دررفتگی مفصل ران (هیپ) در ناحیه لگن بدنبال ضربه

دررفتگی مفصل ران (هیپ) در ناحیه لگن بدنبال ضربه

 

نویسنده: دکتر مهرداد منصوری “متخصص ارتوپدی”

در رفتگی مفصل ران یا دررفتگی لگن یا دررفتگی هیپ به معنای خارج شدن سر استخوان ران از حفره استابولوم لگن است. در این مقاله در مورد دسته ای از در رفتگی های مفصل ران صحبت میشود که بر اثر وارد شدن ضربات شدید به لگن ایجاد شده اند.

در ادامه برای روش شدن مفاهیم، ابتدا مختصری راجع به آناتومی مفصل ران صحبت میکنیم و سپس علل و عواملی که موجب دررفتگی میشوند مورد بررسی قرار میگیرند. در ادامه علائم دررفتگی مفصل ران و روش های درمانی آن مورد بررسی قرار میگیرد. در انتها در مورد بازپروری بعد از درمان و عوارض احتمالی دررفتگی مطالعه خواهید کرد.

 

آناتومی

میدانیم که مفصل ران از کنار هم قرار گرفتن دو استخوان درست شده است. در قسمت بالا، یک حفره یا کاسه که به آن استابولوم Acetabulum میگویند و در قسمت پایین یک گوی یا کره که در درون کاسه قرار گرفته و به آن سر استخوان ران میگویند.

دررفتگی مفصل ران یا دررفتگی هیپ (اصطلاحی که معمولا متخصصین ارتوپدی از آن استفاده میکنند ) که گاهی به آن دررفتگی لگن هم میگویند، به وضعیتی میگویند که در آن سر استخوان ران از حفره استابولوم ( که جزئی از لگن است) خارج شده است.

در حین در رفتگی، سر استخوان ران ممکن است به جلو (قدام) یا پشت (خلف) حفره استابولوم جابجا شده و تغییر مکان دهد. در ۹۰ درصد مواقع سر استخوان ران به پشت حفره استابولوم میرود که به آن در رفتگی پشتی یا در رفتگی خلفی مفصل ران میگویند.

برای خارج شدن سر استخوان ران از درون حرفه استابولوم نیروی زیادی لازم است. بنابراین دررفتگی سر استخوان ران بر اثر ضربات بسیار شدید به اندام تحتانی مانند سقوط از ارتفاع یا تصادفات اتومبیل ایجاد شده و در جوانان بیشتر دیده میشود.

 

علل در رفتگی مفصل لگن (ران)

 

تصادف اتومبیل

 

 همان طور که گفته شد شکل مفصل ران بصورت گوی و کره است. این شکل خاص دو خاصیت دارد

  • شکل گوی و کاسه ای مفصل ران به آن اجازه میدهد تا در جهات مختلف حرکت کند. مفصل ران یکی از مفاصل بدن است که دامنه حرکتی زیادی داشته و در بسیاری جهت ها به راحتی حرکت میکند.
  • چون عمق کاسه زیاد بوده و کاملا دور سر استخوان ران را گرفته است مفصل ران پایداری زیادی دارد و به راحتی در نمیرود و به همین علت است که باید نیروی بسیار زیادی به مفصل ران وارد شود تا بتواند آن را دچار دررفتگی کند. این نیرو معمولا در حین تصادف اتومبیل یا سقوط از ارتفاع به مفصل وارد میشود.

 

شایعترین علت دررفتگی خلفی یا پشتی مفصل ران، تصادف اتومبیل است. مکانیسم دررفتگی معمولا به این صورت است که اتومبیل در حال حرکت به شدت از جلو به مانعی برخورد کرده و متوقف میشود.

بدنبال برخورد، سرنشین جلوی اتومبیل با سرعت به طرف جلو پرتاب شده و با برخورد زانوی وی به داشبورد اتومبیل، نیروی زیادی به زانو و در امتداد استخوان ران به آن وارد میشود که موجب میگردد سر استخوان ران به پشت حرکت کرده و از مفصل خارج شود.

 114 2

اگر در حین در رفتگی، زانوها به هم نزدیک باشند در رفتگی خالص ایجاد میشود ولی اگر زانوها از هم دور باشند سر استخوان ران در حین بیرون آمدن از پشت حفره استابولوم ممکن است تکه ای از لبه پشتی استابولوم را هم بشکند و با خود جابجا کند.

به این وضعیت شکستگی- در رفتگی Fracture- dislocation مفصل ران میگویند چون همراه با دررفتگی شکستگی هم ایجاد شده است.

بستن کمربند ایمنی با ممانعت از به جلو آمدن فرد در حین تصادف میتواند مانع از ضربه داشبورد به زانو و در نتیجه مانع از وقوع دررفتگی شود. از زمانی که سرنشینان جلوی اتومبیل ها دقت بیشتری در بستن کمربند ایمنی میکنند تعداد دررفتگی های مفصل ران بدنبال تصادف کمتر شده است. سقوط از ارتفاع مثل افتادن از نردبان یا حوادث حین کار هم میتوانند علت دیگر دررفتگی لگن باشد.

به علت اینکه حوادثی که موجب دررفتگی مفصل ران میشوند بسیار شدید و پر انرژی هستند در بسیاری از این دررفتگی ها به بیمار آسیب های دیگری نیز وارد شده است. شایعترین این آسیب ها عبارتند از شکستگی ساق، شکستگی لگن، شکستگی کشکک یا آسیب به سر.

در رفتگی قدامی مفصل ران معمولا در اثر سقوط از بلندی ایجاد میشود. در این در رفتگی موقعی که ضربه به مفصل ران وارد میشود مفصل در حالت باز (اکستنشن) و چرخش خارجی قرار دارد

توضیح اینکه باز بودن مفصل مثل موقعی است که فرد سر پا ایستاده است و خم شدن مفصل مانند موقعی است که فرد نشسته است. چرخش خارجی مفصل ران مانند موقعی است که فرد سر پا ایستاده و پاشنه های خود را به یکدیگر چسبانده و پنجه هر دو پا را از هم دور میکند.

 

علائم دررفتگی مفصل ران چیست

 

دررفتگی مفصل ران در لگن

مهمترین علائمی که عبد از دررفتگی مفصل ران یا هیپ بدنیال ضربه ایجاد میشود درد مفصل ران، تغییر شکل در وضعیت اندام تحتانی و آسیب احتمالی عصب سیاتیک است. همچنین ممکن است همراه با دررفتگی مفصل، شکستگی استخوان ران هم ایجاد شده باشد.

درد

مهمترین علامت دررفتگی مفصل ران درد لگن است. بدنبال این دررفتگی ناحیه لگن بیمار بشدت دردناک بوده و وی قادر به حرکت دادن مفصل و حرکت دادن ران خود نیست. اگر هم کسی بخواهد ران بیمار را حرکت بدهد بیمار بشدت مقاومت کرده و از درد زیاد شکایت میکند.

تغییر وضعیت پا

در در رفتگی خلفی، ران بیمار در وضعیت خاصی قرار گرفته است به طوری که ران طرف مبتلا به جلو آمده و به ران طرف دیگر نزدیک میشود و کل اندام تحتانی به داخل چرخش پیدا میکند.

همچنین کل اندام تحتانی حدود ۳-۲ سانتیمتر کوتاه تر میشود بطوریکه میبینیم پاشنه پای مبتلا بالاتر از پاشنه پای سالم قرار گرفته است.

در در رفتگی قدامی، مفصل ران در حالت باز و چرخش خارجی قرار گرفته و ران طرف آسیب دیده از ران سالم دور میشود.

شکستگی تنه استخوان ران

اگر بیماری که دچار در رفتگی مفصل ران شده آسیب های دیگری در نقاط دیگر بدن داشته باشد ( مثلا شکستگی تنه ران هم داشته باشد) ممکن است دررفتگی از نظر پنهان مانده و تشخیص داده نشود.

علت اینست که تغییر وضعیت پا که معمولا در هنگام در رفتگی مفصل ران در اندام تحتانی بوجود میاید، به علت شکسته شدن استخوان ران دیگر دیده نمیشود. از طرف دیگر درد شدید بیمار ممکن است به حساب شکستگی ران گذاشته شود.

پس بسیار مهم است که در هر بیمار که دچار ضربات بسیار شدیدی شده است یا بیماری که اندام های متعددی از او آسیب دیده و بخصوص در هر بیماری که دچار شکستگی تنه استخوان ران شده است مفصل ران بررسی شود.

در این موارد باید مفصل ران را به دقت برای احتمال وجود در رفتگی بررسی کرده و حتما از لگن بیمار رادیوگرافی به عمل آورد.

آسیب عصب سیاتیک

از لحاظ آناتومی، عصب سیاتیک بسیار نزدیک و درست در پشت مفصل ران قرار دارد و در تعدادی از کسانی که در رفتگی خلفی یا پشتی مفصل ران دارند سر استخوان ران بدنبال بیرون آمدن از حفره استابولوم به عصب سیاتیک فشار وارد میکند.

این فشار در ده درصد کسانی که دچار دررفتگی مفصل شده اند موجب آسیب به عصب سیاتیک و بروز علائم فلجی در آن میشود. پس معاینه عصب سیاتیک در هر کسی که دچار این نوع در رفتگی شده مهم بوده و باید به دقت انجام شود.

تشخیص قطعی دررفتگی مفصل ران یا هیپ توسط عکسبرداری ساده ار ناحیه لگن است. در رادیوگرافی دیده میشود که سر استخوان ران از درون حفره استابولوم خارج شده است.

در مواردی که پزشک معالج به وجود شکستگی های همراه با دررفتگی شک کند ممکن است نیاز به بررسی های تصویربرداری بیشتری مانند سی تی اسکن هم وجود داشته باشد.

 

درمان دررفتگی مفصل ران (هیپ)

 

جااندازی دررفتگی لگن

 

درمان دررفتگی ضربه ای مفصل ران در غالب موارد بصورت جااندازی بسته است. البته در صورت عدم موفقیت در جااندازی بسته ممکن است نیاز به جااندازی باز دررفتگی وجود داشته باشد.

 

جااندازی بسته

در رفتگی مفصل ران معمولا بصورت بسته قابل جااندازی است. منظور این است که نیاز به جراحی باز ندارد. این کار باید در اسرع وقت انجام شود و تاخیر در جااندازی ( حتی چند ساعت) میتواند احتمال بروز عوارضی مانند سیاه شدن سر استخوان ران را زیاد کند. پس جااندازی دررفتگی مفصل ران یک اورژانس ارتوپدی است.

جااندازی معمولا در اطاق عمل و تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. پزشک معالج پس از بیهوش شدن بیمار با کششی که به ران وی در جهات خاصی وارد میکند مفصل را جا میندازد.

اگر در رفتگی بدون ضایعات همراه دیگر، مثل شکستگی لبه استابولوم باشد معمولاً جااندازی بسته موفقیت آمیز است.

 

114 1

 

جااندازی باز

گاهی اوقات دررفتگی بصورت بسته جا نمیفتد و بیمار نیاز به عمل جراحی پیدا میکند. گاهی اوقات در این بیماران کپسول مفصلی یا یک قطعه شکسته شده لبه استابولوم در داخل مفصل گیر کرده و مانع جااندازی بسته میشود.

در این بیماران و در حین جراحی، پزشک معالج با شکاف دادن پوست و کنار زدن عضلات لگن، عاملی را که مانع جاافتادن مفصل میشود پیدا کرده و آنرا به کنار میزند تا مفصل جا بیفتد.

 

تصویربرداری بعد از جااندازی

بعد از جااندازی دررفتگی مفصل ران (هیپ)، پزشک معالج مجدداً از بیمار عکسبرداری میکند تا از درست بودن جااندازی مطمئن شود. همچنین حتما بعد از جااندازی از بیمار سی تی اسکن لگن انجام میشود.

هدف از انجام این سی تی اسکن اینست که اگر قطعه استخوانی از لبه استابولوم کنده شده و در داخل استابولوم گیر کرده باشد در سی تی اسکن دیده شود.

در بسیاری اوقات این قطعات کوچک هستند و ممکن است در رادیوگرافی ساده دیده نشوند. ولی همین قطعات هر چند کوچک بسیار مهم هستند چون ماندن آنها در داخل مفصل میتواند موجب بروز ساییدگی در مفصل شود.

 

جراحی شکستگی های همراه

گفتیم که ممکن است همراه با دررفتگی مفصل ران شکستگی هم ایجاد شده باشد. این شکستگی ممکن است بصورت کنده شدن قسمتی از لبه استابولوم یا شکسته شدن قسمتی از سر استخوان ران و یا شکسته شدن شدید کل استابولوم باشد.

در این موارد ابتدا دررفتگی مفصل بصورت بسته جااندازی شده و از لگن بیمار سی تی اسکن به عمل میاید. اگر پزشک معالج تشخیص داد که شکستگی نیاز به جراحی دارد، پس از چند روز که بیمار آمادگی بیشتری برای عمل جراحی پیدا کرد برای جااندازی شکستگی تحت عمل جراحی قرار میگیرد.

در مواردی که دررفتگی از همان ابتدا قابل جااندازی نباشد ممکن است جااندازی دررفتگی و جااندازی و تثبیت شکستگی با هم  و در یک مرحله انجام شود.

 

مراحل بازپروری بعد از درمان دررفتگی مفصل ران چیست

 

بازپروری بعد از دررفتگی مفصل لگن

 

هر دررفتگی مفصل ران نیاز به جاانداری دارد و بعد از جااندازی باید اقدامات خاصی برای بیمار انجام شود تا احتمال بروز عوارض به حداقل رسیده و فرد بتواند در کوتاه ترین زمان به زندگی و فعالیت قبل از جادثه برگردد.

 

کشش و شروع حرکات

ممکن است بعد از جااندازی مفصل ران، مدت کوتاهی (بطور مثال چند هفته) اندام تحتانی بیمار تحت کشش قرار گیرد. در این موارد معمولا از کشش پوستی استفاده میشود.

بعد از آن پای بیمار از کشش آزاد شده و حرکات مفصل ران و سپس تقویت عضلات اندام تحتانی در دستور کار قرار میگیرد. بدین منظور بیمار تحت نظر پزشک معالج و فیزیوتراپ حرکات نرمشی خاصی را انجام میدهد.

این حرکات نرمشی تا چند هفته باید به آرامی و با احتیاط انجام شوند تا فشار زیادی به کپسول مفصلی و رباط های پاره شده اطراف مفصل وارد نشود. با این کار به این بافت ها فرصت داده میشود که ترمیم شوند.

 

راه رفتن

معمولا درد بیمار پس از چند روز از جااندازی از بین میرود. وقتی درد بیمار از بین رفت وی میتواند با عصای زیر بغل راه برود. بیمار باید تا شش هفته با دو عصای زیر بغل راه رفته و پای طرف آسیب دیده را در حین ایستادن و راه رفتن بر روی زمین فشار ندهد.

به زبان دیگر فشار وزن را بر روی آن وارد نکند. اگر دررفتگی بیمار بعد از شش ساعت از زمان حادثه جااندازی شده است توصیه میشود بیمار تا ۸-۶ هفته برای راه رفتن از دو عصای زیر بغل استفاده کرده و پای طرف آسیب دیده را بر روی زمین فشار ندهد.

علت این احتیاط بیشتر اینست که در کسانی که دررفتگی مفصل ران دیرتر از شش ساعت جااندازی شده احتمال بروز نکروز آوازکولر سر استخوان ران بیشتر میشود و به همین خاطر در این افراد احتیاط بیشتری صورت میگیرد تا به سر استخوان فشار کمتری وارد شود.

بعد از ۱۲-۶ هفته ( بر حسب مورد) و وقتی که دامنه حرکتی مفصل ران به حد طبیعی برگشت کرد و قدرت عضلات اطراف مفصل ران خوب شد بیمار میتواند بتدریج عصا ها را کنار گذاشته و بدون کمک راه برود.

 

عوارض احتمالی دررفتگی مفصل ران (هیپ)

 

سیاه شدن سر استخوان ران در لگن

دررفتگی مفصل ران یا هیپ یکی از شدیدترین آسیب های وارد شده به سیستم حرکتی بدن است. گرچه با درمان مناسب اکثر این دررفتگی ها بدون برجای گذاشتن عارضه خاصی بهبود پیدا میکنند ولی بعضی از آنها ممکن است عارضه دار شوند.

مهمترین این عوارض عبارتند از

 

سیاه شدن سر استخوان ران

اگر در حین دررفتگی به رگهای خونی تغذیه کننده سر استخوان ران آسیب وارد شود بیمار دچار نکروز آوازکولر سر استخوان ران میشود. احتمال بروز این عارضه بدنبال در رفتگی حدود ۲۰ درصد است.

هرچه فاصله زمانی بین وقوع در رفتگی و انجام جااندازی مفصل بیشتر باشد به عبارت دیگر هر چه دررفتگی دیرتر جا بیفتد احتمال بروز این نکروز هم بیشتر میشود.

متاسفانه این سیاه شدگی را نمیتوان به سرعت تشخیص داد. سیاه شدگی سر استخوان فمور ممکن است در رادیوگرافی ساده پس از شش هفته از وقوع در رفتگی یا پس از چند ماه دیده شود. البته ام آر آی میتواند زودتر این بیماری را تشخیص دهد.

سیاه شدگی سر استخوان ران میتواند در دراز مدت موجب استئوآرتریت یا ساییدگی مفصل لگن شود.

 

آسیب غضروف مفصلی

ممکن است در موقع دررفتگی مفصل، به غضروف سر استخوان ران آسیب وارد شود. این آسیب غضروفی هم میتواند در دراز مدت موجب استئوآرتریت یا ساییدگی مفصل لگن شود.

 

ساییدگی مفصل

اگر همراه با دررفتگی لگن، شکستگی استابولوم یا سر استخوان ران هم وجود داشته باشد بیمار ممکن است در دراز مدت دچار استئوآرتریت مفصل لگن شود.

علت اینست که اگر شکستگی ایجاد شده خوب جا نیفتد مسلما خوب هم جوش نمیخورد و این بد جوش خوردن میتواند سطح مفصل ران را ناهموار کند و این ناهمواری موجب بروز آرتروز در بلند مدت میشود.

استئوآرتریت همچنین میتواند به علت آسیب غضروف سر استخوان ران یا غضروف استابولوم به علت ضربه و یا بدنبال آسیب غضروف مفصل ران بدنبال نکروز سر استخوان ایجاد شود.

 

آسیب عصب سیاتیک

در در رفتگی خلفی مفصل ران ممکن است به عصب سیاتیک که در پشت مفصل قرار دارد آسیب وارد شده و این عصب فلج شود.

در این موارد معمولا شاخه پرونئال عصب سیاتیک بیش از شاخه تیبیال آن آسیب میبیند ( علامت آن معمولا بصورت بیحسی در پشت پا و عدم توانایی در بالا آوردن مچ پا یا انگشت شست پا است).

این آسیب معمولا از نوع نوروپراکسی است و در اغلب اوقات بصورت خود بخود و با گذشت چند ماه بهبود میابد (البته ممکن است بهبودی کامل نباشد).

 

استخوان سازی نابجا

ممکن است بدنبال در رفتگی مفصل ران، پس از چند ماه استخوان اضافه در عضلات اطراف مفصل ایجاد شود. پزشک معالج معمولا برای پیشگیری از ایجاد این عارضه از زمان در رفتگی تا تا چند هفته پس از آن به بیمار ایندومتاسین میدهد.

این استخوان های نابجا ممکن است موجب محدود شدن حرکات مفصل ران شوند. در این صورت پزشک معالج اقدام به خارج کردن این استخوان ها به توسط عمل جراحی میکند.

 

5/5 ( 1 بازدید )