آلوپورینول دارویی است که با مهار آنزیم گزانتین اکسیداز، تولید اسید اوریک در بدن را کاهش میدهد. کاربرد اصلی آن پیشگیری از حملات نقرس مزمن است، نه درمان حمله حاد. همچنین در کاهش اسید اوریک بیماران تحت شیمی‌درمانی، سنگ کلیوی اسید اوریکی، و بیماری لیشمانیازیس کاربرد دارد.
عوارض شایع شامل تهوع، اسهال، سردرد، تغییر حس چشایی، درد عضلانی و خواب‌آلودگی است. این دارو میتواند گلبول‌های سفید خون را کاهش داده و استعداد به عفونت را افزایش دهد، پس آزمایش خون دوره‌ای لازم است.
نادرترین اما خطرناک‌ترین عارضه آن، واکنش حساسیتی شدیدی به نام سندروم حساسیت به آلوپورینول است که میتواند به‌صورت سندروم استیونس-جانسون بروز کند و به‌شدت با ژن HLA-B*5801 (شایع در برخی جمعیت‌های آسیایی) مرتبط است. الکل اثر دارو را کم میکند و با آمپی‌سیلین، آموکسی‌سیلین و وارفارین تداخل دارد.
آلوپورینول در چه بیماری هایی استفاده میشود
استفاده اصلی آلوپورینول در بیماری نقرس است و هدف از استفاده این دارو در نقرس کاهش سطح اسید اوریک است. آلوپورینول در درمان حملات حاد نقرسی استفاده نمیشود.
استفاده این دارو در نقرس مزمن است و میتواند از بروز حملات نقرسی پیشگیری کند. از این دارو همچنین در کاهش سطح اسید اوریک در بیمارانی که تحت شیمی درمانی هستند استفاده میشود.
در شیمی درمانی به علت مردن تعداد زیادی سلول سرطانی سطح اسید اوریک بدن زیاد میشود.
در بیماران مبتلا به سنگ های کلیوی از جنس اسید اوریک و در بیماری لیشمانیازیس که نوعی بیماری انگلی است هم از آلوپورینول استفاده میشود.
مصرف آلوپورینول چگونه است
آلوپورینول باید بعد از غذا و با مقادیر زیاد آب مصرف شود. این دارو بصورت قرص های ۱۰۰ و ۳۰۰ میلیگرمی تولید میشود.
مقدار مصرف روزانه آن بسته به نوع بیماری و شدت آن متفاوت بوده و به توسط پزشک مشخص میشود ولی معمولا بصورت روزانه ۶۰۰-۳۰۰ میلیگرم مصرف میشود.
عوارض آلوپورینول چیست
این دارو مانند هر داروی دیگری میتواند با عوارض ناخواسته ای همراه باشد. تهوع، اسهال، سردرد، تغییر در حس چشایی، درد عضلانی و خواب آلودگی از شایعترین عوارص آلوپورینول هستند.
آلوپورینول ممکن است تعداد گلبول های سفید خون را کاهش داده و استعداد بدن به عفونت را افزایش دهد. به همین علت از بیماری که از این دارو استفاده میکند بطور دوره ای باید آزمایش خون به عمل آورد.
بیماری که آلوپورینول مصرف میکند باید از بیمارانی که در ظاهر دچار بیماری عفونی هستند دوری کند و در صورت ابتلا به هر بیماری عفونی حتی سرما خوردگی به پزشک خود اطلاع دهد.
وقتی مصرف آلوپورینول تازه شروع میشود ممکن است تعداد حملات حاد نقرسی افزایش یابد. در این مواقع پزشک معالج داروهای دیگری به بیمار میدهد تا از این احتمال جلوگیری کند.
آلوپورینول ممکن است موجب خواب آلودگی شده و سرعت واکنش را کاهش دهد پس بیماری که از این دارو مصرف میکند باید از فعالیت هایی که نیاز به سطح هوشیاری بالایی دارند مانند رانندگی اجتناب کند.
حساسیت به آلوپورینول کم است ولی در صورت بروز میتواند خطرناک باشد. در صورت بروز علائم حساسیت مانند قرمزی پوست، خارش، تاول، ورم و کهیر پوستی بخصوص در صورت یا زبان یا گلو، تب، سردرد و یا تنگی نفس با پزشک خود مشورت کنید.
نادرترین اما خطرناک‌ترین واکنش حساسیتی به آلوپورینول، سندرومی به نام «سندروم حساسیت به آلوپورینول» است که میتواند به‌صورت سندروم استیونس-جانسون یا نکرولیز سمی اپیدرمی (آسیب گسترده و خطرناک پوست و غشاهای مخاطی) بروز کند.
این واکنش به‌شدت با یک ژن خاص به نام HLA-B*5801 مرتبط است که در برخی جمعیت‌های آسیایی شیوع بیشتری دارد، در این افراد، آزمایش ژنتیکی پیش از شروع آلوپورینول ممکن است توصیه شود. در صورت مشاهده تاول یا پوسته‌پوسته‌شدن گسترده پوست، زخم دهان، یا تب همراه با بثورات پوستی بعد از مصرف آلوپورینول، باید فوراً مصرف دارو قطع و به پزشک مراجعه شود.
طبق مطالعات بالینی، /این سندروم نادر است (حدود 1 در هر 1000 بیمار) اما میتواند جدی و حتی کشنده باشد، با نرخ مرگ‌ومیر گزارش‌شده 20 تا 25 درصد در موارد شدید. اکثر موارد در 8 تا 9 هفته اول مصرف دارو رخ می‌دهند.
مصرف الکل موجب کاهش اثر آلوپورینول میشود پس در صورت مصرف این دارو باید مصرف الکل قطع شود.
داروهایی مانند آمپی سیلین، آموکسی سیلین، وارفارین و داروهای ادرار آور با آلوپورینول تداخل اثر دارند. اگر از این داروها استفاده میکنید به پزشک معالج خود اطلاع دهید.
سوالات متداول
منابع:
- Association of HLA-B*5801 allele and allopurinol-induced Stevens Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis: a systematic review and meta-analysis – PubMed
- Strong association between HLA-B*5801 and allopurinol-induced Stevens-Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis in a Thai population – PubMed
- Stevens-Johnson Syndrome From Combined Allopurinol and Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitors: A Narrative Review – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها