التهاب نتیجه تلاش بدن برای حفاظت از خود و حذف عامل آسیب‌رساننده است. التهاب نشانه عفونت نیست، بلکه پاسخ بدن به آن، یا هر آسیب فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیک دیگر، است.
التهاب میتواند حاد باشد که سریع شروع شده و طی چند روز تا چند هفته برطرف میشود، مانند سرماخوردگی، یا مزمن باشد که ماه‌ها تا سال‌ها ادامه می‌یابد، معمولاً به‌دلیل ناتوانی بدن در حذف کامل عامل آسیب یا واکنش نادرست سیستم ایمنی به بافت‌های خودی، مانند روماتیسم مفصلی یا آسم.
در حین التهاب حاد، عروق کوچک گشاد شده و جریان خون افزایش می‌یابد، نفوذپذیری مویرگ‌ها بیشتر شده و مایع و پروتئین به فضای بین‌سلولی نشت میکند، و گلبول‌های سفید (نوتروفیل و ماکروفاژ) به محل آسیب مهاجرت کرده و عامل مهاجم را از بین می‌برند. التهاب پنج علامت اصلی دارد: درد، قرمزی، بیحرکتی، تورم و گرمی.
کنترل التهاب حاد با استراحت، سرمای موضعی و داروهای ضدالتهاب انجام میشود. برای التهاب مزمن، درمان علت زمینه‌ای اهمیت اصلی دارد و تغذیه سالم، کاهش چربی اشباع و قند، افزایش میوه و سبزی و امگا-۳، و فعالیت بدنی منظم هم به کاهش التهاب سیستمیک کمک می‌کنند.
التهاب نتیجه تلاش بدن برای حفاظت از خود است. هدف از التهاب حذف عامل آسیب رساننده به بدن و شروع روند ترمیم است.
وقتی که چیزی مضر بدن را تحریک میکند تلاشی از جانب بدن شروع میشود تا آن را از میان بردارد و این تلاش موجب بروز علائم التهاب میشود.
التهاب نشانه عفونت نیست حتی موقعی که یک عفونت موجب التهاب میشود. عفونت به علت یک ویروس، باکتری یا قارچ ایجاد میشود ولی التهاب پاسخ بدن نسبت به آن است.
در التهاب در نتیجه پاسخ بدن به یک آسیب فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیک، مواد شیمیایی از سلول های بدن آزاد میشوند و تغییراتی در بافت بدن بوجود میاید. در نتیجه این تغییرات عامل آسیب از بدن حذف شده و آسیب وارد شده به بدن ترمیم میگردد.
التهاب Inflammation میتواند حاد یا مزمن باشد. التهاب حاد بسرعت آغاز شده و شدت میابد. علائم برای چند روز و ندرتا چند هفته باقی میمانند مانند گلودرد، آنفلوانزا و یا سرماخوردگی.
طبق StatPearls (NCBI)، التهاب حاد پاسخی سریع و کوتاه‌مدت، از چند دقیقه تا چند روز، است که با تجمع نوتروفیل مشخص میشود، در حالی که التهاب مزمن میتواند ماه‌ها تا سال‌ها طول بکشد.
التهاب مزمن چند ماه تا چند سال باقی میماند. علت باقی ماند التهاب عدم توانایی بدن در حذف عامل آسیب زننده است. در این موارد بدن به آن اندازه قدرت ندارد تا عامل مهاجم را از بین ببرد و یا شرایطی وجود دارد که بدن بطور مداوم در معرض آسیب جدید قرار میگیرد.
در مواردی هم سیستم دفاع ایمنی بدن به اشتباه بر علیه سلول های خود بدن وارد عمل میشوند که در صورتی که به اشتباه خود پی نبرند التهاب ایجاد شده ادامه میابد.
بیماری هایی مانند سل، آسم، زخم معده، روماتیسم مفصلی و یا سینوزیت مرمن مثال هایی از التهاب مزمن هستند.
در التهاب چه اتفاقاتی در بدن بوجود میاید
چند ثانیه تا چند دقیقه بعد از وارد شدن آسیب به بدن التهاب حاد شروع میشود. در حین یک التهاب حاد سه حادثه اتفاق میفتد
♦ شریان های کوچکی که خون را به مویرگ های بافت میرسانند گشاد شده و جریان خون بافت افزایش میابد
♦ قابلیت نفوذپذیری مویرگ ها افزایش یافته و در نتیجه مایع و پروتئین های خون از ورای مویرگ ها بیرون رفته و خود را به فضای بین سلولی میرسانند
♦ دسته ای از گلبول های سفید خون که جزو سیستم دفاع ایمنی بدن هستند ( نوتروفیل ها و ماکروفاژها) از درون مویرگ ها خارج شده و خود را به فضای بین سلولی میرسانند.
نوتروفیل ها دسته ای از گلبول های سفید هستند که با ترشح پروتئین هایی به نام آنزیم موجب تخریب عامل مهاجم میشوند و ماکروفاژها سلول هایی هستند که عمل مهاجم را میخورند
طبق مرورهای PMC، نوتروفیل‌ها اولین و اصلی‌ترین سلول‌های فعال در فاز حاد التهاب هستند و با آزاد کردن سیتوکین‌هایی مانند IL-1، IL-6 و TNF-α به حذف عامل آسیب کمک می‌کنند. در التهاب مزمن همین سلول‌ها می‌توانند رفتار افراطی و آسیب‌زا پیدا کنند.
بطور مثال وقتی خراشی روی پوست ما میفتد در ابتدا جای آن کمی قرمز میشود. این قرمزی نشانه گشاد شدن عروق خونی آن ناحیه و پرخون شدن آنجا است.
کمی بعد محل خراش قدری برجسته میشود و این برجستگی نشانه ورود مایع از خون به فضای بین سلولی و در نتیجه تورم موضعی ناحیه است. به تورم بافتی که در نتیجه ورود مایع از خون به فضای بین سلولی ایجاد میشود ادم Edema میگویند.
علائم مهم التهاب چیست
التهاب پنج علامت مهم دارد که عبارتند از
درد : این درد به علت آزاد شدن موارد شیمیایی خاص از سلول های صدمه دیده و گلبول های سفید و تاثیر این مواد بر روی عصب های درد بوجود میاید
قرمزی : علت قرمزی گشاد شدن عروق خونی کوچک در بافت ملتهب و در نتیجه پرخونی ناحیه است
بیحرکتی : کارکرد بافت ملتهب ممکن است کاهش پیدا کند
تورم : تورم به علت تجمع مایع در فضای بین سلولی ایجاد میشود
گرمی : علت گرمی در موضع التهاب هم پرخون شدن آن محل است
چگونه می‌توان التهاب را کنترل کرد
کنترل التهاب حاد معمولاً شامل استراحت، سرمای موضعی در ساعات اول، و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) برای کاهش درد و تورم است. در التهاب مزمن، هدف اصلی درمان علت زمینه‌ای، مانند بیماری خودایمنی یا عفونت مداوم، است، نه فقط سرکوب علائم.
شواهد نشان می‌دهند تغذیه هم نقش مهمی در کنترل التهاب مزمن دارد. کاهش مصرف چربی‌های اشباع و قندهای ساده، و افزایش مصرف میوه، سبزی، غلات کامل و اسیدهای چرب امگا-۳ میتواند سطح التهاب سیستمیک بدن را کاهش دهد. فعالیت بدنی منظم هم اثر ضدالتهابی شناخته‌شده‌ای دارد.
توجه به این نکته مهم است که مصرف طولانی‌مدت و خودسرانه داروهای ضدالتهاب بدون تشخیص علت زمینه‌ای میتواند روند طبیعی ترمیم بدن را مختل کند و باید زیر نظر پزشک انجام شود.
سوالات متداول
منابع:
- Role of diet on chronic inflammation prevention and control – current evidences – PubMed
- The resolution code of acute inflammation: Novel pro-resolving lipid mediators in resolution – PubMed
- Treating inflammation and infection in the 21st century: new hints from decoding resolution mediators and mechanisms – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها