برجستگی پشت پاشنه پا یا بدشکلی هاگلاند، رشد استخوانی غیرطبیعی در قسمت پشت و بالای استخوان پاشنه است، درست در محلی که تاندون آشیل به این استخوان میچسبد.
این برجستگی معمولا در اثر کشش مکرر تاندون آشیل یا فشار طولانی‌مدت لبه پشتی کفش، بخصوص کفش‌های سفت یا پاشنه‌بلند، روی این ناحیه ایجاد میشود. به همین دلیل در برخی منابع به آن برآمدگی پمپ هم گفته میشود.
این عارضه اغلب با التهاب بورس پشت پاشنه و گاهی التهاب خود تاندون آشیل همراه است و باعث درد، تورم و قرمزی در پشت پاشنه پا میشود، بخصوص هنگام پوشیدن کفش. تشخیص آن با معاینه بالینی و عکس رادیولوژی برای مشاهده برجستگی استخوانی انجام میشود.
درمان اولیه شامل تغییر کفش، استفاده از پد پاشنه، فیزیوتراپی و داروهای ضدالتهاب است. اگر این روش‌های غیرجراحی موثر نباشند، جراحی برای برداشتن برجستگی استخوانی و در صورت نیاز ترمیم تاندون آشیل آسیب‌دیده انجام میشود. هر دو روش جراحی باز و آندوسکوپیک برای بیشتر بیماران نتایج خوبی به همراه دارند.
آناتومی کاربردی
استخوان پاشنه یا کالکانه بزرگترین استخوان پا است و تاندون آشیل به پشت آن میچسبد. بین تاندون آشیل و استخوان پاشنه کیسه بافتی ظریفی به نام بورس وجود دارد که به علت وجود مایع سینوویال در آن موجب میشود تاندون آشیل راحت تر بر روی استخوان پاشنه حرکت و لغزش داشته باشد.
تصویر سمت راست برجستگی پشت و بالای استخوان پاشنه در محل تاندون آشیل را نشان میدهد. تصویر سمت چپ یک استخوان پاشنه طبیعی و تصویر وسط یک استخوان پاشنه با تغییر شکل هاگلاند را نشان میدهد
علت برجستگی پشت پاشنه پا
شکل استخوان پاشنه در افراد مختلف متفاوت است. در بعضی از افراد در محل اتصال تاندون آشیل، استخوان پاشنه برجسته تر از معمول است.
این برجستگی میتواند به علت ساخته شدن استخوان اضافه به دنبال کشش مداوم و مکرر تاندون آشیل ایجاد شود. تاندون آشیل به پشت استخوان پاشنه میچسبد و کشش مکرر این تاندون بر روی استخوان میتواند موجب ساخته شدن استخوان اضافه در پشت پاشنه شود.
در افرادی که استخوان پاشنه در قسمت پشت آن برجسته تر است بافت نرم روی آن بیشتر به کفش فشرده میشود. بتدریج این بافت نرم بر اثر فشار ملتهب شده و این التهاب موجب کلفتی و تورم بافت میشود و همین تورم موجب افزایش برجستگی و بدتر شدن وضعیت میشود.
این التهاب مزمن گاهی به بورسیت پشت پاشنه منجر میشود و در برخی بیماران با التهاب تاندون آشیل هم همراه است.
علائم بیماری
علامت عمده تغییر شکل هاگلاند ایجاد یک برجستگی دردناک در پشت استخوان پاشنه است. البته خود برجستگی پشت پاشنه معمولا مشکلی از لحاظ کارکرد برای پای فرد ایجاد نمیکند مگر سایش مکرر به کفش و ایجاد درد و گاهی اوقات زخم شدن پوست روی آن.
تشخیص این تغییر شکل با استفاده از گفته های بیمار و معاینه پزشک و بررسی رادیوگرافی استخوان پاشنه است.
طبق یک مطالعه در Orthopedic Clinics of North America، یکی از معیارهای رادیولوژیک تشخیص این تغییر شکل، زاویه‌ی استخوان پاشنه بیش از 75 درجه در عکس ساده است.
درمان برجستگی پشت پاشنه پا
درمان بیماری هاگلاند Haglund’s deformity یا برآمدگی پشت پاشنه پا با کاهش فشار به پشت استخوان پاشنه است. پوشیدن کفش های بدون پشت و یا استفاده از پد های نرم در بین پشت کفش و پاشنه میتواند سایش کفش به پاشنه و بدنبال آن علائم بیماری را کاهش دهد.
درد روی برجستگی را ممکن است بتوان با پوشیدن کفش با پاشنه کمی بلندتر کنترل کرد. با بلندتر کردن پاشنه کفش، فشار کمتری به محل اتصال تاندون آشیل به استخوان پاشنه وارد شده و درد کمتر میشود.
در صورتیکه مشکلات بیمار با اقدامات ذکر شده بهبود نیابد ممکن است نیاز به عمل جراحی وجود داشته باشد.
دو نوع عمل جراحی برای این بیماری استفاده میشود.
ممکن است پزشک معالج فقط اقدام به برداشتن قسمت برجسته استخوان پاشنه در جلوی تاندون آشیل کند و یا در بعضی موارد ممکن است نیاز به برداشتن یک قسمت گوه شکل از کل استخوان پاشنه برای اصلاح شکل آن وجود داشته باشد.
با اصلاح شکل استخوان پاشنه مشکلات بیمار برطرف خواهند شد.
طبق بررسی مطالعات قبلی منتشرشده در Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy، جراحی آندوسکوپیک عوارض کمتری از جراحی باز داشت، 4.1 درصد در برابر 15.5 درصد. نرخ شکست درمان هم 1.2 درصد در برابر 6.0 درصد بود.
در یک مطالعه‌ی دیگر که 20 مطالعه‌ی قبلی را بررسی کرده بود، هر دو روش باز و آندوسکوپیک روی بهبود عملکرد و رضایت بیمار موثر بودند، اما روش آندوسکوپیک زمان عمل کوتاه‌تر، عوارض کمتر و ظاهر بهتری داشت.
سوالات متداول
منابع:
- Haglund’s Deformity and Retrocalcaneal Bursitis – Orthopedic Clinics of North America
- Endoscopic calcaneoplasty for the treatment of Haglund’s deformity – Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy
- Surgical Treatment of Haglund’s Deformity: A Systematic Review and Meta-Analysis – Cureus
- Haglund’s Deformity (Haglund’s Syndrome) – Hospital for Special Surgery
- Achilles Tendoscopy – Foot and Ankle Clinics
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها