سندروم آنتی فسفولیپید یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم دفاعی بدن به اشتباه علیه فسفولیپیدهای خودش آنتیبادی میسازد و این وضعیت انعقادپذیری خون را افزایش داده و موجب لختهشدن خون در شریانها و وریدها میشود.
این بیماری در زنان پنج برابر شایعتر از مردان است و بیشتر در سنین 30 تا 40 سالگی دیده میشود. حدود یکسوم افراد زیر 50 سال که دچار سکته قلبی میشوند به این سندروم مبتلایند.
لخته میتواند در شریانهای مغزی، سکته مغزی، شریانهای جفت، سقط جنین، وریدهای عمقی ساق، یا شریانهای تغذیهکننده سر استخوان ران، نکروز سر استخوان ران و در نتیجه آرتروز مفصل ران، ایجاد شود. تشخیص با دو آزمایش خونی مثبت آنتیبادی ضد فسفولیپید با فاصله حداقل سه ماه انجام میشود.
درمان اصلی، پیشگیری از انعقاد خون با داروهای ضدانعقادی است. در زنان باردار مبتلا، بهجای وارفارین که در بارداری ممنوع است، از ترکیب هپارین و آسپرین با دوز پایین استفاده میشود که احتمال تولد نوزاد زنده را افزایش میدهد.
مهمترین علامت بالینی سندروم آنتی فسفولیپید لخته شدن خون در وریدها و شریان های بدن است. این سندروم معمولا همراه با بیماری های دیگری دیده شود که شایعترین آنها بیماری لوپوس است. اهمیت این بیماری در ارتوپدی افزایش احتمال نکروز در سر استخوان ران است.
مکانیسم ایجاد سندروم آنتی فسفولیپید چیست
سندروم آنتی فسفولیپید یک بیماری اتوایمون یا خود ایمنی است. در این دسته از بیماری ها سیستم دفاعی بدن به اشتباه، بر علیه بافت های خودش عمل میکند و آنتی بادی های میسازد.
در سندروم آنتی فسفولیپید آنتی بادی برعلیه دسته ای از مولکول ها به نام فسفولیپید ساخته میشود. این وضعیت موجب افزایش انعقادپذیری خون شده که نتیجه آن لخته شدن خون در شریان و وریدها و در نتیجه انسداد آنها است.
بطور مثال لخته میتواند در شریان های تغذیه کننده قلب ایجاد شده و موجب انسداد آنها و در نتیجه بروز سکته قلبی شود.
حدود یک سوم کسانی که در سن زیر ۵۰ سالگی دچار سکته قلب میشوند به این سندروم مبتلا هستند. این بیماری در زنان ۵ برابر شایعتر از مردان است و بیشتر در سنین ۴۰-۳۰ سال دیده میشود.
علائم سندروم آنتی فسفولیپید چیست
در سندروم آنتی فسفولیپید لخته ممکن است در شریان های مغزی ایجاد شده و با انسداد آنها موجب سکته مغزی شود.
طبق یک مطالعه در PMC، سندروم آنتیفسفولیپید عامل خطر قابلاصلاح مهمی برای سکته مغزی در جوانان است و در حدود یکسوم موارد سکته زیر 50 سالگی نقش دارد.
از دیگر مشکلاتی که به علت سندروم آنتی فسفولیپید ایجاد میشود ایجاد لخته در شریان های جفت و در نتیجه سقط جنین است. این بیماری یکی از علل عمده سقط جنین هایی است که علت خاص دیگری برای آن پیدا نشده است.
در این بیماری لخته میتواند در وریدها بخصوص وریدهای عمقی ساق ایجاد شود بطوریکه ۲۰-۱۵ درصد علل لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق همین سندروم آنتی فسفولیپید است.
در سندروم آنتی فسفولیپید ممکن است در شریان های تغذیه کننده سر استخوان ران لخته ایجاد شود و این لخته میتوان با انسداد این عروق موجب قطع جریان خون در تمام با قسمتی از سر استخوان ران شود.
قطع جریان خون موجب نکروز در سر استخوان ران میشود که از علل مهم درد و محدودیت حرکتی در مفصل ران است. این سیاه شدن سر استخوان در صورت شدید شدن و پیشرفت میتواند موجب بروز ساییدگی و آرتروز در مفصل ران شود.
تشخیص و درمان سندروم آنتی فسفولیپید چیست
در فرد مبتلا به سندروم آنتی فسفولیپید ممکن است تعداد پلاکت های خون کاهش یابد.
در ۴۰ درصد افراد مبتلا به بیماری لوپوس آنتی بادی های ضد فسفولیپید دیده میشود ولی تنها در نیمی از آنها لخته و ترمبوز بوجود میاید.
تشخیص این بیماری با دو نوع آزمایش خونی است که میزان آنتی بادی ضد فسفولیپید aPL را نشان میدهد.
یکی از این دو آزمایش در دوبار تکرار که باید با فاصله حداقل سه ماه تکرار شوند باید مثبت شوند تا تشخیص این بیماری داده شود. البته این آزمایش ممکن است در بسیاری افراد سالم بدون علامت بالینی هم مثبت شود.
درمان سندروم آنتی فسفولیپید ممانعت از انعقاد خون به توسط تجویز داروهای ضد انعقادی است.
مدیریت سندروم آنتی فسفولیپید در بارداری
در زنان باردار مبتلا به سندروم آنتی فسفولیپید، درمان استاندارد ترکیب هپارین، یا هپارین با وزن مولکولی پایین، همراه با آسپرین با دوز پایین است که نسبت به مصرف تنهای آسپرین، احتمال تولد نوزاد زنده را بهطور معناداری افزایش میدهد.
برخلاف هپارین، وارفارین در دوران بارداری بهدلیل خطر ناهنجاری جنینی ممنوع است و باید قبل از بارداری با هپارین جایگزین شود. بعد از زایمان، وارفارین معمولاً چند ساعت بعد از زایمان طبیعی یا سزارین دوباره شروع میشود. این بیماران نیاز به پیگیری دقیق و مشترک بین متخصص روماتولوژی و زنان دارند.
سوالات متداول
منابع:
- Management of Women with Antiphospholipid Antibodies or Antiphospholipid Syndrome during Pregnancy – PubMed
- Antiphospholipid syndrome management: a 2023 update and practical algorithm-based approach – PubMed
- Antiphospholipid antibody-associated recurrent pregnancy loss: treatment with heparin and low-dose aspirin is superior to low-dose aspirin alone – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاهها