دررفتگی مچ دست آسیبی است که در آن استخوان‌های کارپ بدون شکستن از محل طبیعی خود در مفصل خارج میشوند. این آسیب معمولا در اثر زمین‌خوردن با دست باز یا ضربه‌ی شدید ایجاد میشود. دررفتگی کامل مچ دست نادر است، ولی دررفتگی‌های ناقص یا نیمه‌دررفتگی شایع‌ترند.
در طبقه‌بندی این آسیب، دررفتگی پرلونیت از پرانرژی‌ترین و پرعارضه‌ترین انواع آن است و اگر پیشرفت کند، به دررفتگی خودِ استخوان لونیت می‌رسد که شایعترین دررفتگی تک‌استخوانی کارپ به‌شمار می‌آید. علائم شامل درد شدید، تورم و بدشکلی مچ دست است. در دررفتگی لونیت، فشار به عصب مدیان میتواند بی‌حسی و گزگز انگشتان هم ایجاد کند.
تشخیص این آسیب گاهی دشوار است و نیاز به عکس‌برداری دقیق از زوایای مختلف دارد. درمان باید سریع انجام شود و شامل جااندازی بسته یا باز و سپس بی‌حرکت‌سازی یا فیکساسیون با پین است. تاخیر در تشخیص و درمان میتواند به آسیب دائمی عصب مدیان، بی‌ثباتی مزمن مچ دست و در نهایت آرتروز پیشرونده منجر شود.
آناتومی مختصر دررفتگی مچ دست
مچ دست یا کارپ Carpal bones از هشت استخوان تشکیل شده است. این هشت استخوان در دو ردیف و بین استخوان های رادیوس و اولنا در بالا و استخوان های متاکارپ در پایین قرار گرفته اند.
در ردیف اول یا پرگزیمال Proximal یعنی ردیفی که به استخوان رادیوس نزدیک است اولین استخوان، اسکافوئید است که در طرف شست قرار گرفته و دومین استخوان را استخوان هلالی یا لونیت Lunate مینامند. این استخوان ها یا بهتر بگوییم استخوانچه ها به توسط لیگامان های قوی به یکدیگر میچسبند.
تفاوت دررفتگی و شکستگی مچ دست
در شکستگی، خودِ استخوان می‌شکند. در دررفتگی، استخوان‌های مچ دست از محل طبیعی خود در مفصل خارج میشوند، بدون آنکه لزوما بشکنند. این دو آسیب می‌توانند هم‌زمان هم رخ دهند که به آن شکستگی-دررفتگی گفته میشود.
طبق یک بررسی در Journal of Hand Surgery (European Volume) دررفتگی کارپال از پاره شدن رابطه‌ی پیچیده بین استخوان‌ها و رباط‌های مچ دست ایجاد میشود. جااندازی باز و فیکساسیون داخلی همچنان استاندارد طلایی درمان این آسیب‌هاست.
دررفتگی مچ دست بر اساس استخوانی که از جای خود خارج میشود به چند نوع اصلی تقسیم میشود:
- دررفتگی پرلونیت: تمام استخوان‌های کارپ به‌جز استخوان لونیت از جای خود خارج میشوند. این آسیب معمولا در تصادفات با سرعت بالا یا سقوط از ارتفاع رخ میدهد، از پرانرژی‌ترین و پرعارضه‌ترین آسیب‌های کارپ است و اورژانس ارتوپدی محسوب میشود.
- دررفتگی لونیت: شایعترین دررفتگی تک‌استخوانی کارپ است و مرحله‌ی پیشرفته‌تر همان آسیب پرلونیت به‌شمار می‌رود، جایی که خودِ استخوان لونیت از جای خود خارج و معمولا به سمت کف دست جابجا میشود. خطر فشار به عصب مدیان در این نوع بیشتر است.
- نیمه‌دررفتگی (Subluxation): جابجایی جزئی و ناقص مفصل است که در آن استخوان‌ها کاملا از هم جدا نمی‌شوند.
دررفتگی مچ دست در استخوان لونیت
دررفتگی استخوان لونیت معمولا بدنبال زمین خوردن روی کف دست بوجود میاید. در این وضعیت بر اثر به عقب رفتن شدید مچ دست استخوان های ردیف دیستال Distal ( یعنی ردیفی که از استخوان رادیوس دورترند) به لونیت فشار وارد میکنند.
براثر این فشار لیگامان های مهمی که در اطراف این استخوان هستند پاره شده و در نتیجه استخوان لونیت جابجا میشود. این جابجایی را دررفتگی لونیت میگویند.
دررفتگی مچ دست در ناحیه استخوان لونیت پس از شکستگی اسکافویید شایعترین آسیب استخوانچه های مچ دست بدنبال ضربه است. گاهی اوقات این دررفتگی با شکستگی استخوان اسکافوئید و یا شکستگی زائده نیزه ای ( استیلویید) استخوان رادیوس و یا هر دو همراه میشود.
همانطور که توضیح داده شد در دررفتگی لونیت، استخوان های کارپ یا مچ، ارتباط بین خود و استخوان های ساعد را حفظ میکنند و این فقط استخوان لونیت است که از جای خود دررفته و جابجا میشود.
نوع دیگری از دررفتگی مچ هم وجود دارد که در آن جابجایی برعکس است. به این صورت که استخوان لونیت ارتباط خود با استخوان رادیوس را حفظ کرده و بقیه هفت استخوانچه مچ دست جابجا میشوند. به این آسیب، دررفتگی پری لونار Perilunate dislocation میگویند.
علائم در رفتگی مچ دست
بدنبال دررفتگی، مچ دست متورم میشود. در این حال فشار دادن به جلوی مچ دست، شدت درد را افزایش میدهد. حرکات مچ بشدت محدود شده و حتی ممکن است حرکات انگشتان هم کم شود.
علت کاهش حرکات انگشتان فشار استخوان لونیت جابجا شده بر روی تاندون های انگشتان است. همچنین ممکن است حس لمس انگشتان دوم و سوم دست کاهش یابد.
طبق یک مطالعه در American Journal of Orthopedics آسیب پرلونیت اغلب از تروماهای پرانرژی به مچ دست ناشی میشود. با وجود شدت آسیب، اغلب در ابتدا تشخیص داده نمی‌شود چون یافته‌های رادیوگرافی و معاینه‌ی فیزیکی‌اش ظریف‌اند.
جااندازی آناتومیک زودهنگام برای نتیجه‌ی موفق حیاتی است. حتی با درمان مناسب هم عوارضی مثل خشکی عمومی مچ دست، کاهش قدرت گرفتن و آرتروز بعد از تروما شایع‌اند، هرچند مطالعات تازه میگویند این عوارض معمولا به‌خوبی تحمل میشوند.
تشخیص دررفتگی مچ دست در استخوان لونیت، با استفاده از رادیوگرافی نیمرخ مچ دست است که در آن جابجا شدن این استخوان دیده میشود.
درمان دررفتگی مچ دست
درمان دررفتگی مچ دست معمولا بصورت جااندازی بسته است. پزشک معالج با کشش مچ دست و فشار مستقیم بر روی استخوان لونیت آن را جااندازی میکند.
سپس استخوان به توسط پین به استخوان های اطراف متصل شده و پس از آن مچ دست به مدت یک ماه به توسط گچ بیحرکت میشود. اگر این دررفتگی دیر تشخیص داده شود بصورت بسته جا نمیفتد. در این موارد نیاز به عمل جراحی و جااندازی باز دررفتگی وجود دارد.
در مواردی که مدت زیادی از دررفتگی مچ دست گذشته باشد ممکن است استخوان حتی با عمل جراحی هم جا نیفتد که در این موارد ممکن است نیاز شود تا استخوان لونیت از مچ دست خارج گردد.
عوارض دررفتگی مچ دست در استخوان لونیت چیست
شایعترین و مهمترین عوارض دررفتگی لونیت عبارتند از
نکروز آوازکولر استخوان لونیت : تغذیه استخوان لونیت از طریق عروق خونی است که از راه لیگامان های اطراف این استخوان به آن وارد میشوند.
وقتی در دررفتگی مچ دست این استخوانچه درمیرود، لیگامان های اطراف آن پاره میشوند و این پارگی موجب آسیب به خونرسانی لونیت میشود. این اختلال در خونرسانی میتواند موجب نکروز آوازکولر یا سیاه شدن استخوان شود.
آرتروز : نکروز آوازولر استخوان لونیت و یا جانیفتادن دررفتگی میتواند در دراز مدت موچب بروز آرتروز مچ دست شود. درمان این وضعیت استفاده از بریس مچ دست و محدود کردن فعالیت های مچ است و در موارد شدید نیاز به عمل جراحی و فیوژن یا خشک کردن مفاصل بین لونیت و استخوان های اطراف وجود دارد.
فشار به عصب مدیان : در هنگام دررفتگی مچ دست و جابجایی استخوان لونیت، عصب مدیان ممکن است بر اثر فشار این استخوان جابجا شده و فلج شود.
در این صورت دررفتگی باید بسرعت جااندازی شود. اگر مدت زیادی از دررفتگی گذشته و قابل جااندازی نباشد باید استخوان لونیت از مچ دست خارج شده و فلکسور رتیناکولوم ( نوار بافتی محکمی که روی عصب مدیان را پوشانده است) با عمل جراحی باز و آزاد شود تا فشار از روی عصب برداشته شود.
طبق یک مطالعه در Orthopaedics and Traumatology: Surgery and Research اگر تشخیص بی‌ثباتی مچ دست بیش از 6 هفته به تاخیر بیفتد، ترمیم رباط دیگر موثر نیست. آرترودز یا خشک کردن مچ تنها راه‌حل برای مچ آرتروزی نیست و تکنیک‌های جراحی مختلفی می‌توانند مچ کارآمد را حفظ کنند. آرتروسکوپی در یک دهه‌ی اخیر هم به شناخت بهتر و هم به درمان بهتر این آسیب‌ها کمک کرده است.
سوالات متداول
منابع:
- Perilunate Dislocation – StatPearls
- Carpal dislocations – Journal of Hand Surgery (European Volume)
- Perilunate Injuries – American Journal of Orthopedics
- Post-traumatic carpal instability – Orthopaedics and Traumatology: Surgery and Research
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها