التهاب تاندون چهارسر ران نوعی آسیب التهابی یا تحریکی در تاندونی است که عضله‌ی چهارسر ران را به بالای کشکک زانو متصل میکند. این تاندون در حرکت راست‌کردن زانو و جذب نیرو هنگام فرود از پرش نقش کلیدی دارد.
این بیماری بیشتر در ورزشکاران و افرادی که فعالیت‌های تکراری پرفشار روی زانو انجام می‌دهند دیده میشود و باعث درد در جلو و بالای زانو، درست بالای کشکک، میشود. علت اصلی معمولاً استفاده‌ی بیش‌ازحد و تجمعی از این تاندون بدون استراحت کافی است.
علائم شامل درد موضعی که با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود، حساسیت به لمس در ناحیه‌ی بالای کشکک، و گاهی تورم خفیف است. تشخیص معمولاً بر اساس معاینه‌ی بالینی است و در موارد نیاز به بررسی دقیق‌تر، سونوگرافی یا ام‌آرآی کمک‌کننده است.
درمان این بیماری در اکثریت موارد غیرجراحی است و شامل استراحت نسبی، کاهش موقت فعالیت‌های تشدیدکننده، یخ، داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی با تمرینات تدریجی تقویتی است. جراحی فقط در موارد نادر و مقاوم به درمان طولانی‌مدت مطرح میشود.
التهاب تاندون چهارسر ران یا تاندنیت کوادری سپس یک از علل درد بالای زانو بخصوص در ورزشکاران است. این بیماری بیشتر در ورزشکارانی که فوتبال یا والیبال میکنند یا میدوند دیده میشود. این بیماری بیشتر در سنین بین 30 تا 50 سال ایجاد میشود.
این بیماری یکی از علل شایع درد زانو در ورزشکاران و افراد پرفعالیت است.
آناتومی کاربردی
عضلات چهارسر ران از قویترین عضلات بدن بوده و در جلوی ران قرار دارند. در پایین ترین قسمت این عضلات زردپی یا تاندونی قوی موسوم به تاندون چهارسر یا کوادری سپس وجود دارد که در پایین به استخوان کشکک متصل میشود.
از لبه پایینی استخوان کشکک هم یک تاندون قوی به نام تاندون کشکک پایین آمده و به یک برجستگی در بالا و جلوی استخوان درشت نی میچسبد که به آن توبرکل تیبیا Tibial tubercle میگویند. به مجموعه تاندون چهارسر، استخوان کشکک و تاندون کشکک، مکانیسم اکستانسور Extensor mechanism میگویند.
با انقباض عضله چهارسر ران مکانیسم اکستانسور به بالا رفته و زانو را به حالت مستقیم یا اکستنشن Extension درمیاورد. در این بین، استخوان کشکک بصورت یک تکیه گاه عمل میکند و استخوان های ران و درشت نی بصورت بازوهای کارگر و مقاومت یک اهرم عمل میکنند.
استخوان کشکک با این عمل، قدرت و نیروی عضله چهارسر را بیشتر میکند. در هنگام فعالیت های روزانه نیروهای زیادی به مفصل زانو وارد میشود. بطور مثال در هنگاه راه رفتن نیرویی برابر با سه برابر وزن و در هنگام دویدن نیرویی برابر با 5 برابر وزن به مفصل زانو وارد میشود.
تاندنیت یا التهاب تاندون چهارسر ران چگونه ایجاد میشود
در حین دویدن، پریدن و جهیدن و یا ناگهان حرکت کردن یا ناگهان ایستادن نیروهای زیادی به زانو و از جمله به تاندون چهارسر وارد میشود. عوامل زیر میتوانند نیروهایی را که به تاندون چهارسر وارد میشوند بیشتر کند.
- کفش نامناسب، زمین نامناسب برای دویدن (زمین سخت) و روش نامناسب تمرین ( از نظر شدت، مدت و تکرر)
- دویدن به مدت زیاد، با سرعت زیاد و یا در مسافت های طولانی هم میتواند همین تاثیر را داشته باشد. وقتی که شدت یک تمرین ورزشی به ناگهان زیاد میشود هم همین تاثیر ایجاد میشود.
- عواملی دیگر مانند سن فرد، قابلیت انعطاف بافت های نرم اطراف زانو هم در تاثیر نیروها به زانو موثرند.
- انحراف محور در مفاصل مچ پا، زانو و یا ران هم موثرند. کف پای صاف، حرکت نامناسب کشکک در شیار بین کندیلی ران، چرخش نامناسب تیبیا و تفاوت طول دو اندام تحتانی میتوانند موجب اعمال نیروهای نامناسب و نامتعادل به مکانیسم اکستانسور شوند.
- هر گونه عدوم بالانس و تعادل در عضلات اندام تحتانی میتواند نیروهای نامناسبی به مکانیسم اکستانسور وارد کند.
- در کسانی که وزن زیادی دارند هم این وضعیت ایجاد میشود.
قدرت تاندون چهارسر مرتبط با قدرت و تعداد و جهت فیبرهای کلاژنی است که در داخل تاندون قرار دارند. تاندنیت یا التهاب تاندون چهارسر ران وقتی ایجاد میشود که یک عدم تعادل بین نیروهایی که به تاندون وارد میشود و توانایی تاندون در جذب و پخش آن ایجاد شود.
التهاب مزمن تاندون چهارسر ران با پارگی حاد آن تفاوت دارد. برای آشنایی با علائم و درمان پارگی تاندون چهارسر ران، این مقاله را هم بخوانید.
طبق یک مطالعه در Annals of Translational Medicine، آسیب‌های استفاده‌ی بیش‌ازحد از مکانیسم اکستانسور زانو، شامل هم تاندون چهارسر و هم تاندون کشکک، در ورزشکاران و افراد غیرورزشکار شایع است و اغلب هر دو زیر یک نام مشترک، «زانوی پرشگر»، شناخته میشوند.
اگر نیرویی که به تاندون وارد میشود بیش از حد تحمل آن باشد آسیب ایجاد میشود. وارد شدن مکرر این آسیب ها به تاندون موجب بروز پارگی های خفیف و میکروسکوپی در آن میشود.
با هر پارگی، تاندون سعی میکند آن را ترمیم کند ولی هنگامی که مقدار یا تکرر پارگی بیش از توانایی بدن برای ترمیم باشد بیماری شروع میشود.
در این وضعیت پاسخ بدن به آسیب بصورت ایجاد التهاب در ناحیه است که آن هم خود را بصورت درد و تورم نشان میدهد. البته در بسیار اوقات مقدار التهاب کم است و تاندون بیشتر شکل و جنس خود را از دست داده و خراب میشود. چیزی که به آن در اصطلاح پزشکی دژنرسانس Degeneration میگویند.
علائم التهاب تاندون چهارسر ران چیست
مهمترین علامت التهاب تاندون چهارسر ران درد بالای زانو است.
- درد در بالای کشکک احساس میشود و بیشتر در مواقعی است که بیمار زانوی خود را خم و راست میکند.
- درد با فشار به محل اتصال تاندون چهارسر به کشکک بیشتر میشود.
- در اوایل بیماری شدت درد کم است ولی بعد از مدتی ممکن است آنقدر زیاد شود که جلوی ادامه ورزش ورزشکار را بگیرد.
- احساس درد و خشکی زانو ممکن است در هنگاه صبح بعد از برخاستن از خواب بیشتر باشد و یا هنگامی که زانوی بیمار برای مدتی بیحرکت مانده و سپس میخواهد حرکت کند ممکن است شدت درد در چند دقیقه اول زیاد بوده و بعد بتدریج کم شود.
ممکن است محل تاندون در بالای کشکک متورم شود و ممکن است در این محل سوزش و داغی احساس شود.
تشخیص این بیماری بعد از صحبت پزشک با بیمار و معاینه وی و سپس تصویر برداری است.
در رادیوگرافی ساده ممکن است در محل اتصال تاندون چهارسر به کشکک رسوب کلسیم دیده شود. تشخیص قطعی این بیماری با استفاده از سونوگرافی و ام آر آی داده میشود.
درمان التهاب تاندون چهارسر ران
درمان تاندنیت کوادری سپس یا التهاب تاندون چهارسر ران در ابتدا با استفاده از روش های غیر جراحی است و در صورتیکه این روش ها جواب ندهند ممکن است نیاز به استفاده از روش ها جراحی باشد.
طبق بخش دوم همین مطالعه در Annals of Translational Medicine، اکثریت بیماران با درمان غیرجراحی مثل استراحت نسبی، فیزیوتراپی و تمرینات تدریجی تقویتی بهبود می‌یابند و جراحی فقط برای موارد نادر و مقاوم به درمان طولانی‌مدت در نظر گرفته میشود.
روش های غیر جراحی التهاب تاندون چهارسر ران
مهمترین اقدامات برای درمان این بیماری عبارتند از
- بیمار باید برای مدتی سطح فعالیت های بدنی خود را کاهش داده یا آنها را قطع کند.
- استفاده از داروهای ضد التهاب
- استفاده از سرمای موضعی، ماساژ، اولتراسوند و تحریک الکتریکی به توسط فیزیوتراپ
- انجام نرمش های کشش و تقویتی برای عضلات اندام تحتانی
- استفاده از بریس زانو بصورت زانوبند های مخصوص در اطراف زانو و یا استفاده از تیپینگ Taping
در موارد مقاوم به درمان‌های اولیه، طبق یک مطالعه در Current Reviews in Musculoskeletal Medicine، مداخلاتی مثل تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) یا امواج شوک برون‌اندامی هم به‌عنوان گزینه‌ی پیشرفته‌ی غیرجراحی مطرح‌اند.
درمان جراحی التهاب تاندون چهارسر ران
بیماران بندرت نیاز به درمان جراحی پیدا میکنند. اگر بعد از مدت طولانی درمان های غیر جراحی بهبودی در وضعیت بیمار ایجاد نشود ممکن است درمان های جراحی بتوانند موثر واقع شوند.
هدف از این درمان ها تحریک موضع آسیب دیده برای بهبودی است. در این جراحی ها بافت های آسیب دیده و خراب شده خارج شده و سعی میشود تا تنش و سفتی بافت نرم اطراف زانو بازسازی شود.
سوالات متداول
منابع:
- Quadriceps tendinopathy: a review, part 1: epidemiology and diagnosis – Annals of Translational Medicine
- Quadriceps tendinopathy: a review, part 2: classification, prognosis and treatment – Annals of Translational Medicine
- Advanced Non-Operative Interventions for Anterior Knee Pain – Current Reviews in Musculoskeletal Medicine
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها