بیماری مورکیو نوعی موکوپلی ساکاریدوز است که در اثر کمبود آنزیم GALNS ایجاد میشود. این آنزیم مسئول شکستن مولکول های قندی بلند در بدن است و در نبود آن، این مولکول ها در استخوان، غضروف و دریچه های قلب تجمع پیدا میکنند و باعث بروز علائم بیماری میشوند.
توارث این بیماری اتوزومال مغلوب است، یعنی هر دو والد باید ژن معیوب را بصورت نهفته داشته باشند. علائم از اوایل کودکی ظاهر میشوند و شامل انحراف ستون مهره، قفسه سینه زنگوله ای شکل، قد کوتاه، گردن کوتاه، مفاصل شل و زانوهای ایکس شکل است. هوش این کودکان طبیعی است.
درمان اصلی، جایگزینی آنزیم با تزریق وریدی است که اثر آن بیشتر بر بافت نرم است و بر مشکلات استخوانی اثر محدودی دارد. به همین دلیل جراحی های ارتوپدی و پیگیری منظم ستون فقرات گردنی بخش مهم درمان این بیماران باقی میماند.
علت دقیق بیماری مورکیو
در بیماری مورکیو نوع A، شایع‌ترین شکل این بیماری، بدن به دلیل کمبود آنزیم GALNS نمیتواند مولکول های بلند قندی به نام گلیکوزآمینوگلیکان (کراتان سولفات و کندرویتین-6-سولفات) را بشکند. این بیماری جزء دسته بزرگتری از بیماری ها به نام موکوپلی ساکاریدوز ها است و عمدتا دستگاه اسکلتی را درگیر میکند.
این بیماری ژنتیکی است و توارث آن بصورت ژن اتوزومال مغلوب است. ژن مغلوب به این معنا است که هر دو والد باید ژن معیوب را بصورت نهفته در بدن داشته و آنرا به فرزند منتقل کنند تا بیماری در او ظاهر شود.
بیماری مورکیو در هر 200 هزار تولد در یکی دیده میشود. علائم بیماری در سنین 1 تا 3 سالگی ظاهر میشود و در بعضی موارد سابقه بیماری مشابه در فامیل وجود دارد.
علائم بیماری مورکیو
این بیماران در هنگام تولد سالم بنظر میرسند ولی در سال های بعدی عمر تغییراتی بصورت انحراف ستون مهره، رشد کم و انحراف زانوها به خارج پدیدار میشود. مهمترین علائم بیماری مورکیو عبارتند از
- رشد غیر طبیعی استخوان های بخصوص ستون مهره
- قفسه سینه به شکل زنگوله
- صورت زمخت
- گردن کوتاه
- مفاصل شل و با قابلیت انعطاف بالا، دیسپلازی مفصل ران، زانوهای بزرگ و ناپایدار، آرنج و مچ دست بزرگ و کف پای صاف
- زانوهای به شکل ایکس
- راه رفتن اردکی Waddling gait
- سر بزرگ، صورت کوچک و چانه برجسته
- قد کوتاه بخصوص تنه کوتاه
- فاصله زیاد بین دندان ها و خوردگی سریع آنها
- کاهش شنوایی
- مشکلاتی در نخاع گردنی
در معاینه پزشک مشکلات زیر مشخص میشوند
- کیفوز و اسکولیوز در ستون مهره
- کدورت قرنیه
- نارسایی دریچه آئورت
- هرنی یا فتق کشاله ران
- بزرگی کبد
هوش این افراد طبیعی است. این بیماران عمر طبیعی دارند ولی در صورت ناپایداری ستون مهره گردنی ممکن است به علت عوارض ایجاد شده طول عمر کمتری داشته باشند.
درمان جایگزینی آنزیم
از سال 2014، داروی الوسولفاز آلفا به عنوان تنها درمان جایگزینی آنزیم تاییدشده FDA برای بیماری مورکیو نوع A در دسترس است. این دارو با تزریق وریدی هفتگی سطح آنزیم GALNS بدن را جبران میکند.
طبق یک کارآزمایی فاز 3 تصادفی دوسوکور با دارونما در Expert Opinion on Orphan Drugs، دوز 2 میلی گرم برای هر کیلوگرم هفتگی در 24 هفته، مسافت راه رفتن 6 دقیقه ای بیماران را نسبت به دارونما بهتر کرد، ولی همان دوز یک هفته در میان اثری بیشتر از دارونما نداشت و در آزمون بالا رفتن از پله در هیچ گروهی تغییری دیده نشد.
به همین دلیل اثر این دارو بر مشکلات استخوانی محدود است، چون نفوذ کافی به بافت غضروفی کم عروق ندارد. جراحی های ارتوپدی مثل استئوتومی و تعویض مفصل همچنان بخش مهمی از درمان درازمدت این بیماران است.
افراد مبتلا به بیماری مورکیو ممکن است در طول عمر خود نیاز به اعمال جراحی ارتوپد نظیر استئوتومی های استخوان ران، اصلاح زوایای زانو با استئوتومی و تعویض مفاصل ران و زانو داشته باشند.
این بیماری از جمله بیماری‌های ژنتیکی اسکلتی کودکان است و از نظر قد کوتاه و درگیری استخوانی شباهت‌هایی به استئوژنز ایمپرفکتا و آکندروپلازی دارد.
سوالات متداول
منابع:
- Recent advances in mucopolysaccharidosis IVA treatment – Orphanet Journal of Rare Diseases
- Elosulfase alfa: first global approval – Drugs
- Enzyme replacement therapy for treating mucopolysaccharidosis type IVA (Morquio A syndrome): effect and limitations – Expert Opinion on Orphan Drugs
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها