مفصل استرنوکلاویکولار تنها ارتباط استخوانی بین اندام فوقانی و تنه است و در محل اتصال انتهای داخلی استخوان ترقوه به جناغ سینه قرار دارد. این مفصل پایداری ذاتی ندارد و به رباط‌های اطراف خود وابسته است.
آرتروز این مفصل به علت خراب شدن غضروف آن ایجاد میشود، معمولا بر اثر فشارهای مکرر ناشی از کار سنگین یا به دنبال یک ضربه شدید، و نسبت به آرتروز مفصل آکرومیوکلاویکولار شیوع کمتری دارد.
علائم اصلی این بیماری درد روی مفصل است که با حرکت شانه یا چرخش تنه تشدید میشود، همراه با تورم قابل‌مشاهده در انتهای داخلی ترقوه. تشخیص با رادیوگرافی ساده و در موارد پیچیده‌تر با سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی انجام میشود.
درمان با اقدامات غیرجراحی مثل پرهیز از فعالیت‌های تشدیدکننده، گرم نگه داشتن موضع و داروهای ضدالتهاب شروع میشود. در صورت عدم پاسخ، تزریق کورتیکواستروئید در مفصل امتحان میشود.
اگر این روش‌ها موثر نباشند، جراحی لازم است: برداشتن بخشی از انتهای داخلی ترقوه برای کاهش ساییدگی، که گاهی همراه با پیوند رباط یا تاندون برای حفظ پایداری انجام میشود. بعد از جراحی، دوره‌ای کوتاه بی‌حرکتی و سپس فیزیوتراپی تدریجی لازم است و بازگشت به فعالیت معمولا چند ماه طول می‌کشد.
این مفصل تنها ارتباط استخوانی بین اندام فوقانی و تنه است. استخوان‌های دو طرف این مفصل در جایی که کنار هم قرار گرفته‌اند از غضروف پوشیده می‌شوند. غضروف حرکت استخوان‌ها در کنار هم را تسهیل می‌کند.
مفصل استرنوکلاویکولار پایداری ذاتی نداشته و برای پایدار ماندن تا حد زیادی به رباط‌هایی وابسته است که در دور تا دور آن قرار گرفته‌اند. استخوان ترقوه زیر پوست قرار داشته و به راحتی لمس میشود.
اگر دست خود را در امتداد استخوان ترقوه خود به سمت وسط بدن بلغزانید در انتهای داخلی استخوان دست شما بر روی مفصل استرنوکلاویکولار قرار گرفته است.
ساییدگی یا آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار به علت خراب شدن غضروف آن ایجاد میشود و خرابی این غضروف هم می‌تواند به علت فشارهای زیادی باشد که در طول زندگی به علت کار سنگین به این مفصل وارد میشود و یا ممکن است به دنبال یک ضربه شدید ایجاد شود. شیوع این بیماری از ساییدگی مفصل آکرومیوکلاویکولار کمتر است.
طبق مطالعات پزشکی، آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار بیماری نسبتا نادری است و به همین دلیل، برخلاف آرتروز مفصل شانه یا زانو، جراحی آن یک روش استاندارد و پرتکرار محسوب نمی‌شود.
طبق یک مطالعه‌ی سی‌تی‌اسکن، شیوع این آرتروز با افزایش سن بالا می‌رود. در افراد زیر 50 سال فقط حدود 9 درصد و در افراد بالای 50 سال حدود 90 درصد نشانه‌های آرتروزی این مفصل دیده شده است.
برای آشنایی بیشتر با ساختار این ناحیه، مطالعه‌ی آناتومی مفصل شانه هم می‌تواند مفید باشد.
تشخیص این بیماری معمولاً با استفاده از رادیوگرافی ساده شانه داده میشود. سی تی اسکن هم وسیله مناسبی برای بررسی این مفصل است. در مراحل ابتدایی بیماری که هنوز علائم رادیولوژیک ایجاد نشده اند ممکن است از ام آر آی برای کمک به تشخیص استفاده شود.
علائم آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار
در سائیدگی و آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار بیمار از درد در روی مفصل شاکی است. شدت درد ممکن است در حین حرکت دادن شانه و اندام فوقانی و یا در حین چرخش کل تنه افزایش پیدا کند. محل مفصل متورم میشود و در نگاه به جلوی قفسه سینه دیده میشود که انتهای داخلی استخوان ترقوه در یک طرف سینه برجسته‌تر از طرف دیگر است.
درمان آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار
اولین قدم در درمان این بیماری اقدامات غیر جراحی است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از
- امتناع از انجام فعالیت‌هایی که شدت درد را افزایش می‌دهند
- گرم نگه داشتن موضع درد
- استفاده از داروهای ضد التهاب مانند ناپروکسن
- در صورت عدم پاسخ به اقدامان ذکر شده پزشک معالج ممکن است از تزریق داروهای حاوی کورتیکوسترویید در مفصل استرنوکلاویکولار استفاده کند
طبق یک مطالعه روی بیمارانی که تزریق داخل مفصلی با هدایت سی‌تی‌اسکن دریافت کردند، حدود 67 درصد از بیماران مبتلا به آرتروز 20 تا 30 دقیقه بعد از تزریق کاهش قابل‌توجه درد را گزارش کردند.
در صورتیکه روش‌های بالا نتوانست درد و ناراحتی بیمار را بهبود دهد نیاز به عمل جراحی وجود دارد. روش جراحی آرتروز مفصل استرنوکلاویکولار به این صورت است که مقداری از استخوان ترقوه در محل مفصل استرنوکلاویکولر برداشته میشود.
طبق بررسی مطالعات جراحی این ناحیه، شایع‌ترین روش، برداشتن آرتروسکوپیک انتهای داخلی ترقوه است که در حدود 56 درصد موارد بررسی‌شده استفاده شده و به‌طور کلی روشی ایمن با رضایت بالا از نظر کاهش درد است.
هدف از این کار ایجاد فاصله بین دو استخوانی است که مفصل را درست کرده‌اند. با ایجاد این فاصله، دو انتهای استخوان حین حرکت دادن دست کمتر به هم ساییده می‌شوند و در نتیجه درد بیمار هم کمتر میشود.
چون بعد از برداشتن قسمتی از انتهای داخلی استخوان ترقوه اتصال دو استخوان در محل مفصل از بین می‌رود ممکن است مفصل کمی ناپایدار شود. در این موارد بعد از انجام این عمل ممکن است پزشک جراح مفصل لازم ببیند تا با استفاده از پیوند رباط، محل مفصل جدید را تقویت کند. گاهی اوقات عمل جراحی به توسط آرتروسکوپ و به صورت بسته انجام میشود.
طبق یک گزارش بالینی، روش آرتروسکوپی با تهاجم کمتر و آسیب کمتر به بافت‌های اطراف همراه است و دوره‌ی نقاهت را کوتاه‌تر می‌کند.
بعد از جراحی اندام فوقانی بیمار تا چند روز به گردن آویزان می‌ماند و پس از آن حرکات پاسیو شانه زیر نظر فیزیوتراپ شروع میشود. بسته به اینکه در جراحی از پیوند یا گرافت تاندون استفاده شده است یا نه حرکات اکتیو شانه پس از 4-2 هفته شروع میشود.
هدف از انجام این نرمش‌ها بدست آوردن دامنه حرکتی مطلوب و تقویت عضلات شانه است. معمولاً بیماران می‌توانند بعد از دو تا سه ماه به فعالیت‌های معمولی برگردند.
سوالات متداول
منابع:
- Minimum 5-Year Outcomes and Return to Sports After Resection Arthroplasty for the Treatment of Sternoclavicular Osteoarthritis – PubMed
- The prevalence of osteoarthritis of the sternoclavicular joint on computed tomography – PubMed
- CT-guided sternoclavicular joint injections: description of the procedure, reliability of imaging diagnosis, and short-term patient responses – PubMed
- Surgical treatment of sternoclavicular joint osteoarthritis: a systematic review – Journal of Shoulder and Elbow Surgery (PubMed)
- Arthroscopic sternoclavicular joint resection arthroplasty: a technical note and illustrated case report – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها