آرترودز یا خشک‌کردن مفصل عملی جراحی است که در آن قابلیت حرکت مفصل کاملاً از بین میرود. این عمل زمانی انجام میشود که مفصل به‌شدت تخریب شده و درد آن با اقدامات ساده‌تر مانند دارو یا تزریق کنترل نمیشود.
در انجام آرترودز، پزشک غضروف باقیمانده را برمیدارد، استخوان‌های دو سر مفصل را شکل میدهد و آنها را با پیچ و پلاک یا اکسترنال فیکساتور به هم متصل می‌کند تا مانند یک شکستگی به هم جوش بخورند. گاهی از پیوند استخوان برای تسریع جوش‌خوردن استفاده میشود.
این عمل در ستون مهره، مفاصل پا، مچ پا، دست و مچ دست کاربرد شایعی دارد، اما در لگن و زانو با پیشرفت تعویض مفصل امروزه کمتر انجام میشود. مانند هر جراحی، آرترودز عوارض احتمالی مانند جوش‌نخوردن استخوان، عفونت، و مشکلات ابزار فلزی دارد.
در چه بیماری هایی نیاز به خشک کردن مفصل وجود دارد
بیماری های بسیاری هستند که موجب میشوند یک مفصل خراب شود که در بین آنها میتوان از مشکلات زیر نام برد
- آرتروز یا استئوآرتریت
- روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید
- شکستگی داخل مفصلی یا دررفتگی و یا ناپایدار شدن مفصل بدنبال آسیب شدید رباط ها
- عفونت داخل مفصلی
- تومورهای داخل مفصل
- سینوویت های شدید مانند عوارض ناشی از هموفیلی
این بیماری ها و آسیب ها میتوانند مشکلاتی مانند درد و محدودیت حرکتی را برای بیمار ایجاد کنند.
در اوایل که این مشکلات کم است میتوان آنها را با انجام اقداماتی مانند کاهش فعالیت های بدنی، استفاده از بریس، گرم نگه داشتن موضع، استفاده از داروهای ضد درد و در مواردی استفاده از تزریق درون مفصلی کورتیکواستروئیدها اقدامات نگهدارنده دیگر کنترل کرد.
بتدریج که بیماری شدت میگیرد ممکن است درد و دیگر مشکلات بیمار با این اقدامات کم نشود. در این حال ممکن است بتوان در بعضی مفاصل با انجام استئوتومی هایی شدت درد را کاهش داده یا آن را مرتفع کرد.
وقتی بیماری باز هم شدیدتر شده و شدت تخریب مفصل به حدی میرسد که نمیتوان درد آن را با هیچیک از اقدامان ذکر شده کم کرد تنها راهی که باقی میماند خشک کردن مفصل یا تعویض مفصل است.
از لحاظ تاریخی عمل جراحی خشک کردن مفصل پیش از تعویض مفصل ابداع شد و از این جراحی در هر مفصلی که به انتهای دوره فعالیت خود رسیده بود استفاده میشد.
امروزه با پیشرفت های مهمی که در زمینه تعویض مفصل در ناحیه لگن و تعویض مفصل زانو صورت گرفته خشک کردن این دو مفصل تقریبا جز در موارد معدودی انجام نشده و در این نواحی، مفصل بشدت تخریب شده را بجای خشک کردن تعویض میکنند.
با این حال در مفاصل دیگر همچنان استفاده از عمل جراحی خشک کردن به عنوان آخرین تیر ترکش پزشک برای کنترل درد بیمار رایج است.
خشك كردن مفصل چه فایده ای دارد
وقتی مفصلی بشدت خراب میشود بیمار احساس درد شدیدی میكند. این درد به علت حركت سطوح مفصلی بر روی هم ایجاد میشود.
در این موارد سطح مفصلی رویه غضروفی خود را از دست داده و ناهموار میشود و حركت این سطوح ناهموار بر روی هم ایجاد درد میكند. همچنین مفصل ممكن است تغییر شكل داده و پایداری خود را هم از دست بدهد.
این شرایط زندگی عادی بیمار را دستخوش مشكلات جدی میكند. با خشك كردن مفصل دیگر حركتی بین استخوان های تشكیل دهنده مفصل انجام نمیشود.
پس درد بیمار از بین میرود. جراح در حین انجام آرترودز استخوان ها را در امتداد مناسبی خشك میكند پس تغییر شكل مفصل هم اصلاح شده و همچنین مفصل كاملا پایدار میشود. این پایداری بخصوص در مفاصل اندام تحتانی برای راه رفتن بسیار مهم است.
بدی آرترودز از بین رفتن حركت مفصل است. پس از انجام این عمل جراحی دیگر هیچ حركتی در مفصل وجود نخواهد داشت.
آرترودز یا خشك كردن مفصل چگونه انجام میشود
برای انجام آرترودز پزشك ابتدا باقیمانده غضروف سطوح مفصلی را برمیدارد. سپس استخوان های دو سر مفصل را با اره های مخصوصی شكل میدهد بطوریكه بهتر در كنار هم قرار گیرند.
بعد از آن این سطوح را در كنار هم قرار داده و با پیچ و پلاك یا با استفاده از اكسترنال فیكساتور آنها را به هم متصل میكند.
بدن در مقابل این وضعیت مانند یك شكستگی رفتار كرده و استخوان ها را به هم جوش میدهد. در مواردی كه از اكسترنال فیكساتو استفاده شده است آن را بعد از 4-3 ماه از بدن خارج میكنند ولی پیچ و پلاك میتوانند برای همیشه در استخوان باقی بمانند مگر مشكلی ایجاد كنند كه در این صورت خارج میشوند.
طبق یک مرور جامع در PMC، نرخ جوش خوردن (فیوژن) موفق در آرترودز مچ پا به‌طور میانگین حدود 92 درصد گزارش شده و حدود 85 درصد بیماران از نتیجه عمل رضایت دارند.
در بعضی موارد جراح برای جوش خوردن بهتر و سریعتر استخوان ها از گرافت یا پیوند استخوان استفاده میكند. وی این استخوان های پیوندی را از محل دیگری از بدن بیمار (معمولا بال استخوان ایلیوم در ناحیه لگن) تهیه كرده و در ناحیه آرترودز قرار میدهد.
برای تحریك جوش خوردن استخوان ها ممكن است از آلوگرافت استفاده شود كه نوعی استخوان پیوندی است كه از افراد متوفی گرفته میشود.
از عمل جراحی آرترودز بطور شایعی در ستون مهره برای چسباندن مهره ها به هم استفاده میشود. این عمل همچنین در مفاصل پا، مچ پا، دست و مچ دست كاربرد دارد.
عوارض احتمالی آرترودز
مانند هر عمل جراحی، آرترودز هم عوارض احتمالی دارد. مهم‌ترین عارضه اختصاصی آن جوش‌نخوردن استخوان‌ها (nonunion) است که ممکن است نیاز به جراحی مجدد داشته باشد.
سایر عوارض شامل عفونت، مشکلات مربوط به پیچ و پلاک یا اکسترنال فیکساتور، بدجوش‌خوردن (malunion) و تغییر راستای مفصل است. در آرترودز ستون مهره، یکی از عوارض بلندمدت، افزایش فشار و تخریب زودرس مهره‌های مجاور به محل جوش‌خورده (بیماری سگمان مجاور) است.
سوالات متداول
منابع:
- Complications of arthrodesis and nonunion – PubMed
- Lumbar adjacent segment degeneration after spinal fusion surgery: a systematic review and meta-analysis – PubMed
- Factors Associated With Nonunion in Arthrodesis of the First Metatarsophalangeal Joint: A Multicenter Retrospective Cohort Study – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها