انگشت چکشی پا نوعی تغییر شکل در انگشتان کوچک پا، یعنی انگشتان به‌جز شست، است که در آن مفصل میانی انگشت خم میشود و شکل آن را شبیه یک چکش میکند. این عارضه در اثر عدم تعادل عضلات، تاندون‌ها و رباط‌هایی که به‌طور طبیعی انگشت را صاف نگه می‌دارند ایجاد میشود و معمولا انگشتان دوم، سوم یا چهارم را درگیر میکند.
کفش‌های نوک‌تنگ یا پاشنه‌بلند، آرتریت و برخی ناهنجاری‌های ساختاری پا مانند هالوکس والگوس از عوامل مستعدکننده‌ی شایع هستند. علائم آن شامل خمیدگی رو به پایین مفصل میانی انگشت، درد و ناراحتی هنگام پوشیدن کفش، تشکیل پینه یا میخچه روی مفصل برجسته و در مراحل پیشرفته، سفتی و ثابت‌شدن انگشت در وضعیت خمیده است.
درمان انگشت چکشی پا در مراحل ابتدایی که انگشت هنوز انعطاف‌پذیر است، شامل تعویض کفش به مدل‌های پهن‌تر و راحت‌تر، استفاده از پد یا اسپلینت اصلاحی و تمرینات کششی انگشتان است. در مراحل پیشرفته که انگشت دیگر با دست صاف نمی‌شود، جراحی برای اصلاح تاندون یا استخوان انگشت ممکن است لازم شود.
انگشت چکشی پا در ابتدا که ایجاد میشود قابلیت انعطاف دارد یعنی میتوان با دست، انگشت را صاف کرد ولی به محض رها کردن، مجدداً انگشت به وضع اول خود برمیگردد. این بدشکلی یکی از بدشکلی‌های شایع پنجه‌ی پا است.
بعد از گذشت مدتی، انگشت قابلیت انعطاف خود را از دست داده و خشک میشود. در این حال حتی بار فشار هم نمیتوان شکل انگشت را به حالت اول برگرداند.
یکی از مشکلاتی که برای بیماران مبتلا به انگشت چکشی پا بوجود میاید اینست که به علت تغییر شکل انگشت، پوشیدن کفش برایشان مشکل میشود. گاهی انگشت دردناک میشود و گاهی در روی انگشت به علت فشار کفش، پینه یا میخچه ایجاد میشود.
علت ایجاد انگشت چکشی پا
دو علت عمده میتواند موجب مالت فینگر یا انگشت چکشی پا شود. یکی پوشیدن کفش تنگ و نامناسب و دیگری عدم تعادل بین کارکرد عضلاتی که موجب حرکات انگشت میشوند.
کفش های با پنجه باریک و نوک تیز موجب خم شدن انگشتان پا میشوند. بعد از مدتی به علت سائیده شدن کفش به انگشت، پینه یا میخچه هم روی آن ایجاد میشود که خم شدن انگشت را تشدید میکند.
کفش های پاشنه بلند هم پنجه پا را به جلو و به کفش میفشارد و موجب خم شدن انگشت شده و احتمال ایجاد انگشت چکشی پا را زیاد میکند. فعالیت عضلاتی که انگشتان را خم و راست میکنند با یکدیگر متعادل هستند.
با بر هم خوردن این تعادل و فعالیت بیشتر عضلات خم کننده، انگشتان خم شده و تغییر شکل پیدا میکنند. این عدم تعادل عضلانی در بعضی بیماریها مانند دیابت دیده میشود.
ارتباط این بدشکلی با سایر بدشکلی‌های پنجه‌ی پا هم شناخته‌شده است. انگشت چکشی گاهی همراه با هالوکس والگوس دیده میشود که از عوامل مستعدکننده‌ی آن است، و گاهی همراه با گودی کف پا یا بونیونت در پنجه‌ی پا بروز میکند.
علائم انگشت چکشی پا
علائم انگشت چکشی پا معمولا به‌تدریج و همراه با پیشرفت خم‌شدگی مفصل میانی انگشت ظاهر میشوند.
طبق یک مطالعه در StatPearls، مهمترین نشانه‌ی این بدشکلی خم‌شدگی رو به پایین مفصل میانی انگشت (مفصل بین‌بندی نزدیک) است که به انگشت شکل چکش‌مانند می‌دهد و معمولا انگشت دوم، سوم یا چهارم را درگیر میکند.
این بدشکلی با یک تغییر شکل مشابه دیگر در انگشتان پا فرق دارد. طبق یک مطالعه در Foot and Ankle Clinics، وقتی خمیدگی در مفصل انتهایی انگشت، یعنی مفصل بین‌بندی دور، رخ دهد، تشخیص متفاوت است و باید بررسی شود که آیا این وضعیت اولیه است یا در پی یک بیماری زمینه‌ای سیستمیک ایجاد شده، به‌ویژه وقتی چند انگشت هم‌زمان درگیرند.
طبق همان منبع، چون انگشتان کوچک پا نقش مهمی در تعادل و توزیع فشار هنگام راه رفتن دارند، این بدشکلی اغلب به تغییرات جبرانی در الگوی راه رفتن، تغییر ظاهر انگشت، تشکیل پینه روی مفصل برجسته و درد هنگام پوشیدن کفش منجر میشود.
طبق یک مطالعه در Orthopaedics and Traumatology: Surgery and Research، این نوع بدشکلی‌های انگشتان کوچک پا در سالمندان میتوانند به کاهش استقلال حرکتی و افزایش خطر زمین خوردن منجر شوند، به همین دلیل ارزیابی دقیق علت، محل، قابلیت اصلاح و پایداری مفصل کف‌پایی-انگشتی اهمیت دارد.
درمان مالت فینگر یا انگشت چکشی پا
مهمترین اصول درمان مالت فینگر یا انگشت جکشی پا عبارتند از
♦ کفشی بپوشید که پنجه آن گشاد بوده و طول کفش کمی از طول پایتان بلندتر باشد. از پوشیدن کفش های تنگ بخصوص با پنجه تنگ و نوک تیز و کفش های پاشنه بلند پرهیز کنید. در تابستان کفش های تابستانی جلو باز مفیدند.
♦ بعضی نرمش ها میتوانند عضلات پا را تقویت کرده و خاصیت کششی و انعطاف پذیری آنها را افزایش دهند. بطور مثال شما میتوانید به آرامی و با دست انگشت را کشیده و صاف کنید.
میتوانید با انگشتان پا سعی کنید چیزهای کوچکی را از زمین بلند کنید. وقتی تلویزیون نگاه میکنید یا مطالعه میکنید میتوانید یک حوله را زیر پای خود گذاشته و سعی کنید آنرا با انگشت های پا چروک کنید.
این نرمش ها میتوانند تا حدودی تغییر شکل ناشی از انگشت چکشی پا را بهتر کنند.
♦ در صورت درد میتوان از پدهای بخصوصی که در اطراف انگشت پا گذاشته میشود استفاده کرد. این پدها درد را کمتر کرده و احتمال ایجاد زخم را هم کم میکنند.
♦ در صورتیکه دیابت دارید حتما تغییر شکل انگشت پای خود را به پزشک اطلاع داده و با وی مشورت کنید. دیابت احتمال بروز زخم در روی محل فشار بر روی انگشت چکشی را زیاد میکند.
♦ در صورت نتیجه نگرفتن از اقدامات ذکر شده ممکن است پزشک ارتوپد تصمیم به استفاده از عمل جراحی جهت تصحیح شکل انگشت بگیرد. این جراحی با بیحسی موضعی انجام میشود.
طبق همان مطالعه‌ی Orthopaedics and Traumatology: Surgery and Research، جراحی این بدشکلی بسته به شدت آن میتواند شامل عمل روی بافت نرم، مانند بلند کردن یا انتقال تاندون و ترمیم صفحه‌ی کف‌پایی، یا عمل روی استخوان، مانند استئوتومی متاتارس یا بند انگشت، باشد.
سوالات متداول
منابع:
- Hammertoe – StatPearls
- Lesser-toe deformity – Orthopaedics and Traumatology: Surgery and Research
- Mallet toe deformity – Foot and Ankle Clinics
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها