راشیتیسم یا نرمی استخوان بیماری استخوانی کودکان است که در اثر کمبود ویتامین دی، کلسیم یا فسفر، استخوانهای در حال رشد به درستی سخت نمیشوند.
مهمترین علائم آن خواب آلودگی، شلی و ضعف عضلانی، تاخیر در رشد، پای پرانتزی و کلفت شدن مچ دست است. در موارد شدید شکل قفسه سینه هم تغییر میکند.
تشخیص با شرح حال، معاینه بالینی و آزمایش خون برای بررسی سطح ویتامین دی و هورمون پاراتیروئید انجام میشود و در موارد مشکوک رادیوگرافی استخوانها هم کمک کننده است.
کمبود ویتامین دی در نوزادانی که فقط با شیر مادر تغذیه میشوند شایعتر است، مگر اینکه مادر شیرده هم مکمل کافی مصرف کند.
درمان با مکمل ویتامین دی و کلسیم است و در بیشتر موارد نتیجه خوبی دارد. برای پیشگیری، مصرف روزانه ویتامین دی از دوران نوزادی برای همه کودکان سالم توصیه میشود، بهخصوص کودکانی که در معرض نور آفتاب کافی نیستند.
علت راشیتیسم یا نرمی استخوان چیست
افراد زیر بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به نرمی استخوان هستند. این مشکل بیشتر در دوران کودکی دیده میشود.
- شیر مادر ویتامین دی زیادی ندارد پس اگر بچه ای به مدت طولانی فقط از شیر مادر تغذیه کند ممکن است در خطر ابتلاء به راشیتیسم باشد
- مصرف کم کلسیم
- قرار نگرفتن در معرض تابش آفتاب : ویتامین دی در پوست بدن انسان و با تابش نور آفتاب ساخته میشود پس تابش ناکافی نور خورشید میتواند زمینه ساز راشیتیسم باشد
- کسانی که پوست تیره دارند نیاز به نور بیشتری برای ساخت ویتامین دی دارند و بیشتر در نور کم بیشتر در معرض کمبود ویتامین دی قرار میگیرند
- کسانی که به لاکتوز حساسیت درند به علت مصرف ناکافی لبنیات میتوانند در معرض خطر این بیماری قرار بگیرند.
علائم راشیتیسم یا نرمی استخوان
مهمترین علائم راشیتیسم عبارتند از خواب آلودگی، شلی و ضعف عضلانی، تاخیر در رشد، پای پرانتزی و مچ دست کلفت است. در موارد شدید ممکن است شکل قفسه سینه بچه تغییر کند. تشنج هم از دیگر علائم حالات شدید بیماری است.
تشخیص راشیتیسم
پزشک معالج بعد از معاینه بیمار، از رادیوگرافی استخوان ها و آزمایشات خون برای کمک به تشخیص استفاده میکند.
طبق توصیه‌ی جهانی تشخیص، راشیتیسم تغذیه ای بر پایه شرح حال، معاینه بالینی، آزمایش بیوشیمی خون و تایید نهایی با رادیوگرافی گذاشته میشود. اندازه گیری روتین ویتامین دی خون در همه کودکان سالم لازم نیست و فقط در گروههای پرخطر توصیه میشود.
طبق یک بررسی روی 171 کودک زیر 2 سال، نزدیک به 30 درصد آنها کمبود ویتامین دی همراه با راشیتیسم تحت بالینی داشتند و 92 درصدشان فقط با شیر مادر تغذیه میشدند.
درمان نرمی استخوان
درمان نرمی استخوان یا راشیتیسم با تجویز کلسیم و ویتامین دی است. معمولاٌ چند ماه طول میکشد تا وضعیت بیمار به حد طبیعی برسد. بسیاری تغییر شکل های اندام مانند پای پرانتزی با درمان دارویی خود بخود خوب میشوند.
در حالات شدید راشیتیسم، تغییر شکل استخوان ها ممکن است نیاز به درمان جراحی داشته باشد. با این حال بعضی تغییر شکل های استخوانی که در لگن یا قفسه سینه بوجود میاید و یا مشکلات قدی که برای بیمار بوجود آمده ممکن است برای همیشه برای وی باقی بمانند.
پیشگیری از بروز راشیتیسم
با انجام اقدامات زیر میتوان مانع از بروز راشیتیسم و نرمی استخوان شد
- در بچه هایی که فقط شیر مادر مصرف میکنند باید روزانه ویتامین دی بصورت قطره مکمل استفاده کنند. اگر مادر شیرده هم ویتامین دی بیشتری مصرف کند میزان آن در شیر وی بیشتر میشود.
- بچه ها نیاز دارند تا روزی دو لیوان شیر مصرف کنند. این مقدار در نوجوانان باید به روزی 3 تا 5 لیوان افزایش پیدا کند.
- در بچه هایی که به شیر حساسیت دارند باید کلسیم را بصورت مکمل های غذایی به بچه داد.
سوالات متداول
منابع:
- Rickets and vitamin D deficiency in children and adolescents – Endocrinology and Metabolism Clinics of North America
- Clinical characteristics and prevalence of vitamin D insufficiency in children less than two years of age – Korean Journal of Pediatrics
- Prevention of rickets and vitamin D deficiency in infants, children, and adolescents – Pediatrics
- Nutritional Rickets and Osteomalacia in the Twenty-first Century: Revised Concepts, Public Health, and Prevention Strategies – Current Osteoporosis Reports
- Global consensus on nutritional rickets: Implications for Australia – Journal of Paediatrics and Child Health
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها