بورسیت اولکرانون یعنی التهاب بورس پشت آرنج. بورس یک کیسه نازک پر از مایع است که روی زائده اولکرانون قرار دارد و لغزیدن پوست روی استخوان را آسان میکند.
شایع‌ترین علت آن ضربه مستقیم به پشت آرنج و فشار مزمن و مکرر روی این ناحیه است. تکیه دادن طولانی آرنج روی سطح سخت نمونه روشن این فشار است.
عفونت باکتریایی علت کمتر شایع ولی مهم‌تری است. روماتیسم و نقرس هم میتوانند بورس آرنج را ملتهب کنند.
اولین و روشن‌ترین علامت، تورم نرم و قابل مشاهده پشت آرنج است. درد خفیف تا متوسط و محدودیت نسبی حرکت آرنج هم دیده میشود. در نوع عفونی، پوست روی بورس قرمز و گرم میشود و بیمار ممکن است تب کند. جدا کردن نوع عفونی از غیرعفونی برای انتخاب درمان درست ضروری است.
تشخیص با معاینه بالینی گذاشته میشود. در صورت شک به عفونت از مایع داخل بورس نمونه گرفته میشود. رادیوگرافی برای پیدا کردن جسم خارجی یا برجستگی استخوانی کمک میکند.
درمان نوع غیرعفونی با استراحت، سرد کردن، بالا نگه داشتن آرنج، بانداژ محافظ و داروهای ضدالتهاب شروع میشود. در صورت لزوم مایع اضافه بورس تخلیه میشود. نوع عفونی به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد و گاهی تخلیه مایع هم لازم میشود. جراحی برداشتن بورس آخرین گزینه است و برای موارد مقاوم نگه داشته میشود.
تشخیص و درمان زودهنگام از پیشرفت التهاب و بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری میکند.
بورس ها کیسه هایی با دیواره بسیار نازک هستند. در بدن انسان این کیسه ها در بین بافت هایی قرار میگیرند که روی یکدیگر حرکت کرده و میلغزند. وظیفه این کیسه ها تسهیل حرکت و لغزیدن این بافت ها در کنار یکدیگر است.
در حالت عادی داخل این کیسه ها مایع لغزنده ای وجود دارد که موجب میشود دو سطح روبروی بورس روی یکدیگر بلغزند.
در ناحیه پشت آرنج، بین پوست و استخوان اولکرانون یکی از این بورس ها وجود دارد که موجب میشود پوست پشت آرنج شما به راحتی روی استخوان زیرش ( زائده اولکرانون) حرکت کند. این بورس را بورس اولکرانون مینامند.
به التهاب این بورس به هر علتی که باشد بورسیت اولکرانون میگویند که مهمترین بورسیت آرنج است.
علت بورسیت اولکرانون
در حالت عادی بورس اولکرانون حاوی مایع بسیار کمی است بطوریکه سطوح روبروی آن با یکدیگر در تماسند درست مثل یک پاکت کاغذی یا یک کیسه پلاستیکی که دو سطح روبروی آن روی یکدیگر قرار میگیرند.
گاهی اوقات بورس اولکرانون ملتهب شده و شروع به ترشح زیاد مایع در درون خود میکند. بر اثر این کار بورس متورم شده ( مثل اینکه در پاکت کاغذی یا کیسه پلاستیکی هوا بدمیم و دهانه آنرا بگیریم که کیسه باد کرده و سطوح آن از هم فاصله میگیرند). التهاب این بورس را بورسیت آرنج یا بورسیت اولکرانون میگویند.
بورسیت آرنج معمولا به علل زیر ایجاد میشود.
ضربه : مثل ضربه شدید به پشت آرنج در ناحیه زائده اولکرانون
فشار ممتد و طولانی : وقتی فشار طولانی مدتی بطور دائم به پشت آرنج در طی چند ماه وارد شود مثل تکیه دادن مداوم آرنج به یک سطح سفت.
عفونت : عفونت معمولا به علت آسیب پوست روی آرنج و نفوذ میکروب ها به بورس ایجاد میشود. آسیب پوست بطور مثال میتواند بر اثر گزش حشرات یا خراشیده شدن پوست ایجاد شود
روماتیسم یا نقرس : روماتیسم یا نقرس یا بعضی بیماریهای دیگر هم میتوانند موجب بورسیت آرنج شوند.
علائم بورسیت اولکرانون
معمولاً اولین علامت بورسیت آرنج یا بورسیت اولکرانون تورم پشت آرنج است. بعد از مدتی به علت تورم زیاد ممکن است پشت آرنج دردناک شود. اگر بورس عفونی شود پوست روی آن قرمز و گرم میشود. اگر عفونت بورس درمان نشود ممکن است گسترش یافته و به دیگر قسمت های اندام فوقانی و حتی دیگر قسمت های بدن منتشر شود.
تشخیص بورسیت آرنج
در رادیوگرافی ممکن است جسم خارجی که قبلاً به آرنج وارد شده و موجب بورسیت آرنج شده است دیده شود و یا ممکن است یک برجستگی استخوانی کوچک در روی زائده اولکرانون مشاهده شود. این برجستگی میتواند بر اثر فشار به بورس و تحریک آن موجب بورسیت اولکرانون شود.
بورسیت اولکرانون عفونی در برابر غیرعفونی
بورسیت اولکرانون به دو نوع عفونی و غیرعفونی تقسیم میشود. جدا کردن این دو از هم مهمترین تصمیم در انتخاب درمان است. قرمزی و گرمی شدید موضعی و تب و دردی بیشتر از حد انتظار به نفع نوع عفونی هستند.
در یک بررسی در مورد درمان بورسیت اولکرانون در اورژانس، حدود یک‌سوم موارد بورسیت اولکرانون عفونی گزارش شد. رویکرد معمول در نوع عفونی، تخلیه مایع بورس با سوزن و یک دوره طولانی آنتی‌بیوتیک است.
بخشی از بیماران نوع عفونی به بستری یا حتی جراحی نیاز پیدا می‌کنند. بهبود کامل نوع عفونی میتواند ماه‌ها طول بکشد. در مقابل، نوع غیرعفونی را در بسیاری از موارد میتوان فقط با تخلیه مایع مدیریت کرد.
در مطالعه‌ای روی 30 مورد بورسیت اولکرانون عفونی بدون عارضه، 19 بیمار فقط با آنتی‌بیوتیک و بدون تخلیه مایع درمان شدند. 16 نفر از این 19 نفر، یعنی حدود 84 درصد، با همان یک دوره آنتی‌بیوتیک خوب شدند.
در 3 نفر یعنی 16 درصد دوره دوم آنتی‌بیوتیک لازم شد و یک بیمار دو ماه بعد دچار عود شد. هیچ‌کدام از این بیماران به جراحی برداشتن بورس نیاز پیدا نکردند.
درمان بورسیت اولکرانون
اگر بورسیت اولکرانون به علت عفونت باشد پزشک معالج مایع داخل بورس را با سوزن خارج کرد و برای بیمار آنتی بیوتیک تجویز میکند. اگر بورسیت آرنج علت غیر عفونی داشته باشد، بالا نگه داشتن آرنج، سرد کردن ناحیه و مصرف داروهای ضد التهاب مفید است.
با بستن آرنج با بانداژهای مخصوص بطوریکه پشت برجستگی آرنج یک بالشتک قرار گیرد میتوان از اعمال ضربات مکرر به آرنج اجتناب کرد.
اگر روش های ذکر شده موثر واقع نشدند پزشک معالج ممکن است اقدام به خروج مایع و تزریق کورتیکوستروئید به داخل آن کند. اگر با انجام این اقدام ها مشکل همچنان باقی بماند درمان جراحی بصورت خروج بورس انجام میشود.
در یک بررسی بر روی مطالعات قبلی که 29 مطالعه و 1278 بیمار را کنار هم گذاشت، درمان غیرجراحی بورسیت اولکرانون موثرتر و ایمن‌تر از جراحی بود. جراحی احتمال بهبود کامل را کمتر می‌کرد و عوارض کلی و ترشح ادامه‌دار زخم و عفونت بورس در آن بیشتر بود.
در همین بررسی، تخلیه مایع بورس در نوع غیرعفونی خطر عفونت را بالا نبرد. پس آسپیراسیون به‌تنهایی اقدام کم‌خطری است.
بررسی دیگری که فقط درمان‌های غیرجراحی نوع غیرعفونی را جمع‌بندی کرد، تزریق کورتیکواستروئید داخل بورس را با کوتاه شدن مهم مدت علائم همراه دید. اما همین تزریق عوارض بیشتری از جمله عفونت بورس و نازک شدن پوست ایجاد کرد.
به همین دلیل تزریق کورتیکواستروئید برای موارد مقاوم نگه داشته میشود و خط اول درمان نیست.
یک مرور بالینی دیگر هم نشان می‌دهد بورسیت غیرعفونی اغلب خودمحدودشونده است. استراحت، سرد کردن، فشار ملایم با بانداژ، آتل محافظ و داروهای ضدالتهاب معمولا برای شروع درمان کافی هستند.
سوالات متداول
منابع:
- Septic and non-septic olecranon bursitis in the accident and emergency department – an approach to management – Journal of Accident and Emergency Medicine
- Empirical Treatment of Uncomplicated Septic Olecranon Bursitis Without Aspiration – Journal of Hand Surgery (American Volume)
- Treatment of olecranon bursitis: a systematic review – Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery
- Non-surgical treatment of aseptic olecranon bursitis: A systematic review – Reumatologia Clinica
- Clinical Management of Olecranon Bursitis: A Review – Journal of Hand Surgery (American Volume)
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها