احیای قلبی ریوی یا CPR مجموعه‌ای از اقدامات نجات‌بخش است. این اقدامات وقتی انجام می‌شوند که قلب فرد از تپش ایستاده و تنفس او قطع شده است. هدف، رساندن خون و اکسیژن به مغز تا رسیدن کمک تخصصی است.
ایست قلبی میتواند بعد از تصادف، سقوط از ارتفاع یا خونریزی شدید رخ دهد. سکته قلبی و آسیب مستقیم به قلب هم از علل شایع آن هستند. در همه‌ی این حالت‌ها فقط چند دقیقه فرصت برای اقدام وجود دارد.
اولین قدم، بررسی هوشیاری و تنفس فرد است. اگر فرد پاسخ نمی‌دهد و نفس نمیکشد باید بدون معطلی ماساژ قلبی را شروع کرد و همزمان با اورژانس تماس گرفت. کنترل نبض در این وضعیت لازم نیست.
مراحل احیا امروزه با نام CAB شناخته می‌شوند. یعنی اول برقراری جریان خون با ماساژ قلبی، بعد باز کردن راه هوایی و در آخر دادن تنفس. فردی که آموزش ندیده است بهتر است فقط ماساژ قلبی بدهد و کاری به تنفس نداشته باشد.
این مقاله مراحل احیای قلبی ریوی را قدم به قدم توضیح می‌دهد. روش درست ماساژ قلبی، باز کردن راه تنفسی، تنفس دهان به دهان و زمان استفاده از دستگاه شوک را می‌خوانید. عوارض احتمالی احیا و دلیل اینکه این عوارض نباید مانع شروع احیا شوند هم بررسی می‌شوند.
وقتی فردی که بدنبال تصادف، سقوط از ارتفاع، حوادث ورزشی یا اتفاقات موقع کار دچار آسیب های شدیدی در اندام ها میگردد ممکن است همزمان با این آسیب ها دچار بیهوشی و یا ایست قلبی تنفسی هم بشود.
این ایست قلبی میتواند به علت خونریزی شدید، آسیب به قلب و یا سکته قلبی بوجود آید. مشکلات تنفسی میتواند به علت آسیب های شدید دستگاه تنفسی بوجود آید و بیهوشی بیمار ممکن است بدنبال ضربات شدید به سر و یا پس از ایست قلبی ایجاد شود.
در فرد حادثه‌دیده‌ای که همزمان خونریزی شدید دارد، کنترل خونریزی و شروع احیا هر دو فوری هستند. روش درست کمک های اولیه زخم و خونریزی در مقاله‌ی جداگانه‌ای توضیح داده شده است.
در مواجهه با بیماری که بعد از حادثه بیهوش شده باید چه اقدامات اولیه ای انجام داد.
مواجهه با بیمار
اولویت اصلی همیشه حفظ جان بیمار است و چیزی که میتواند به سرعت جان بیمار را در معرض خطر قرار دهد ایست قلبی است. فقط چند دقیقه قطع ضربان قلب میتواند موجب مرگ مغزی شود پس باید به سرعت وارد عمل شد.
در یک مطالعه روی ایست قلبی خارج از بیمارستان میزان زنده ماندن تا 30 روز، وقتی احیا پیش از رسیدن اورژانس شروع شده بود 10.5 درصد بود، در برابر 4.0 درصد وقتی هیچ‌کس احیا را شروع نکرده بود.
یک بررسی دیگر روی زمان رسیدن آمبولانس نشان داد در بیمارانی که هیچ احیای اولیه‌ای دریافت نکرده بودند، میزان ترخیص زنده از بیمارستان از 12.9 درصد در زمان پاسخ حدود یک دقیقه به 6.4 درصد در زمان پاسخ حدود 10 دقیقه کاهش پیدا کرد.
پس هر گاه فردی را دیدید که بیهوش است صرف نظر از اینکه چه آسیب های دیگری به او وارد شده است اولین اقدامی که باید انجام شود بررسی وضعیت تنفس اوست. در صورتی که نفس نمیکشد باید فورا احیاء قلبی ریوی شروع شود.
کمک های اولیه به بیماری که دچار ایست قلبی شده را احیاء قلبی ریوی یا سی پی آر CardioPulmonary Resuscitation CPR میگویند.
در برخورد با بیماری که بعد از حادثه بیهوش شده و حرکت نمیکند و نفس نمیکشد نیازی به بررسی نبض بیمار نیست چون اگر هم نبض وجود داشته باشد ممکن است آنقدر ضعیف باشد که به دست نخورد. پس در این وضعیت بدون تاخیر و بدون کنترل نبض، ماساژ قلبی را شروع کنید.
در انجام احیای قلبی ریوی توصیه اینست که اگر آموزش مناسبی از قبل برای این کار ندیده اید فقط به انجام ماساژ قلبی به اندازه 100 بار در دقیقه اکتفا کرده و کاری به تنفس بیمار نداشته باشید ولی اگر آموزش دیده باشید ابتدا 30 مرتبه به قلب بیمار فشار میاورید و سپس به سراغ سیستم تنفس وی میروید.
این توصیه پشتوانه‌ی علمی دارد. برای فرد آموزش‌ندیده، ماساژ قلبی تنها نتیجه‌ای بدتر از احیای کامل ندارد.
در یک بررسی از مطالعات قبلی در مجله Lancet زنده ماندن در گروه فقط ماساژ 14 درصد بود، در برابر 12 درصد در گروه ماساژ به‌همراه تنفس. این یعنی حدود 2.4 درصد بهبود.
اساس شروع احیای قلبی ریوی
مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید
1- اول ببینید آیا فرد هوشیار است یا بیهوش شده است
2- اگر به نظر میرسد بیهوش است شانه او را تکان داده و از او بپرسید آیا حالش خوب است؟
3- اگر فرد جوابی نداد و شما دو نفر هستید یک نفر باید بسرعت به اورژانس تلفن بزند و نفر دیگر احیا را شروع کند. اگر یک نفر هستید و دسترسی سریع به تلفن دارید اول با اورژانس تماس بگیرید و بعد احیا را شروع کنید مگر اینکه فکر کنید بیمار در شرف خفه شدن است . در این وضعیت باید اول به مدت یک دقیقه عملیات احیا را انجام داد و سپس با اورژانس تماس تلفنی گرفت
4- اگر دستگاه دفیبریلاتور قلبی در اختیار شما است ابتدا یک شوک به بیمار بدهید و سپس احیای قلبی ریوی را شروع کنید.
احیاء قلبی ریوی چگونه انجام میشود
احیای قلبی ریوی سه مرحله دارد. قبلا این مراحل را ABC مینامیدند ولی امروزه با توجه به اهمیت بیشتر سیستم قلبی عروقی، احیای قلبی در مرتبه اول قرار گرفته و مراحل را CAB مینامند. این حروف مخفف کلمات زیر هستند.
Circulation : در این مرحله سیستم جریان خون با انجام ماساژ قلبی احیا میشود
Airway : در این مرحله راه تنفسی بیمار در صورت انسداد باز میشود
Breathing : در این مرحله به بیمار تنفس داده میشود
ماساژ قلبی
- بیمار را به پشت بر روی یک سطح صاف و محکم ( مثلا روی زمین) قرار دهید
- در کنار سر و گردن بیمار زانو بزنید
- پاشنه یک مچ دست خود را در وسط قفسه سینه بیمار و بین دو سینه او قرار دهید و پاشنه مچ دست دیگر را روی پشت دست اول قرار دهید. در حالیکه هر دو آرنج شما کاملا صاف و مستقیم است طوری بالای قفسه سینه بیمار قرار گیرید که شانه های شما درست بالای آن قرار گیرد
- وزن کل تنه خود را بر روی کف دست ها انداخته و به سینه بیمار مستقیم فشار وارد کنید بطوریکه قفسه سینه حدود 5 سانتیمتر پایین برود و سپس فشار را بلافاصله بردارید. این ریتم را 100 بار در دقیقه تکرار کنید. این یعنی کمی کمتر از دو فشار در ثانیه
توصیه‌نامه‌های فعلی احیا برای بزرگسالان سرعت 100 تا 120 فشار در دقیقه و عمق دست‌کم 5 سانتیمتر را توصیه می‌کنند. نسبت استاندارد هم 30 فشار قفسه سینه به دو تنفس است.
راه تنفس
- اگر در زمینه احیای قلبی ریوی آموزش دیده اید بعد از انجام 30 فشار به قفسه سینه سر بیمار را به عقب برده و چانه او را به بالا بکشید
- در عرض 5 تا 10 ثانیه تنفس بیمار را ارزیابی کنید. به حرکات قفسه سینه نگاه کنید، به صدای تنفس وی گوش کنید و سعی کنید جریان هوای خارج شده از دهان و بینی بیمار را روی گونه خود احساس کنید. اگر بیمار نفس نمیکشد تنفس دهان به دهان را شروع کنید
تنفس
- برای تنفس دهان به دهان با شست و سبابه یک دست خود بینی بیمار را بسته و دهان خود را باز کرده و کاملا بر روی دهان بیمار گذاشته به طوری که فاصله ای بین آنها نباشد. یک بازدم به طول یک ثانیه داده و نگاه کنید که آیا با این کار قفسه سینه بیمار بالا میاید. اگر بالا آمد دم دوم را بدهید.
- دوره های 30 فشار به قفسه سینه و دو تنفس را ادامه دهید
- اگر بیمار بعد از دو دقیقه حرکت نکرد و دفیبریلاتور در اختیار شما است یک شوک به او بدهید. سپس دو دقیقه دیگر ماساژ و تنفس بدهید و اگر باز جواب نگرفتید شوک دوم را بدهید.
- آنقدر عملیات احیا را ادامه دهید تا یا بیمار تکان بخورد و یا پرسنل اورژانس برسند
عوارض احتمالی بعد از احیای قلبی ریوی
احیای قلبی ریوی یک اقدام نجات‌بخش است، ولی بدون عارضه نیست. ماساژ قلبی موثر به فشار زیادی روی قفسه سینه نیاز دارد و همین فشار میتواند به دنده‌ها و استخوان جناغ آسیب بزند.
شایع‌ترین عارضه شکستگی دنده است. یک بررسی روی 2148 مورد کالبدشکافی بعد از احیا شکستگی دنده را در 77 درصد مردان و 85 درصد زنان، و شکستگی استخوان جناغ را در 59 درصد مردان و 79 درصد زنان پیدا کرد.
سایر عوارض شامل کبودی و درد قفسه سینه، آسیب ریه و در موارد نادر آسیب کبد یا طحال است. با این حال خطر این عوارض هرگز نباید مانع شروع احیا شود.
بدون احیا، ایست قلبی به مرگ قطعی ختم میشود. این شکستگی‌ها هم در بیشتر موارد با درمان حمایتی و بدون جراحی خوب می‌شوند، پس فایده‌ی نجات جان به‌مراتب از خطر آنها بیشتر است.
سوالات متداول
/منابع:
- CardioPulmonary Resuscitation (CPR) – American Red Cross
- Cardiopulmonary Resuscitation – StatPearls
- Early cardiopulmonary resuscitation in out-of-hospital cardiac arrest – The New England Journal of Medicine
- Chest-compression-only versus standard cardiopulmonary resuscitation: a meta-analysis – Lancet
- Frequency and number of resuscitation related rib and sternum fractures are higher than generally considered – Resuscitation
- The Effect of Ambulance Response Time on Survival Following Out-of-Hospital Cardiac Arrest – Deutsches Arzteblatt International
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها