استخوان کودکان انعطاف‌پذیرتر از بزرگسالان است و صفحه رشد فعالی دارد که این دو ویژگی باعث میشود بعضی شکستگی‌ها فقط در دوران کودکی دیده شوند. شکستگی ترکه تری و قوس برداشتن استخوان از همین انعطاف‌پذیری ناشی میشوند و در آن‌ها استخوان به‌جای شکستن کامل، خم یا تا می‌خورد.
شکستگی باکل یا توروس هم مخصوص کودکان است و معمولا در مچ دست یا مچ پا بر اثر فشار طولی رخ می‌دهد. شکستگی صفحه رشد هم فقط در کودکان دیده میشود، چون بزرگسالان دیگر صفحه رشد فعال ندارند.
الگوی خاصی از شکستگی‌ها هم می‌تواند نشانه‌ی کودک‌آزاری باشد. شناخت دقیق هر یک از این انواع به تشخیص سریع‌تر و درمان مناسب‌تر کمک میکند.
شکستگی ها در کودکان میتوانند به اشکالی بروز کنند که در بزرگسالان دیده نمیشوند. این اشکال عبارتند از
- شکستگی ترکه تری
- قوس برداشتن استخوان
- شکستگی باکل یا توروس
- شکستگی صفحه رشد
- شکستگی ناشی از کودک آزاری
شکستگی ترکه تری
بافت استخوانی در کودکان قدرت ارتجاعی بیشتری نسبت به بزرگسالان دارد. همچنین محتوای آب استخوان بچه ها از بزرگسالان بیشتر است.
در بزگسالان رفتار استخوان در مقابل نیروهایی که بر آن وارد میشود مانند رفتار شاخه خشک درختی است که قصد خم کردن آنرا داریم. وقتی دو طرف شاخه خشک درختی را میگیریم و آنرا خم میکنیم شاخه در ابتدا قوس برداشته و خم میشود.
اگر در این حال شاخه را رها کنیم شکل آن دوباره به حالت اول برمیگردد. اگر نیرویی که به دو طرف شاخه چوب وارد میکنیم از حد تحمل چوب فراتر رود چوب به ناگهان شکسته شده و به دو قطعه کاملا جدا از هم تبدیل میشود.
در بچه ها اما رفتار استخوان قدری متفاوت بوده و شبیه خم کردن یک شاخه زنده و تر و تازه درخت است. شما به سختی میتوانید این شاخه را بشکنید. شاخه در ابتدا خم میشود.
با اعمال نیروی بیشتر ممکن است طرف محدب شاخه شکسته شده و فیبرهای تشکیل دهنده آن از هم جدا شوند ولی در طرف مقعر تداوم فیبرهای شاخه درخت باقی میماند .
پس در این موارد شکستگی کامل نیست. شکستگی در استخوان های بلند کودکان مثل استخوان های ساعد و ساق هم معمولا به این الگو شبیه است به همین خاطر به این توع شکستگی ترکه تری یا گرین استیک Green stick میگویند.
تفاوت دیگر بچه ها با بزرگسالان اینست که پریوست یا ضریع استخوان ( پرده بافتی که دورتادور استخوان ها را میپوشاند) در بچه ها کلفت تر و محکم تر از بزرگسالان است.
بنابر این در هنگام شکسته شدن استخوان بچه ها این پرده کمتر پاره شده و چون دور استخوان را گرفته از جابجا شدن قطعات استخوان جلوگیری میکند ( مانند وقتی که یک استوانه چوبی را در داخل یک شلنگ آب قرار دهیم و سپس چوب را با ضربه از بیرون از وسط بشکنیم. شلنگ آب سالم مانده و مانع از جابجا شدن دو قطعه شکسته شده چوب میشود).
شکستگی های ترکه تری هم نیاز به جااندازی دارند. بعضی از پزشکان معتقدند برای اینکه بتوان دو استخوان شکسته شده را بطور صحیح در امتداد هم قرار داد باید ابتدا شکستگی ترکه تری را به یک شکستگی کامل تبدیل کرده و سپس جااندازی انجام شود.
قوس برداشتن استخوان
به علت ساختار ویژه بافت استخوانی در بچه ها، وقتی نیرویی از خارج به یک استخوان بلند وارد میشود ممکن است بجای شکستن آن موجب شود استخوان در تمام طول خود بصورت یک کمان درآمده و قوس بردارد.
به این وضعیت تغییر شکل پلاستیکی Plastic deformity میگویند. درمان این شکستگی ها معمولا بصورت بسته انجام شده و نیازمند مانورهای خاصی است.
شکستگی باکل یا توروس (فشار طولی)
گاهی اوقات نیروی بیرونی در امتداد طولی به استخوان بچه وارد میشود. در استخوان های رادیوس ( زند اعلی) و تیبیا ( درشت نی) این نیروهای طولی میتوانند موجب شکل خاصی از شکستگی شوند که به آن شکستگی باکل یا توروس Buckle fracture یا Torus fracture میگویند.
این شایع‌ترین نوع شکستگی مچ دست در کودکان است. طبق یک منبع StatPearls درباره‌ی این شکستگی، شکستگی باکل نیمی از کل شکستگی‌های مچ دست کودکان را تشکیل می‌دهد و به همراه شکستگی انتهای تحتانی رادیوس، حدود 27 درصد از کل شکستگی‌های دوران کودکی را شامل میشود.
در این شکستگی ها که در انتهای پایینی استخوان های رادیوس و تیبیای بچه ها ایجاد میشود یک طرف استخوان در هر فرو رفته و چین برمیدارد. این شکستگی ها نیاز به جااندازی نداشته و فقط باید اندام به مدت چند هفته با گچ بیحرکت شود.
شکستگی صفحه رشد
در دو انتهای استخوان های بلند و در قسمتی از بسیاری از استخوان های کوتاه تر بچه ها قسمتی از استخوان بصورت بافتی شبیه غضروف است که به آن صفحه رشد میگویند.
صفحه رشد در هنگام بلوغ تبدیل به استخوان شده و دیگر دیده نمیشود. قدرت صفحه رشد معمولا از خود استخوان کمتر است و هنگامی که به استخوان کودک نیروی زیادی وارد میشود ممکن است صفحه رشد دچار شکستگی شود.
شکستگی ناشی از کودک آزاری
متاسفانه کودکان گاهی اوقات مورد ضرب و شتم سرپرست خود قرار میگیرند. نزاع های خانوادگی، معتاد بودن پدر و مادر و ناهنجاری های روحی دیگر موجب میشود تا کودک بیشتر در معرض شکستگی های ناشی از بدرفتاری Child abuse قرار گیرد.
وقتی یک کودک دچار شکستگی شده است در موارد زیر باید به کودک آزاری مشکوک شده و در صورت شک قوی باید حتما مراتب را به نیروی انتظامی اطلاع داد
- سن کودک زیر سه سال باشد
- شکستگی در استخوان های ران، ساق، بازو یا جمجمه باشد
- والدین کودک اطلاعات متناقضی راجع به نحوه شکستگی ارائه میدهند
- وجود شکستگی های متعدد در نقاط مختلف بدن همراه با کبودی و خونمردگی در نقاط متعدد بدن
- وقتی که دو شکستگی در یک یا دو اندام بیمار وجود داشته باشد که یکی تازه و یکی کهنه تر باشد
- وجود یک سرپرست با رفتار نامتعادل مانند فرد معتاد یا الکلی یا با رفتار ضد اجتماعی در خانواده
اهمیت این نشانه‌ها با آمار هم تایید میشود.
طبق یک مطالعه که الگوهای شکستگی در کودک‌آزاری را بررسی کرد شکستگی دنده در نبود ضربه‌ی شدید به قفسه سینه، با احتمال 71 درصد نشانه‌ی کودک‌آزاری است.
طبق همین بررسی، شکستگی استخوان بازو هم بسته به تعریف مورد استفاده، احتمال کودک‌آزاری بین 48 تا 54 درصد دارد.
در موارد شک به شکستگی های ناشی از کودک آزاری میتوان برای مشخص کردن دیگر نقاط احتمالی شکسته شده که ممکن است با معاینه مشخص نشوند از اسکن رادیوایزوتوپ Bone scsn استفاده کرد.
سوالات متداول
منابع:
- Green stick fracture – KidsHealth
- Pediatric Torus Buckle Fracture – StatPearls
- Patterns of skeletal fractures in child abuse: systematic review – BMJ
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها