بیوپسی به معنای گرفتن نمونه از بافت یک موجود زنده است. در بیوپسی استخوان، پزشک تکه کوچکی از استخوان را از بدن بیمار خارج کرده و برای بررسی به آزمایشگاه پاتولوژی میفرستد.
این کار معمولاً وقتی انجام میشود که پزشک تغییراتی در بافت استخوان، شایعترین آن‌ها تومورهای استخوانی، میبیند ولی روش‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی به‌تنهایی نتوانسته‌اند نوع دقیق آن را مشخص کنند.
بیوپسی استخوان به دو روش بسته یا باز انجام میشود. در بیوپسی بسته که معمولاً سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود، یک سوزن کلفت از راه شکاف کوچک پوستی تا داخل استخوان برده میشود و تکه‌ای از بافت آن گرفته میشود.
در موارد دشوار از هدایت فلوروسکوپ یا سی‌تی‌اسکن کمک گرفته میشود. بیوپسی باز مانند یک عمل جراحی کامل در اتاق عمل و با بیهوشی انجام میشود، معمولاً وقتی روش بسته ممکن نباشد یا احتمال نیاز به جراحی بعدی وجود داشته باشد.
نمونه به‌دست‌آمده توسط پاتولوژیست زیر میکروسکوپ بررسی شده و نوع سلول‌های تشکیل‌دهنده استخوان مشخص میشود. عوارض جدی این روش نادر است و معمولاً محدود به درد خفیف یا کبودی موضعی میشود.
نمونه برداری از استخوان معمولا به این دلیل انجام میشود که پزشک در بررسی های خود به این نتیجه میرسد که در بافت استخوان تغییراتی ایجاد شده ولی دقیقا نمیداند این تغییرات چیست.
شایعترین این حالات وجود تومورهای استخوان است. بطور مثال در تصاویر رادیوگرافی که از بیمار تهیه شده تغییراتی را در شکل یکی از استخوان های بدن وی دیده و متوجه میشود که بیمار مبتلا به تومور استخوان است ولی بررسی های تصویربرداری حتی بررسی های پیشرفته ای مانند سی تی اسکن و یا ام آر آی و یا آزمایشات پاراکلینیکی نتوانسته اند نوع تومور را مشخص کنند.
در بسیاری از موارد مشخص کردن دقیق نوع تومور و سلول های تشکیل دهنده آن ضروری است چون نوع درمان برحسب نوع تومور متفاوت است. در این موارد باید با انجام بیوپسی یا نمونه برداری از استخوان نوع تومور مشخص شود.
در بعضی بیماری های متابولیک یا مادرزادی استخوان و یا بعضی عفونت ها هم ممکن است نیاز به بیوپسی یا نمونه برداری از استخوان ضروری باشد.
بیوپسی استخوان چگونه انجام میشود
نمونه برداری یا بیوپسی از استخوان به دو روش بسته یا باز انجام میشود. در بیوپسی بسته Close biopsy که معمولا بصورت سرپایی و در کلینیک انجام میشود ابتدا بیمار بر روی تخت معاینه در وضعیت مناسب دراز میکشد.
طبق یک مطالعه مقایسه‌ای در PMC، دقت تشخیصی بیوپسی سوزنی برای تومورهای استخوانی حدود 92.9 تا 100 درصد است و در بیشتر موارد نتیجه‌ای هم‌ارز بیوپسی باز به‌دست می‌دهد.
سپس لباس محلی که باید از استخوان آن بیوپسی تهیه شود کنار زده شده و پوست آن محل با محلول های ضد عفونی تمیز و استریل میشود. پس از آن پزشک با تزریق یک ماده بیحس کننده پوست و بافت های زیر پوستی را بیحس میکند.
در مرحله بعد یک شکاف کوچک بر روی پوست داده شده و یک سوزن کلفت از طریق آن شکاف به زیر پوست فرستاده شده و تا روی استخوان مربوطه برده میشود.
با فشار دست پزشک، سوزن به درون استخوان رفته و تکه ای از استخوان درون لوله آن گیر میکند. سپس پزشک سوزن بیوپسی را خارج کرده و تکه استخوان درون آن را بیرون میاورد و درون محلول نگهدارنده خاصی میگذارد.
اطلاعات مربوط به بیمار بر روی ظرف حاوی محلول نوشته شده و هرماه با درخواست پزشک و شرح یافته های بالینی و پاراکلینیکی به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود. محل شکاف بخیه و سپس پانسمان میشود.
در بعضی موارد وارد کردن سوزن بیوپسی به محلی از استخوان که باید نمونه از آنجا تهیه شود مشکل است. در این موارد ممکن است نمونه برداری با هدایت فلوروسکوپ و یا سی تی اسکن انجام شود.
در این روش پزشک محل ضایعه استخوانی را بر روی مانیتور دستگاه فلوروسکوپ یا سی تی اسکن میبیند و سوزن بیوپسی استخوان را دقیقا در محل ضایعه وارد میکند.
نمونه برداری باز در مواردی انجام میشود که به دلایلی نمیتوان از روش بسته استفاده کرد. این روش که مانند یک عمل جراحی تمام عیار است در اطاق عمل انجام میشود و نیاز به بیهوشی عمومی و یا بیحسی منطقه ای وجود دارد.
طبق یک مطالعه در PMC، بیوپسی سوزنی از طریق پوست می‌تواند اکثر تومورهای اولیه استخوان را با ایمنی و کارایی بالا تشخیص دهد، به همین دلیل امروزه بر بیوپسی باز جراحی ترجیح داده میشود.
در صورتی که حدس زده میشود مشکل استخوانی نیاز به جراحی خواهد داشت، نمونه برداری از استخوان باید به توسط همان جراحی انجام شود که در نهایت بیمار را جراحی خواهد کرد.
نمونه بیوپسی استخوانی بدست آمده در آزمایشگاه پاتولوژی یا آسیب شناسی به توسط متخصص پاتولوژیست و یا آسیب شناس بررسی میشود. برای این کار معمولا نمونه به توسط تیغه های مخصوصی بریده شده و از آن لایه های ظریفی جدا میشود.
این لایه ها در زیر میکروسکوپ به دقت بررسی شده و نوع سلول هایی که در استخوان وجود دارند مشخص میشود. گزارش بررسی آسیب شناسی برای پزشک معالج ارسال میگردد.
مراقبت و عوارض بعد از بیوپسی استخوان
بعد از بیوپسی استخوان معمولاً یک پانسمان فشاری روی محل بریدگی گذاشته میشود تا از خونریزی و کبودی جلوگیری شود. اکثر بیماران بیوپسی استخوان را دردناک توصیف نمی‌کنند. در روزهای بعد ممکن است درد خفیف یا کبودی موضعی وجود داشته باشد که با مسکن‌های ساده کنترل میشود.
عوارض جدی نادرند. بر اساس بررسی گسترده‌ای روی بیش از 9000 بیوپسی، میزان کل عوارض حدود 0.6 درصد بوده که شامل درد طولانی، هماتوم، بیحسی موقت عصبی و عفونت محل زخم میشود. در صورت افزایش درد، تب، قرمزی یا ترشح از محل بیوپسی باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.
سوالات متداول
منابع:
- Bone biopsy: indications, techniques, and complications – PubMed
- Bone and Soft-Tissue Biopsies: What You Need to Know – PubMed
- Open biopsy of bone and soft tissue tumors: guidelines for precise surgical procedures – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها