آتل یا اسپلینت وسیله‌ای است که اندام را در آن قرار میدهند تا محافظت شده و یک یا چند مفصل بیحرکت شوند. کاربردهای آن شامل بی‌حرکتی موقت محل شکستگی یا دررفتگی، درمان قطعی برخی آسیب‌ها، و بی‌حرکتی بعد از جراحی است.
دو نوع آتل وجود دارد: از پیش آماده‌شده (پلاستیک یا فلز) و ساخته‌شده در محل (گچ یا فایبرگلاس). انواع آتل بسته به محل کاربرد متفاوتند: آتل بلند و کوتاه اندام فوقانی، آلنار گاتر، آتل انگشت، و آتل بلند و کوتاه اندام تحتانی.
تفاوت اصلی آتل با بریس در مدت استفاده است: آتل ابزاری موقتی برای شرایط اورژانس یا بعد از جراحی است، در حالیکه بریس برای مدت طولانی‌تر به‌عنوان وسیله درمانی به‌کار میرود.
هدف استفاده از آتل یا اسپلینت چیست
آتل که گاهی به‌صورت «اتل» هم نوشته میشود، هم برای دست و هم برای پا کاربرد دارد.
از آتل یا اسپلینت در موارد زیر استفاده میشود
- برای بیحرکت کردن موقت محل شکستگی یا دررفتگی اندام. موقتا از محل حادثه تا رساندن بیمار به اولین مرکز درمانی یا موقتا از زمان رسیدن بیمار به اورژانس تا زمان انجام درمان قطعی به توسط پزشک
- برای درمان قطعی شکستگی یا پیچ خوردگی یا دررفتگی
- برای بیحرکت کردن استخوان یا مفصل بعد از عمل جراحی
آتل یا اسپلینت با بیحرکت کردن استخوان و مفصل موجب کاهش درد اندام بعد از آسیب شده و مانع از ایجاد آسیب بیشتر در اندام به علت حرکت استخوان های شکسته شده میشود.
آتل ها دو نوع هستند
- از جنس پلاستیک یا فلز و از قبل آماده شده به شکل اندامی که باید برای آن بکار رود
- از جنس گچ یا فایبرگلاس که به توسط پزشک یا دیگر پرسنل درمانی به شکل اندام مورد نظر ساخته میشود
انواع آتل کدامند
آتل ها انواع متفاوتی دارند که هر کدام برای یک قسمت از دست یا پا بکار برده میشوند. انواع آتل یا اسپلینت ها عبارتند از
آتل بلند اندام فوقانی : از زیر بغل شروع شده و تا کف دست پایین میاید. بصورت یک زاویه قائمه بوده بطوریکه آرنج بیمار را در حالت ۹۰ درجه نگه میدارد.
آتل کوتاه اندام فوقانی : از آرنج تا نوک انگشتان دست ادامه میابد. در سطح قدامی ساعد و کف دست قرار میگیرد بطوریکه در ناحیه دست کف آن را میپوشاند.
آلنار گاتر : از آرنج تا نوک انگشت دست قرار میگیرد ولی مانند یک ناودان در ساعد در طرف استخوان النار و در کف دست در طرف انگشت کوچک دست قرار میگیرد.
آتل انگشت : معمولا از یک نوار آلومینیمی درست میشود که در تمام طول یک انگشت دست قرار میگیرد
آتل بلند اندام تحتانی : از مفصل ران تا کف پا پیش میرود. در پشت ران و ساق و در کف پا قرار دارد. طوری تهیه میشود که مچ پا را در یک زاویه ۹۰ درجه نگه دارد.
آتل کوتاه اندام تحتانی : از زانو تا کف پا پیش میرود. در پشت ساق و کف پا است و طوری تهیه میشود که مفصل مچ پا را در یک زاویه ۹۰ درجه نگه دارد.
آتل یا اسپلینت چگونه درست میشود
در مواردی که آتل از گچ یا فایبرگلاس درست میشود ابتدا بیمار مینشیند یا دراز میکشد. پزشک یا پرسنل درمانی گچ یا فایبرگلاس نواری را باز کرده و در طولی که مورد نظرش است آن را چند بار روی خودش تا میزند تا چند لایه از نوار گچ یا فایبرگلاس بر روی هم قرار گیرد.
پس از خیس کردن این نوارها در آب و گرفتن آب اضافه، آن را در لایه ای از نوارهای پنبه ای قرار میدهد. چیزی را که بدین ترتیب بدست آمده آتل مینامند.
سپس مفاصل اندام مورد نظر را در زاوایای مناسب قرار داده و آتل را که درست کرده اند در کنار اندام گذاشته و آن را به شکل اندام فرم داده و به توسط باند پارچه ای یا باند کشی آن را در کنار اندام نگه میدارند. چند دقیقه صبر میکنند تا آتل سفت و محکم شود. آتل آماده شده است.
طبق StatPearls (NCBI)، بستن بیش‌ازحد آتل یا گچ یکی از عوامل خطر شناخته‌شده سندروم کمپارتمان است، به همین دلیل بی‌حسی، رنگ‌پریدگی یا درد فزاینده زیر آتل باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
اندام چه مدت باید در آتل بماند
بسته به موردی که آتل برای آن گرفته میشود مدت نگهداری از آن متفاوت است. در موارد اورانس این مدت چند ساعت تا چند روز است ودر موارد بعد از جراحی ممکن است به چند هفته برسد.
تفاوت اسپلینت و بریس چیست
بریس ها Brace که گاهی به آنها ارتوز Orthosis هم میگویند وسایلی هستند که از آنها برای بیحرکت کردن یک مفصل و یا مهار بعضی حرکات مفصل و اجازه دادن به حرکات دیگر استفاده میشود. بریس ها را از پلاستیک های محکم میسازند ولی گاهی اوقات اجزای فلزی و یا پارچه ای هم در آنها بکار برده میشود.
شکل ظاهری بریس ها بسیار شبیه آتل یا اسپلینت های آماده و از پیش تهیه شده است. تفاوت بریس و اسپلینت ها بیشتر در مورد استفاده آنها است.
از آتل یا اسپلینت در موارد اورژانس و برای بیحرکت کردن اندام آسیب دیده و یا بعد از عمل جراحی استفاده میشود. پس طول مدت استفاده از اسپلینت کوتاه بوده و یک ابزار موقتی است در حالیکه بریس ها به عنوان یک وسیله درمانی و برای مدت زمان طولانی مورد استفاده قرار میگیرند.
سوالات متداول
منابع:
- Principles of Casting and Splinting – PubMed
- Splint Quality Assessment and Improvement Among Emergency Department Staff – PubMed
- Femur fracture immobilization with traction splints in multisystem trauma patients – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها