مولتیپل میلوما نوعی سرطان سلول‌های پلاسما در مغز استخوان است. این سلول‌ها به‌طور طبیعی آنتی‌بادی می‌سازند، ولی وقتی سرطانی می‌شوند در سراسر اسکلت بدن تکثیر پیدا میکنند و به بافت استخوان آسیب می‌رسانند.
علائم شایع شامل درد استخوان به‌ویژه در ستون فقرات، جناغ و لگن، خستگی، تب و عرق شبانه است. با پیشرفت بیماری ممکن است کم‌خونی، افزایش کلسیم خون، ضعف سیستم ایمنی و نارسایی کلیه هم بروز کند.
تشخیص با ترکیبی از آزمایش خون و ادرار برای یافتن آنتی‌بادی غیرطبیعی، نمونه‌برداری مغز استخوان و تصویربرداری انجام میشود. تصویربرداری امروزی برای یافتن ضایعات استخوانی کوچک حساس‌تر از روش‌های قدیمی است.
درمان اصلی شیمی‌درمانی و داروهای هدفمند جدید است و گاهی پیوند سلول‌های پلاسما هم انجام میشود. برای مدیریت مستقیم بیماری استخوانی از داروهایی مثل بیس‌فسفونات و رادیوتراپی استفاده میشود و جراحی معمولاً برای فشار روی نخاع یا خطر شکستگی استخوان به کار می‌رود.
مولتیپل میلوما Multiple Myeloma شایعترین تومور استخوان یا سرطان استخوان است که منشا آن از خود استخوان بوده و از جای دیگر نیامده است.
به تومورهایی که منشا آنها سلول های خود استخوان است تومور اولیه استخوان میگویند. سن شیوع این تومور بالای 40 سالگی است و در مردان بیشتر است.
برای آشنایی بیشتر با انواع تومورهای استخوان و بافت نرم می‌توانید صفحه‌ی اصلی تومور را هم ببینید.
طبق یک مطالعه در American Family Physician مولتیپل میلوما حدود 10 درصد سرطان‌های خون را تشکیل میدهد و بیشتر بیماران در زمان تشخیص بالای 65 سال سن دارند.
مولتیپل میلوما چگونه ایجاد میشود
این تومور به علت سرطانی شدن دسته ای از سلول ها به نام پلاسموسیت plasma cells ایجاد میشود. پلاسموسیت ها دسته ای از گلبول های سفید هستند که وظیفه آنها ترشح آنتی بادی است. براثر سرطانی شدن این سلول ها مقادیر زیادی آنتی بادی غیر طبیعی در بدن تولید میشود.
این پلاسموسیت های سرطانی شده در تمام استخوان هایی که مغز استخوان دارند وجود دارد. در واقع مولتیپل میلوما یک سرطان منتشر است که تمام اسکلت را درگیر میکند واگر بیمار تنها در یک استخوان مشکل دارد به علت آنست که تومور در آن ناحیه بیش از مناطق دیگر پیشرفت کرده است.
علائم تومور مولتیپل میلوما
شایعترین مشکل بیمار درد است البته علائم دیگری مثل خستگی، تب، عرق شبانه هم بطور شایعی در این بیماران دیده میشود.
بیمار رنگ پریده است و بعضی از استخوان هایش بخصوص جناغ و لگن در لمس دردناک است. شکستگی استخوان های ضعیف شده در تعدادی از این بیماران دیده میشود بخصوص در مهره و لگن و دنده.
در 10 تا 15 درصد از موارد ریشه های عصبی در محل مهره به توسط تومور تحت فشار قرار گرفته و موجب احساس درد و گزگز در اندام تحتانی میشود. به علت بالا رفتن سطح کلسیم در خون ممکن است علائمی مثل تهوع، خستگی، گیجی و یبوست در بیمار بوجود آید.
به علت کم خونی که در اکثر بیماران بوجود میاید ممکن است علائمی مثل خستگی و ضعف بوجود آید. در مراحل پیشرفته بیماری، نارسایی کلیه و عفونت های مکرر ایجاد میشود.
تشخیص مولتیپل میلوما
در رادیوگرافی ساده این تومور بصورت نواحی متعدد تیره شدن استخوان بصورت دایره شکل دیده میشود. از نواحی که تغییرات استخوانی در رادیوگرافی بطور شایعی دیده میشود استخوان جمجمه است. گاهی اوقات در اسکن استخوانی نقاط متعدد درگیری استخوان ها دیده میشود.
در آزمایش خون و ادرار گاهی میتوان مقادیر بالایی از آنتی بادی را دید که به تشخیص بیماری کمک میکنند. کم خونی، کاهش تعداد کل گلبول های سفید خون، کاهش تعداد پلاکت های خون و بالا رفتن کلسیم خون از دیگر علائم این بیماری هستند و میتوان آنها را با آزمایش خون کشف کرد.
طبق یک مطالعه در Scientifica حدود 80 درصد بیماران مولتیپل میلومای تازه‌تشخیص‌داده‌شده و علامت‌دار، ضایعه استخوانی دارند و ستون فقرات شایعترین محل درگیری است. در حدود 20 درصد موارد هم فشار روی نخاع رخ میدهد که تشخیص و درمان فوری آن برای جلوگیری از آسیب دائمی حسی یا حرکتی ضروری است.
طبق مطالعه‌ای دیگر در Cancers امروزه برای تشخیص ضایعات استخوانی، سی‌تی‌اسکن کم‌دوز تمام بدن بر رادیوگرافی سنتی اسکلتی ترجیح داده میشود و روش‌هایی مثل ام‌آرآی انتشاری و پت-سی‌تی هم اهمیت روزافزونی پیدا کرده‌اند.
ضایعات استخوانی مولتیپل میلوما گاهی از نظر تصویربرداری با متاستاز استخوان اشتباه گرفته می‌شوند، پس تشخیص افتراقی دقیق توسط پزشک اهمیت دارد.
درمان مولتیپل میلوما
راه های درمان این تومور عبارتند از :
شیمی درمانی : از داروهای به نام های پردنیزون و ملفالان بطور عمده در درمان این بیماری استفاده میشود.
پیوند سلول های پلاسماسل (پلاسموسیت) : سلول های پلاسما سل بیمار را گرفته و آنها را در مجاورت مقادیر بسیار بالایی از داروی ملفالان قرار میدهند و سپس مجدداً آنها را به بیمار تزریق میکنند.
رادیوتراپی : با این روش میتوان اندازه توده های دردناک استخوانی را کاهش داد.
دارو : داروهایی مانند بی فسفونات ها، اریتروپویتین، کورتیکوستروئیدها، داروهای ضد درد و واکسن های مختلف برای کاهش احتمال عفونت در این بیماران استفاده میشود.
جراحی : در نواحی از استخوان که آنقدر ضعیف شده که خطر شکسته شدن قریب الوقوع است پزشک جراح ارتوپد استخوان را با کارگذاری وسایل فلزی در آن تقویت میکند.
فشار روی نخاع، خطر شکستگی مهره یا درد مقاوم به درمان دارویی از مهم‌ترین مواردی است که رادیوتراپی یا جراحی برای آن به کار می‌رود. کایفوپلاستی یا ورتبروپلاستی هم می‌تواند درد ناشی از شکستگی فشاری مهره را در بخش قابل‌توجهی از بیماران کم کند.
طبق مطالعه‌ی Cancers که پیش‌تر اشاره شد، بیس‌فسفونات‌ها سال‌ها نقش اصلی درمان دارویی بیماری استخوانی مولتیپل میلوما را داشته‌اند، ولی امروزه داروی دنوسوماب هم به‌ویژه در بیماران با نارسایی کلیه جایگزینی در دسترس است.
طبق یک مطالعه‌ی کاکرین بر 24 پژوهش و 7293 بیمار، بیس‌فسفونات‌ها خطر شکستگی مهره و دیگر عوارض اسکلتی را در مقایسه با دارونما حدود 26 درصد کم کردند.
عارضه‌ی نادر ولی مهم بیس‌فسفونات‌ها استئونکروز فک است که در کارآزمایی‌های بالینی حدود یک نفر از هر 1000 بیمار درمان‌شده را درگیر میکند.
طبق یک مطالعه‌ی ترکیبی در بیماران با متاستاز استخوانی چند نوع سرطان از جمله مولتیپل میلوما، دنوسوماب زمان تا اولین عارضه‌ی اسکلتی را نسبت به زولدرونیک اسید طولانی‌تر کرد. این نتیجه مربوط به کل بیماران آن مطالعه است، نه مخصوص مولتیپل میلوما به‌تنهایی.
سوالات متداول
منابع:
- Diagnosis and Treatment of Bone Disease in Multiple Myeloma: Spotlight on Spinal Involvement – Scientifica
- Multiple Myeloma Associated Bone Disease – Cancers
- Multiple Myeloma: Diagnosis and Treatment – American Family Physician
- Bisphosphonates in multiple myeloma: an updated network meta-analysis – Cochrane Database of Systematic Reviews
- Superiority of denosumab to zoledronic acid for prevention of skeletal-related events – European Journal of Cancer
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها