روماتیسم مچ پا یا آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی و سیستمیک است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش مفاصل حمله میکند و باعث التهاب، درد و در طول زمان تخریب غضروف و استخوان میشود.
برخلاف آرتروز که معمولاً از ساییدگی مکانیکی یک مفصل ناشی میشود، روماتیسم مفصلی اغلب چند مفصل را به‌طور هم‌زمان و متقارن (هر دو مچ پا با هم) درگیر میکند و با خشکی صبحگاهی طولانی‌مدت همراه است.
مچ پا و ناحیه جلوی پا از مناطق شایع درگیری در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی هستند و این درگیری میتواند به‌مرور باعث بدشکلی مفصل و اختلال در راه رفتن شود. تشخیص با معاینه بالینی، آزمایش خون (فاکتور روماتوئید و آنتی‌بادی‌های اختصاصی) و تصویربرداری انجام میشود.
درمان شامل داروهای ضدروماتیسمی اصلاح‌کننده بیماری (DMARD)، داروهای ضدالتهاب و در موارد پیشرفته، کفش طبی، ارتز یا حتی جراحی برای اصلاح بدشکلی مفصل است. تشخیص و شروع زودهنگام درمان نقش مهمی در پیشگیری از آسیب دائمی مفصل دارد.
روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید یک بیماری سیستمیک است. منظور این است که بسیاری از ارگان‌های بدن انسان ممکن است درگیر این بیماری شده و از آن آسیب ببیند.
این بیماری طبق بررسی مطالعات قبلی منتشرشده در Journal of Clinical Medicine، 0.3 تا 1.2 درصد جمعیت را درگیر میکند و در زنان حدود سه برابر مردان شایع‌تر است.
این بیماری میتواند مفاصل مختلف و متعددی را در بدن درگیر کند. طبق بررسی مطالعات قبلی منتشرشده در Journal of Clinical Medicine، درگیری پا و مچ پا در اندام تحتانی بیماران روماتیسم مفصلی به 90 درصد می‌رسد و نیمی از بیماران ظرف سه سال از تشخیص دچار مشکل پا میشوند.
فرق روماتیسم مفصلی با آرتروز مچ پا چیست
این دو بیماری اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند اما منشأ کاملاً متفاوتی دارند. آرتروز نوعی ساییدگی مکانیکی غضروف مفصل است که معمولاً با افزایش سن یا بعد از آسیب قبلی (مانند شکستگی یا پیچ‌خوردگی) ایجاد میشود و اغلب فقط یک مچ پا را درگیر میکند. جزئیات بیشتر درباره این بیماری در مطلب آرتروز مچ پا آمده است.
روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید در مقابل، یک بیماری خودایمنی سیستمیک است که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش مفاصل حمله میکند. این بیماری معمولاً چند مفصل را هم‌زمان و اغلب به‌صورت متقارن در هر دو طرف بدن درگیر میکند و میتواند با خشکی صبحگاهی طولانی همراه باشد.
طبق یک بررسی منتشرشده در Foot and Ankle International، حدود 20 درصد بیماران روماتیسم مفصلی از همان ابتدا با علائم پا و مچ پا سراغ پزشک می‌روند و بیشتر بیماران در نهایت این علائم را پیدا میکنند.
روماتیسم پا چگونه بروز میکند
علائم روماتیسم پا معمولا در ابتدا در ناحیه جلو پا و انگشتان پا ظاهر میشود. بعد از مدتی پشت پا و سپس مچ پا هم درگیر میشوند. بیماری های دیگری هم هستند که میتوانند علائمی مشابه آرتریت روماتوئید در پا ایجاد کنند مانند نقرس، اسپوندیلیت انکیلوزان و پسوریازیس
هیچکس به درستی نمیداند آرتریت روماتوئید چرا ایجاد میشود ولی تئوری هایی در این زمینه وجود دارد. زمینه ژنتیکی در بروز این بیماری دخالت دارد. با این حال یک عامل محیطی و بیرونی مانند ضربه یا عفونت ممکن است موجب شروع این بیماری شود.
در این بیماری سیستم دفاع ایمنی بدن سرکش میشود و به عوض اینکه به عوامل بیگانه حمله کند بدن خود انسان را عامل بیگانه احساس کرده و به آن حمله میکند.
مهمترین محل های حمله سیستم ایمنی در این بیماری مفاصل هستند. به علت ترشح مواد سمی مفاصل آسیب میبینند.
علائم بیماری روماتیسم مفصلی پا چیست
مهمترین علامت روماتیسم پا درد، تورم و خشکی است. این علائم معمولاً در چند مفصل هر دو پا دیده میشوند. درد ممکن است در کف پا یا در پنجه یا مچ پا احساس شود.
مفصل ممکن است در لمس گرم باشد. ممکن است میخچه یا پینه در پا بوجود آید و انگشتان پا ممکن است تغییر شکل دهند.
طبق بررسی‌ای در Foot and Ankle Clinics، شایع‌ترین بدشکلی‌های جلوی پا در این بیماران، کج‌شدن شست به سمت بیرون (هالوکس والگوس) و خم‌شدگی چنگالی انگشتان است.
ممکن است به علت جابجا شدن استخوان های پشت پا کف پا صاف شود که نتیجه آن درد کف پا در ین راه رفتن است.
همراه با علائم ذکر شده ممکن است علائم عمومی آرتریت روماتوئید مانند تب، احساس خستگی و کم اشتهایی در فرد مبتلا دیده شود. تشخیص این بیماری به توسط پزشک با صحبت با بیمار در مورد مشکلات وی، عکسبرداری و انجام آزمایشات لازم است.
درمان روماتیسم پا چگونه است
درمان روماتیسم مفصلی پا معمولا با تجویز داروهایی از طرف پزشک معالج مانند ناپروکسن، متوترکسات، پردنیزولون، سولفاسالازین و مواد حاوی املاح طلا است گاهی اوقات از تزریق کورتیکواستروئید در مفصل برای کنترل علائم بیماری استفاده میشود.
میتوان از کفش های طبی خاص برای کمک به کاهش درد و دیگر علائم استفاده کرد. از نرمش های خاصی که زیر نظر پزشک معالج و فیزیوتراپ انجام میشود برای افزایش دامنه حرکات مفاصل و افزایش قدرت عضلات و کاهش درد استفاده میشود.
درمان های جراحی روماتیسم پا
جراحی میتواند در درمان تغییر شکل هایی که در انگشتان پاها بدنبال این بیماری بوجود میاید کمک کند. آرترودز یا فیوژن درمان دیگری است که بطور شایعی در این بیماران استفاده میشود.
در این عمل جراحی، غضروف مفصل بطور کامل برداشته شده و استخوان ها به یکدیگر جوش داده میشوند. ممکن است در حین این عمل یک یا چند استخوان پا هم برداشته شوند. این عمل جراحی در بسیاری اوقات میتواند درد بیمار را کاهش داده و کارایی پا را افزایش دهد.
درمان دیگری که در سال های اخیر بیشتر متداول شده است آرتروپلاستی یا تعویض مفصل است. مشخص نیست که آی این عمل جراحی میتواند مانند تعویض کامل مفصل ران و زانو نتایج مناسبی داشته باشد یا خیر. جواب این سوال در چند سال آینده بهتر مشخص خواهد شد.
بعد از جراحی
بعد از جراحی داروهایی برای کاهش درد در بیمارستان و منزل برای بیمار تجویز میشود. قبل از ترخیص از بیمارستان به بیمار آموزش داده میشود که چگونه با عصا راه برود.
در هفته اول بعد از جراحی بیمار باید پای عمل شده را بالاتر از سطح قلب خود نگه دارد تا متورم نشود. انجام فیزیوتراپی و نرمش های طبی لازم بعد از جراحی برای حصول نتیجه مناسب ضروری است.
بیمار برای مدتی باید برای راه رفتن از عصا استفاده کند و تا مدتی باید کفش های مخصوص طبی بپوشد. معمولاً بعد از گذشت 3 تا 4 ماه از جراحی بیمار خواهد توانست فعالیت های معمول روزمره خود را انجام دهد.
سوالات متداول
منابع:
- A Review of Rheumatoid Arthritis Affecting the Foot and Ankle – Foot and Ankle International
- Surgical Treatment for the Ankle and Foot in Patients with Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review – Journal of Clinical Medicine
- Rheumatoid Deformities of the Lesser Toes – Foot and Ankle Clinics
- Sulfasalazine – NHS
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها