بلند‌کردن تاندون عملی جراحی است که در آن طول یک تاندون کوتاه‌شده افزایش می‌یابد. کوتاهی تاندون میتواند موجب تغییر شکل مفصل شود؛ مثلاً کوتاهی تاندون آشیل باعث میشود فرد نتواند مچ پا را بالا بیاورد و همیشه روی پنجه پا راه برود (اکواینوس). این جراحی بیشتر در بیماری‌های عصبی-عضلانی مانند فلج اطفال و فلج مغزی کاربرد دارد.
رایج‌ترین روش انجام آن Z-plasty است: تاندون به‌شکل حرف Z بریده میشود و سپس با بازکردن محل بریدگی، به‌شکل دیگری دوخته میشود تا طول آن افزایش یابد. بعد از جراحی، مفصل مجاور معمولاً تا چند هفته با آتل بیحرکت میشود، سپس بیمار با نرمش‌های فیزیوتراپی قدرت و انعطاف تاندون را بازمی‌یابد.
کاربردهای دیگر این جراحی شامل بلند‌کردن تاندون‌های همسترینگ برای خم‌بودن زانو، تاندون ایلیوتیبیال برای بورسیت تروکانتر، تاندون‌های خم‌کننده ساعد برای کنتراکچر ولکمن، و تاندون استرنوکلیدوماستوئید برای تورتیکولی است.
چرا تاندون کوتاه میشود
تاندون ها نوارها یا طناب های بافتی محکم ولی قابل انعطافی هستند که از یک سر به عضله و از سر دیگر به استخوان متصل میشوند. وظیفه تاندون ها انتقال نیروی عضله به استخوان و حرکت دادن آن است.
در بعضی بیماری ها طول تاندون کوتاه شده و این کوتاهی موجب تغییر شکل مفصل میگردد. بطور مثال کوتاه بودن تاندون آشیل در پشت مچ پا موجب میشود تا فرد نتواند مچ پای خود را به بالا بیاورد. کف پای این افراد همیشه به سمت پایین بوده و این بیماران روی پنجه پا راه میروند.
در چه بیماری‌هایی بلند کردن تاندون انجام میشود
در بیماری های مختلفی عمل جراحی بلند کردن تاندون میتواند کمک کننده باشد. بیماری های عصبی و عضلانی مهمترین آنها هستند. در پولیومیلیت یا فلج اطفال به علت کوتاه شدن عضلات، مفاصل تغییر شکل میدهند. در این بیماری میتوان با بلند کردن تاندون عضلات کوتاه شده شکل طبیعی مفصل را اعاده کرد.
روش زد پلاستی (Z-plasty)
عمل جراحی بلند کردن تاندون به روش های گوناگونی صورت میگیرد. معمول ترین آنها روش Z-plasty است. در این روش تاندون به صورت شکل Z بریده شده و سپس با باز کردن محل بریدگی آن را بصورت دیگری میدوزند.
طبق یک مطالعه در PMC، بازگشت بدشکلی اکینوس بعد از بلند کردن تاندون آشیل در حدود 9 درصد بیماران طی 10 سال رخ می‌دهد، به‌خصوص در کودکان مبتلا به فلج مغزی. شدت بدشکلی پیش از عمل مهمترین عامل خطر عود است.
مراقبت و فیزیوتراپی بعد از جراحی
بعد از عمل جراحی بلند کردن تاندون معمولا مفصل نزدیک آن تا چند هفته به کمک آتل یا اسپلینت بیحرکت میشود تا تاندون فرصت ترمیم محل جراحی را داشته باشد.
پس از آن بیمار تحت درمان های فیزیوتراپی بصورت انجام نرمش های کششی و تقویتی قرار میگیرد تا بتدریج قدرت تاندون و قابلیت انعطاف آن و همچنین قدرت عضله متصل به آن بیشتر شود.
کاربردهای شایع بلند کردن تاندون
از عمل جراحی بلند کردن تاندون در موارد زیادی استفاده میگردد که نمونه هایی از آن در زیر ذکر شده است.
- بلند کردن تاندون آشیل برای درمان اکواینوس یا راه رفتن روی پنجه
- بلند کردن تاندون های همسترینگ برای درمان خم بودن زانو
- بلند کردن تاندون ایلیوتیبیال برای درمان بورسیت تروکانتر
- بلند کردن تاندون های خم کننده در ساعد در درمان کنتراکچر ولکمن
- بلند کردن تاندون استرنوکلیدوماستوئید برای درمان تورتیکولی
سوالات متداول
منابع:
- Vulpius and Z-lengthening – PubMed
- Percutaneous lengthening of the Achilles tendon in children with cerebral palsy. Technique and results – PubMed
- Early mobilization after sliding achilles tendon lengthening in children with spastic cerebral palsy – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها