آلندرونات (فوزاماکس) دارویی از دسته بیس‌فسفونات‌ها است که با مهار فعالیت استئوکلاست‌ها، از کاهش تراکم استخوان جلوگیری کرده و احتمال شکستگی ستون مهره، لگن و مچ دست را در بیماران پوکی‌استخوان تا 50 درصد کاهش میدهد.
باید با یک لیوان بزرگ آب و صبح ناشتا مصرف شود و حداقل نیم ساعت بعد از آن باید در حالت نشسته یا ایستاده باقی ماند تا از آسیب مری پیشگیری شود. آلندرونات نباید در نارسایی شدید کلیوی، کمبود کلسیم خون درمان‌نشده، بیماری‌های مری، یا در افرادی که نمی‌توانند صاف بنشینند یا بایستند مصرف شود.
عوارض جدی آن شامل زخم مری، نکروز استخوان فک (به‌خصوص بعد از جراحی دندان)، و شکنندگی غیرمعمول استخوان ران است. عوارض خفیف‌تر شامل سوءهاضمه، اسهال یا یبوست، و درد مفصلی است.
بیس فسفونات ها و از جمله آلندرونات مانع از جذب مواد معدنی از استخوان ها شده و به این وسیله آنها را محکم تر میکنند. آلندرونات با افزایش تراکم استخوان ها احتمال شکستگی را در بیماری استئوپروز یا پوکی استخوان کاهش میدهد.
آلندرونات چگونه اثر میکند
کمتر از یک درصد آلندرونات بعد از مصرف خوراکی جذب بدن میشود و مصرف آن با غذا یا هر نوشیدنی دیگر بجز آب این میزان جذب را کاهش میدهد. آلندرونات در بدن بر روی استئوکلاست ها اثر کرده و فعالیت آنها را مهار میکند.
استئوکلاست ها سلول هایی هستند که در استخوان وجود داشته و در طول حیات بطور مستمر مواد معدنی را از استخوان برداشت میکنند.
در کنار استئوکلاست ها سلول های دیگری به نام استئوبلاست در استخوان ها وجود دارند که وظیفه آنها رسوب دادن مواد معدنی در داخل استخوان است.
پس فعالیت استئوبلاست ها موجب تقویت استخوان میشود. به آنها سلول های استخوان ساز میگویند. در عوض فعالیت استئوکلاست ها موجب ضعیف شدن استخوان میشود.
داروی آلندرونیت با مهار کردن فعالیت استئوکلاست ها موجب باقی ماندن املاح کلسیم در داخل استخوان و کاهش روند پوکی استخوان میشود.
مصرف آلندرونات باید همراه با مصرف کلسیم و ویتامین دی به اندازه کافی باشد و گرنه نمیتواند آثار درمانی خود را بروز دهد.
موارد مصرف آلندرونات چیست
مورد مصرف اصلی آلندرونات یا آلندرونیت درمان استئوپروز یا پوکی استخوان است. مصرف این دارو احتمال شکستگی ستون مهره، لگن و مچ دست را در بیماران مبتلا به پوکی استخوان ۵۰ درصد کاهش میدهد.
از آلندرونات همچنین در کاهش درد بیماری هایی مانند متاستاز های سرطان پستان و یا میلوم مولتیپل و یا بیماری پاژه استفاده میشود.
آلندرونات در بیمارانی که از کورتیکوستروئید ها مانند پردنیزون استفاده میکنند هم همراه با کلسیم و ویتامین دی مصرف میشود تا مانع از ضعیف شدن استخوان شود.
مصرف داروهای کورتیکوستروئیدی یا کورتون ها تراکم استخوان را کاهش میدهد و استفاده همزمان آلندرونات با آنها میتواند شدت این تاثیر ناخواسته را به حداقل برساند.
آلندرونات چگونه مصرف میشود
آلندرونات یا آلندرونیت بصورت قرص های ۱۰ و ۷۰ میلیگرمی وجود دارد. قرص های ۱۰ میلیگرمی را روزی یک عدد و قرص های ۷۰ میلیگرمی را هفته ای یک عدد مصرف میکنند.
مصرف آلندرونات باید با یک لیوان بزرگ آب باشد و بجز آب با هیچ مایع دیگری مصرف نشود. همراه با آلندرونات هیچ داروی دیگری بصورت خوراکی مصرف نشود. داروهای دیگر باید حداقل با فاصله نیم ساعتی مصرف شوند.
شیر، غذا، شربت آنتی اسید و داروهای حاوی کلسیم و منیزیم جذب آلندرونات از دستگاه گوارش را کاهش میدهند. حداقل نیم ساعت قبل و بعد از مصرف آلندرونات نباید هیچ چیزی از طریق خوراکی مصرف کرد.
بعد از مصرف آلندرونات حداقل باید به مدت نیم ساعت در حالت نشسته و یا سر پا بود و نباید دراز کشید. دراز کشیدن بعد از مصرف آلندرونات احتمال بروز مشکلات مری را زیاد میکند.
بهترین زمان برای مصرف آلندرونات صبح بعد از برخاستن از خواب است و بعد از آن نیم ساعت چیزی چیزی خورده نشود.
موارد منع مصرف آلندرونات
آلندرونات نباید در موارد زیر مصرف شود: نارسایی شدید کلیوی (کلیرانس کراتینین کمتر از 35 میلی‌لیتر در دقیقه)، کمبود کلسیم خون درمان‌نشده، بیماری‌های مری (مانند تنگی یا آکالازی مری) که تأخیر در تخلیه مری ایجاد میکنند، و ناتوانی از نشستن یا ایستادن صاف به‌مدت حداقل نیم ساعت بعد از مصرف دارو. پیش از شروع درمان، کمبود کلسیم یا ویتامین D باید برطرف شود.
عوارض مصرف آلندرونات
مصرف آلندرونات مانند هر داروی دیگر میتواند با بروز عوارض احتمالی همراه باشد که مهمترین آنها عبارتند از
♦ زخم شدن مری که میتواند خود را بصورت درد قفسه سینه، اشکال در عمل بلع، سوزش سر دل،
♦ نکروز یا سیاه شدن استخوان فک که خود را بصورت درد فک، تورم، احساس بیحسی در فک، افتادن دندان، عفونت لثه و دیر خوب شدن زخم لثه بعد از جراحی آن نشان میدهد
♦ شکننده شدن استخوان ران و شکستن آن با ضربات خفیف
طبق یک مطالعه ملی در PMC، /مصرف بیس‌فسفونات‌ها (مانند آلندرونات) به مدت 4 سال یا بیشتر با خطر مطلق حدود 11 شکستگی غیرمعمول استخوان ران به‌ازای هر 10 هزار نفر-سال همراه است، این ریسک با قطع دارو هر سال حدود 70 درصد کاهش می‌یابد.
عوارض خفیف تر مصرف آلندرونات بصورت سوزش خفیف سر دل یا سوء هاضمه، اسهال یا یبوست، درد و تورم مفصلی، تورم دست و پا، کمر درد و احساس گیجی، ضعف و سر درد است.
سوالات متداول
منابع:
- Bisphosphonate therapy for osteoporosis: benefits, risks, and drug holiday – PubMed
- Adverse effects of bisphosphonates: implications for osteoporosis management – PubMed
- Osteonecrosis of the jaw (ONJ) and atypical femoral fracture (AFF) in an osteoporotic patient chronically treated with bisphosphonates – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها