کالکانئوولگوس نوزاد: علت، شیوع و درمان تغییر شکل مادرزادی مچ پا

کالکانئووالگوس نوعی تغییر شکل مادرزادی مچ پا در نوزادان است که در آن مچ پا به سمت بالا و خارج کج شده و کف پا رو به سمت ساق پا متمایل است. علت اصلی آن وضعیت قرار گرفتن پای جنین در ماه‌های آخر بارداری است. فشار محدود رحم به کف پای جنین باعث خم شدن مچ پا به سمت بالا میشود.

این تغییر شکل یکی از رایج‌ترین بدشکلی‌های پای نوزاد است، هرچند شدت آن در بچه‌های مختلف متفاوت است. خبر خوب این است که کالکانئووالگوس در اکثر موارد یک وضعیت خوش‌خیم و موقتی است. با کشش‌های آرام دستی که والدین میتوانند در خانه انجام دهند، پای نوزاد به تدریج به حالت طبیعی برمیگردد.

تشخیص این عارضه با معاینه بالینی ساده در بدو تولد انجام میشود و معمولا نیازی به تصویربرداری نیست. در موارد نادر که این تغییر شکل مادرزادی نیست بلکه در اثر یک بیماری عصبی-عضلانی ایجاد شده، بررسی دقیق‌تری لازم است. پیگیری دوره‌ای توسط پزشک اطفال یا ارتوپد برای اطمینان از روند طبیعی بهبودی کافی است.

---

تعریف کالکانئووالگوس

کالکانئووالگوس Cacaneovalgus نوعی تغییر شکل مچ پا است. کالکانئوس به این معنا است که مچ پا به سمت بالا و پشت متمایل شده و والگوس به معنای انحراف مچ به سمت بیرون است. پس در کالکانئووالگوس مچ پا و به تبع آن کف پا به سمت بالا و پشت و خارج متمایل میشود.

طبق بررسی‌های منتشرشده در American Family Physician و Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons، کالکانئووالگوس یکی از بدشکلی‌های شایع پای نوزاد در کنار متاتارسوس آداکتوس و پای چنبری (کلاب فوت) است.

علت ایجاد کالکانئووالگوس

شایعترین علت کالکانئووالگوس شکل مادرزادی آن است که ایجاد آن را وضعیت قرار گرفتن پای بچه در شکم مادر در سه ماهه آخر بارداری میدانند. کالکانئووالگوس در نوزاد مادرانی که در هفته های آخر بارداری مایع آمنیوتیک کمی دارند بیشتر دیده میشود.

طبق یک مطالعه در Advances in Neonatal Care، بررسی وضعیت و فشار داخل رحمی روی پای جنین در ماه‌های پایانی بارداری بخش مهمی از معاینه‌ی نوزاد تازه‌متولد است.

شیوع و پیش‌آگهی

کالکانئووالگوس در 5 درصد نوزادان دیده شده و ممکن است یکطرفه یا دوطرفه باشد. در نوزادان مبتلا به کالکانئووالگوس میتوان پای بچه را با دست به حالت طبیعی برگرداند ولی با رها کردن، پا دوباره به حالت اول برمیگردد. این بچه ها ممکن است در سنین بالاتر صافی کف پا داشته باشند.

طبق یک مطالعه منتشرشده در Acta Orthopaedica Scandinavica روی 2401 نوزاد، کالکانئووالگوس تنها در 18 نوزاد یعنی حدود 0.75 درصد موارد تشخیص داده شد. در معاینه‌ی دوباره پنج تا شش سال بعد، پای همه‌ی این کودکان طبیعی بود.

نتیجه‌ی صریح همین مطالعه این بود که کالکانئووالگوس هیچ درمانی لازم ندارد.

درمان و پیگیری

کالکانئووالگوس در غالب موارد بطور خودبخودی بهبود یافته و نیاز به درمان خاصی ندارد. ممکن است پزشک معالج یا فیزیوتراپ حرکاتی را به والدین نوزاد آموزش دهند که بصورت روزانه برای وی انجام گیرد. در موارد نادری این بیماری ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد.

کالکانئووالگوس اکتسابی

گاهی اوقات کالکانئووالگوس مادرزادی نیست بلکه بعدا بوجود میاید. این شکل از بیماری معمولا در بچه های مبتلا به بیماری های عصبی- عضلانی مانند فلج مغزی، میلومننگوسل یا پولیومیلیت (فلج اطفال) ایجاد میشود.

منابع:

• Foot Deformities in the Newborn – Incidence and Prognosis – Acta Orthopaedica Scandinavica
• Examination of the Newborn Foot: Positional and Structural Abnormalities – Advances in Neonatal Care
• The Newborn Foot – American Family Physician
• Orthopaedic Conditions in the Newborn – Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons