انگشت ماشه‌ای یا تریگر فینگر یک اختلال شایع تاندون خم‌کننده‌ی انگشت است. در این بیماری انگشت هنگام باز شدن گیر میکند و بعد با یک تقه ناگهانی صاف میشود. علت آن گیر کردن تاندون خم‌کننده در نخستین حلقه‌ی بافتی کف دست است. التهاب و ضخیم شدن غلاف تاندون یا ایجاد یک گره روی خود تاندون، عبور آن را از این حلقه دشوار میکند.
زنان میان‌سال، بیماران دیابتی و مبتلایان به روماتیسم مفصلی بیش از بقیه دچار این بیماری می‌شوند و کار دستی همراه با گرفتن مکرر و محکم هم خطر را بالا می‌برد. علائم پله‌پله بدتر می‌شوند.
ابتدا فقط درد و یک برجستگی قابل‌لمس در محل اتصال انگشت به کف دست وجود دارد، سپس انگشت هنگام صاف شدن تقه می‌خورد و در نهایت ممکن است در حالت خم قفل بماند. تشخیص با معاینه گذاشته میشود و به تصویربرداری نیازی نیست.
درمان معمولا با استراحت، تغییر فعالیت و آتل شروع میشود. تزریق کورتیکواستروئید در غلاف تاندون موثرترین درمان غیرجراحی است و بخش بزرگی از بیماران با همان نخستین تزریق خوب می‌شوند.
اگر علائم برگردند تزریق دوم مطرح است و اگر انگشت همچنان قفل بماند، آزادسازی جراحی حلقه‌ی گیرافتاده انجام میشود. نتیجه‌ی درازمدت این بیماری خوب است و بیشتر بیماران حرکت کامل انگشت را دوباره به دست می‌آورند.
انگشت ماشه‌ای یا تریگر فینگرTrigger Finger یک اختلال شایع در مفاصل دست است که باعث گیرکردن و درد انگشت میشود. این بیماری معمولاً در انگشتان اشاره، میانی و کوچک دست رخ میدهد و میتواند عملکرد روزانه افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
در این بیماری بند میانی انگشت به نرمی و راحتی حرکت نمیکند و در حین باز شدن، انگشت مفصل میانی انگشت گیر میکند.
در انگشت ماشه‌ای به دلیل گیر کردن تاندون‌های انگشت، حرکت طبیعی آن مختل میشود و در برخی موارد، انگشت به طور کامل قفل میشود.
علت انگشت ماشه‌ای
علت تریگر فینگر یا انگشت ماشه‌ای، گیر کردن تاندون خم کننده یا فلکسور انگشت در حین عبور از تونل بافتی است که در کف دست قرار دارد. علت این گیر هم بوجود آمدن یک گره و برجستگی در تاندون است.
محل گیر کردن تاندون تقریبا همیشه پولی A1 است، یعنی نخستین حلقه‌ی بافتی در محل اتصال انگشت به کف دست. به همین دلیل درد و برجستگی قابل‌لمس دقیقا در همان نقطه است، نه در محلی که انگشت قفل میشود.
تاندون‌های خم‌کننده‌ی انگشت در یک غلاف بسته حرکت می‌کنند و همین حلقه‌ها آنها را به استخوان نزدیک نگه می‌دارند. وقتی غلاف ضخیم شود یا روی تاندون گره‌ای ایجاد شود، عبور تاندون از این حلقه سخت میشود.
وقتی بیمار انگشت خود را خم و راست میکند تاندون باید از داخل غلاف و تونل بافتی که مانند حلقه ای دور تاندون را گرفته عبور کند. وجود برجستگی در قسمتی از تاندون موجب میشود تا عبور آن از درون تونل با مشکل مواجه شده و در آن گیر کند.
در حین خم کردن انگشت چون قدرت عضلات خم کننده انگشت زیاد است این توده از درون تونل عبور میکند و انگشت خم میشود ولی در حین صاف کردن انگشت چون قدرت عضلات باز کننده انگشتان کمتر است ممکن است بیمار نتواند به راحتی انگشت را صاف کند.
علت ایجاد شدن برجستگی و گره در تاندون انگشت بروز التهاب است. عوامل متعددی می‌توانند به ایجاد این التهاب منجر شوند که از جمله آنها می‌توان به فشارهای مکرر، آسیب‌های تکراری، و برخی بیماری‌ها اشاره کرد.
افرادی که کارهای دستی دقیق و مکرر انجام می‌دهند، مانند نوازندگان موسیقی، صنعتگران، و افرادی که به طور مداوم از دستگاه‌های کامپیوتری استفاده می‌کنند، در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. این فشارهای مکرر می‌توانند باعث التهاب تاندون‌های انگشت شوند.
دیابت و آرتریت روماتوئید دو مورد از شرایطی هستند که احتمال ابتلا به انگشت ماشه‌ای را افزایش می‌دهند. دیابت باعث تغییرات متابولیکی در بدن میشود که میتواند بر ساختار و عملکرد تاندون‌ها تأثیر بگذارد. آرتریت روماتوئید نیز با التهاب مزمن مفاصل همراه است که میتواند به آسیب تاندون‌ها و نهایتا به انگشت ماشه‌ای منجر شود.
عوامل دیگری مانند جنسیت و سن نیز در بروز انگشت ماشه‌ای مؤثر هستند. زنان بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا می‌شوند و احتمال ابتلا با افزایش سن نیز افزایش می‌یابد. با افزایش سن، تاندون‌های دست ممکن است انعطاف‌پذیری کمتری داشته باشند و مستعد‌تر به آسیب شوند. سابقه خانوادگی و وراثت هم میتواند نقش مهمی در افزایش خطر ابتلا به انگشت ماشه‌ای ایفا کند.
برخی عادات و شیوه‌های زندگی هم می‌توانند به بروز انگشت ماشه‌ای کمک کنند. استفاده نادرست از انگشتان در ورزش‌ها، جراحی‌های قبلی در دست، و آسیب‌های مستقیم به دست از جمله این عوامل هستند.
این بیماری ممکن است بصورت مادرزادی و در نوزادان دیده شود. در این بیماران بیشتر انگشت شست گرفتار میشود.
شست ماشه‌ای در کودکان
شکل کودکانه‌ی این بیماری تقریبا همیشه شست را درگیر میکند و به آن شست ماشه‌ای تکاملی یا مادرزادی می‌گویند. شست کودک در حالت خم قفل می‌ماند و یک برجستگی سفت در قاعده‌ی شست لمس میشود. والدین اغلب فکر می‌کنند کودک نمی‌خواهد شستش را باز کند.
نکته‌ی آرام‌بخش این است که شست به‌صورت غیرفعال قابل اصلاح است و دردناک نیست. در یک بررسی درباره‌ی شست ماشه‌ای تکاملی، درگیری دوطرفه در 25 تا 30 درصد موارد گزارش شده و نرخ عود بعد از جراحی 1.4 درصد بوده است.
نتیجه‌ی درمان غیرجراحی در این کودکان متغیر است. جراحی برای شستی مطرح میشود که دردناک است یا به‌صورت غیرفعال به خوبی صاف نمیشود.
انگشت خمیده‌ی کودک همیشه شست ماشه‌ای نیست. در شست ماشه‌ای تکاملی انگشت به‌صورت غیرفعال قابل صاف کردن است و برجستگی سفت لمس میشود، ولی در کلینوداکتیلی و کمپتوداکتیلی خمیدگی ثابت است و چنین برجستگی‌ای وجود ندارد.
علائم انگشت ماشه‌ای
انگشت ماشه‌ای میتواند برحسب شدت، خود را به شکل های متفاوتی نشان دهد.
در مراحل ابتدایی، بیمار ممکن است فقط دردی در محل اتصال انگشت به کف دست داشته باشد که در موقع حرکت انگشت یا فشار دادن آن تشدید شود. در این مرحله تشخیص بیماری مشکل است.
در مراحل پیشرفته تر انگشت گیر میکند. به این معنی که وقتی بیمار میخواهد انگشت خم کرده خود را راست کند با یک گیر مواجه میشود. با کمی فشار، گیر رد میشود و انگشت هم صاف میشود. در حین صاف کردن انگشت، ممکن است یک صدای تقه احساس شده یا شنیده شود. اسم انگشت ماشه‌ای یا تریگر فینگر از همین مشاهده گرفته شده است.
در مراحل باز هم پیشرفته تر، گیر به راحتی رد نمیشود. بیمار باید از دست دیگرش کمک بگیرد تا با فشار بتواند انگشت را صاف کند. در حین صاف کردن انگشت، ممکن است بیمار احساس درد کند.
در موارد پیشرفته‌تر انگشت ماشه‌ای، انگشت ممکن است به طور کامل در حالت خم شده قفل شود و نتوان آن را باز کرد. این وضعیت میتواند به ایجاد تغییرات ساختاری در انگشت منجر شود و در نتیجه، عملکرد دست را به شدت محدود کند.
در معاینه این بیماران معمولا یک برجستگی در محل اتصال انگشت به کف دست لمس میشود.
علائم دیگر انگشت ماشه‌ای شامل کاهش دامنه حرکتی انگشت و احساس سفتی آن است. افراد مبتلا ممکن است متوجه شوند که انگشت آنها کمتر قابل انعطاف و خم شدن است. این علائم می‌توانند تأثیرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی افراد داشته باشند.
علائم انگشت ماشه‌ای میتواند شامل احساس ضعف در دست و کاهش قدرت گرفتن اشیاء باشد. این ضعف به علت درد و محدودیت حرکتی انگشت است که میتواند انجام کارهای روزمره را سخت کند.
چه کسانی بیشتر دچار انگشت ماشه‌ای می‌شوند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
انگشت ماشه‌ای در برخی گروه‌ها به‌روشنی شایع‌تر است. زنان میان‌سال، بیماران دیابتی، مبتلایان به روماتیسم مفصلی و کم‌کاری تیروئید، و کسانی که کار دستی همراه با گرفتن مکرر و محکم انجام می‌دهند بیش از بقیه درگیر می‌شوند. در بیمار دیابتی درگیری چند انگشت به‌طور هم‌زمان یافته‌ی معمولی است.
شیوع انگشت ماشه‌ای در طول عمر حدود 2 درصد است. در یک مطالعه بر روی 66 بیمار مبتلا به انگشت ماشه‌ای مقاوم میانگین سن 52.66 سال با بازه‌ی 29 تا 73 سال بود و 48 نفر از این 66 بیمار زن بودند.
در یک بررسی بر روی 1,217 عمل آزادسازی تونل کارپال، 8 درصد بیماران دیابتی ظرف 6 ماه و 10 درصد ظرف یک سال دچار انگشت ماشه‌ای شدند، در برابر 3 درصد و 4 درصد در بیماران غیردیابتی. سطح قند خون در زمان عمل ارتباط مهمی با این بروز نداشت.
انگشت ماشه‌ای اغلب در کنار سندروم تونل کارپال و بیماری دوپویترن در یک بیمار دیده میشود. مرز این دو روشن است. در انگشت ماشه‌ای انگشت با یک تقه یا با کمک دست دیگر صاف میشود، ولی در بیماری دوپویترن انگشت بر اثر انقباض بافت زیر پوست کف دست به هیچ روشی صاف نمیشود.
بیماری تنوسینوویت دکروان هم مانند انگشت ماشه‌ای یک التهاب تنگ‌کننده‌ی غلاف تاندون است، ولی محل آن سمت شست مچ دست است نه قاعده‌ی انگشت. همین تفاوت محل، ساده‌ترین راه جدا کردن این دو بیماری در معاینه است.
مراجعه به پزشک ارتوپد در این موارد لازم است:
- انگشت در حالت خم قفل شده و با کمک دست دیگر هم صاف نمیشود
- انگشت متورم و قرمز و گرم شده است که به احتمال زیاد نشانه‌ی عفونت است نه انگشت ماشه‌ای
- علائم بیش از چند هفته با استراحت بهبود نیافته است
- چند انگشت به‌طور هم‌زمان درگیر شده‌اند
درمان انگشت ماشه‌ای
درمان انگشت ماشه‌ای یا تریگر فینگر بستگی به شدت و نوع بیماری دارد و میتواند شامل روش‌های غیرجراحی و جراحی باشد. در مراحل اولیه، معمولا درمان‌های ساده تر توصیه می‌شوند.
آتل و استراحت در انگشت ماشه‌ای
استراحت دادن به انگشت و استفاده از آتل و اسپلینت به منظور بیحرکتی انگشت میتواند به کاهش التهاب و بهبود حرکت انگشت کمک کند. همچنین، انجام تمرینات کششی و تقویتی میتواند انعطاف‌پذیری تاندون‌ها را افزایش دهد و از بروز مجدد گرفتگی انگشت جلوگیری کند.
آتل شب‌هنگام که انگشت را در وضعیت صاف نگه می‌دارد، از خم ماندن طولانی انگشت در خواب جلوگیری میکند و علائم صبحگاهی را کم میکند. مدت متعارف استفاده از آتل چند هفته است و در بیشتر بیماران در کنار تزریق به کار می‌رود.
در یک مطالعه بر روی 60 بیمار که همه یک نوبت تزریق 40 میلی‌گرم متیل‌پردنیزولون در محل پولی A1 گرفتند، گروهی که آتل ثابت‌کننده‌ی مفصل قاعده‌ی انگشت را 3 ماه و به‌طور تمام‌وقت استفاده کرد کاهش بیشتری در درد و در شدت علائم نشان داد. در نمره‌ی عملکرد تفاوت مهمی بین دو گروه دیده نشد.
تزریق کورتون در انگشت ماشه‌ای
وقتی درد و گیر انگشت ماشه‌ای شدیدتر است پزشک ممکن است از تزریق کورتیکواستروئیدها در مفصل انگشت استفاده کنند. این تزریق‌ها می‌توانند به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کرده و حرکت انگشت را بهتر کند. با این حال این روش ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد و گاهی اوقات نتایج آن موقتی باشد.
اثر تزریق معمولا ظرف چند روز تا دو هفته ظاهر میشود. اگر نخستین تزریق کافی نباشد، تزریق دوم قابل انجام است. بیمارانی که بعد از دو تزریق هنوز علامت دارند، معمولا به آزادسازی جراحی راهنمایی می‌شوند.
در یک مطالعه بر روی 240 بیمار که با تزریق کورتون درمان شدند، نرخ موفقیت کلی 84 درصد بود و 16 درصد بیماران در نهایت به آزادسازی جراحی رسیدند. 99 نفر یعنی 41 درصد به تزریق دوم نیاز پیدا کردند و عود در 15 درصد بیماران دیابتی در برابر 17 درصد بیماران غیردیابتی رخ داد.
طبق بررسی مطالعات قبلی منتشرشده در Archives of Physical Medicine and Rehabilitation، شواهد در حد متوسطی از اثر تزریق کورتیکواستروئید در انگشت ماشه‌ای وجود دارد و این اثر در بازه‌ی بسیار کوتاه‌مدت نشان داده شده است. نویسندگان همان بررسی نتیجه گرفته‌اند که پژوهش‌های باکیفیت‌تر و بیشتری برای این بیماری لازم است.
در همان مطالعه‌ی 66 بیماری که بالاتر آمد، تزریق با هدایت سونوگرافی با برطرف شدن زودتر قفل شدن انگشت، بازگشت زودتر به کار و مدت کوتاه‌تر مصرف دارو همراه بود. ولی در هفته‌ی دوازدهم و بیست‌وچهارم تفاوت مهمی بین تزریق با هدایت سونوگرافی و تزریق بدون هدایت باقی نماند.
فیزیوتراپی هم یکی دیگر از روش‌های موثر در درمان انگشت ماشه‌ای است. تمرینات مخصوصی که توسط فیزیوتراپ آموزش داده می‌شوند می‌توانند به کاهش التهاب و افزایش دامنه حرکتی انگشت کمک کنند. علاوه بر این استفاده از تکنیک‌های ماساژ ممکن است بتواند به بهبود وضعیت انگشت کمک کند.
جراحی انگشت ماشه‌ای
اگر هیچکدام از درمان های ذکر شده موفق نباشند جراح با استفاده از عمل جراحی، غلاف تاندون را شکاف میدهد تا بدینوسیله مسیر حرکت تاندون را باز کند.
در یک مطالعه بر روی 165 بیمار، 81 نفر جراحی باز و 84 نفر تزریق با هدایت سونوگرافی گرفتند. در پایان ماه دوازدهم نرخ موفقیت جراحی باز 99 درصد بود در برابر 49 درصد تزریق و نمره‌ی درد در پایان مطالعه در گروه تزریق بالاتر بود.
عوارض دو گروه هم متفاوت بود. در گروه جراحی 3 عفونت سطحی و یک آسیب عصبی ناشی از عمل رخ داد و در گروه تزریق 11 مورد برافروختگی ناشی از استروئید و 2 مورد نکروز چربی دیده شد.
نتیجه‌ی خود آن مطالعه روشن است. جراحی نتیجه‌ی بلندمدت بهتری میدهد ولی عوارض جدی‌تری هم دارد. به همین دلیل تزریق همچنان درمان اول کم‌تهاجم است و جراحی برای بیماری نگه داشته میشود که تزریق جواب نداده یا انگشتش در حالت خم قفل شده است.
انگشت ماشه‌ای در بیماران دیابتی
شیوع انگشت ماشه‌ای در افراد دیابتی به‌مراتب بیشتر از غیردیابتی‌هاست و علائم آنها هم شدیدتر است. انگشت ماشه‌ای در کنار سندروم تونل کارپال و سفت شدن پوست و مفاصل دست، بخشی از مجموعه‌ی درگیری دست در دیابت به شمار می‌رود.
پاسخ بیمار دیابتی به تزریق کورتون تفاوت مهمی با غیردیابتی ندارد. نرخ عود در دو گروه تقریبا برابر بود و دیابت عامل خطر باقی ماندن قفل شدن انگشت شناخته نشد. پس بیمار دیابتی را هم میشود با تزریق کورتون و با همان اثربخشی درمان کرد.
بیمار دیابتی باید بداند که تزریق ممکن است قند خونش را برای چند روز بالا ببرد. بهترین مسیر درمان با در نظر گرفتن اثربخشی، ایمنی و هزینه هنوز محل اختلاف است. یک تحلیل هزینه اثربخشی نشان داده از نظر هزینه، آزادسازی جراحی فوری پولی A1 در مطب مقرون‌به‌صرفه‌ترین روش اداره‌ی این بیماری در بیمار دیابتی است.
پیشگیری از انگشت ماشه‌ای بخش مهمی از درمان است. دوری از فشارهای مکرر بر مفاصل انگشت و استفاده از تجهیزات محافظتی در فعالیت‌هایی که با دست انجام میشود میتواند به کاهش خطر ابتلا به این بیماری کمک کند. همچنین مدیریت شرایط زمینه‌ای مانند دیابت و روماتیسم مفصلی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
عوارض درمان نکردن انگشت ماشه ای چیست
عدم درمان این وضعیت میتواند منجر به عوارض و مشکلات متعددی شود مانند
افزایش درد و التهاب: بدون درمان، التهاب تاندون‌ها ممکن است شدیدتر شده و درد مزمن در انگشت ایجاد شود. این درد که از عوارض درمان نکردن انگشت ماشه ای است میتواند در فعالیت‌های روزمره مانند گرفتن اشیاء، نوشتن یا استفاده از ابزارها مزاحمت ایجاد کند.
کاهش دامنه حرکتی انگشت: انگشت ممکن است در حالت خمیده گیر کند و نتواند به طور کامل صاف شود. این محدودیت حرکت میتواند باعث کاهش کارایی و انعطاف‌پذیری انگشت در انجام وظایف مختلف شود.
تأثیر منفی بر کیفیت زندگی: درد و محدودیت حرکتی میتواند تاثیر زیادی بر فعالیت‌های روزانه و کیفیت زندگی فرد داشته باشد. انجام کارهای ساده مانند نوشتن، استفاده از گوشی موبایل یا گرفتن اشیاء کوچک میتواند سخت شود.
احتمال نیاز به جراحی پیچیده‌تر: اگر بیماری به موقع درمان نشود ممکن است نیاز به جراحی‌های پیچیده‌تر و پرخطرتر برای آزادسازی تاندون‌ها پیش آید.
سوالات متداول
منابع:
- Ultrasound guided versus blinded injection in trigger finger treatment: a prospective controlled study – Journal of Orthopaedic Surgery and Research
- The incidence of trigger digit after carpal tunnel release in diabetic and nondiabetic patients – Journal of Hand Surgery
- The effects of adding splint use to corticosteroid injection for the treatment of trigger finger: A randomized controlled trial – Musculoskeletal Care
- Predictors of Recurrence After Corticosteroid Injection for Trigger Digits – Hand
- Effectiveness of Conservative, Surgical, and Postsurgical Interventions for Trigger Finger, Dupuytren Disease, and De Quervain Disease: A Systematic Review – Archives of Physical Medicine and Rehabilitation
- Management of Diabetic Trigger Finger – Journal of Hand Surgery
- Open Surgery Versus Ultrasound-Guided Corticosteroid Injection for Trigger Finger: A Randomized Controlled Trial With 1-Year Follow-up – Journal of Hand Surgery
- Developmental Trigger Thumb – Pediatric Annals
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها