/احساس برق گرفتگی، گزگز یا بیحسی ناگهانی در دست و شانه میتواند علل مختلفی داشته باشد. در ورزشکاران رشته‌های پرتماس مثل کشتی و فوتبال، این حالت معمولا نتیجه‌ی کشیده شدن ناگهانی شبکه عصبی گردن و شانه است که به آن سندروم برنر یا استینگر می‌گویند و اغلب طی چند ثانیه تا چند دقیقه برطرف میشود.
/اما در افراد عادی، شایع‌ترین علل این احساس عبارتند از گیر افتادگی عصب در گردن به‌دنبال فتق دیسک یا آرتروز ستون گردن، سندروم تونل کارپال یعنی فشار به عصب مدیان در مچ دست، فشار به عصب اولنار در آرنج، فشار طولانی‌مدت کوله‌پشتی سنگین به شبکه عصبی بازویی، و مشکلات تاندون یا مفصل شانه. هرکدام از این علل الگوی متفاوتی دارند. برای نمونه برقگرفتگی ناشی از گردن با چرخاندن سر تشدید میشود، درحالی‌که تونل کارپال معمولا شبها بدتر میشود.
/اگر این علامت زودگذر و خفیف باشد، معمولا با استراحت و اصلاح وضعیت بدنی بهبود می‌یابد. اگر ادامه‌دار یا شدید باشد، معاینه پزشک و در صورت نیاز نوار عصب لازم است. نکته‌ی مهم این است که اگر این احساس ناگهانی و فقط در یک طرف بدن، همراه با ضعف یا اختلال گفتار باشد، باید فورا به اورژانس مراجعه شود چون میتواند نشانه‌ی سکته مغزی باشد.
احساس برق گرفتگی در شانه و دست معمولاً حالتی است که در ورزشکارانی که ورزش های بسیار پرتحرک را انجام میدهند دیده میشود. ورزشکار بدنبال آسیبی که موجب کشش اعصاب در ناحیه گردن و شانه میشود احساس میکند یک شوک الکتریکی به اندام فوقانیش وارد کرده اند.
بلافاصله بیمار دچار گزگز و بیحسی و احساس گرما و احساس ضعف در اندام فوقانی هم میشود. این احساس معمولاٌ چند ثانیه یا چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد ولی در کمتر از ده درصد موارد ممکن است چند روز هم ادامه داشته باشد.
مکانیسم این ضایعه به این صورت است که سر بیمار بشدت به یک طرف خم شده و کشیده میشود و این وضعیت موجب خم شدن گردن و کشیده شدن شبکه عصبی گردن میشود. در حین کشتی یا فوتبال ممکن است بیمار با کنار سر به زمین برخورد کرده و دچار این ضایعه شود.
/علل دیگر (غیرورزشی) احساس برق گرفتگی در دست و شانه
/آنچه در بالا توضیح داده شد، یعنی سندروم برنر یا استینگر، فقط در ورزشکاران رشته‌های پرتماس دیده میشود. اما احساس برقگرفتگی، گزگز یا بیحسی در دست و شانه در افراد عادی معمولا علت دیگری دارد.
/فشار به شبکه عصبی بازویی یکی از این علل است. حمل طولانی‌مدت کوله‌پشتی سنگین، به‌خصوص با بند باریک یا وزن نامتعادل، میتواند مستقیما به اعصابی که از جلوی شانه عبور میکنند فشار وارد کند و احساس برقگرفتگی در دست ایجاد کند. این حالت معمولا با تغییر نحوه‌ی حمل بار یا کاهش وزن آن بهبود می‌یابد.
/طبق مطالعه‌ای روی نظامیانی که دچار آسیب شبکه عصبی بازویی ناشی از کوله‌پشتی سنگین شدند، 83 درصد این بیماران گزگز یا بیحسی داشتند. بروز سالانه‌ی این آسیب در جمعیت نظامی حدود 25 مورد در هر 100000 نفر گزارش شده است. البته این رقم مربوط به موارد بالینی و شدید نظامی است، در حالی که در اکثر افرادی که فقط کوله‌پشتی روزمره حمل میکنند، احساس برقگرفتگی معمولا خفیف‌تر و زودگذرتر است.
/گیر افتادگی عصب در گردن یا رادیکولوپاتی گردنی هم میتواند این احساس را ایجاد کند. فتق دیسک گردن یا آرتروز ستون گردن روی ریشه‌های عصبی که به دست می‌روند فشار وارد میکند.
/طبق یک بررسی درباره‌ی افتراق رادیکولوپاتی گردنی از تونل کارپال، درد گردن در 76 درصد از بیماران رادیکولوپاتی گردنی دیده میشود، در حالی که این رقم در بیماران تونل کارپال فقط 14 درصد است. نشانه‌ی افتراقی مهم این است که این درد از گردن شروع شده و با چرخاندن یا عقب بردن سر تشدید میشود.
/طبق پایگاه StatPearls درباره‌ی رادیکولوپاتی گردنی، بروز سالانه‌ی این بیماری حدود 0.8 تا 1.8 مورد در هر 1000 نفر است. در حدود 80 درصد از بیماران، ریشه‌های عصبی C6 یا C7 گردن درگیر می‌شوند.
/سندروم تونل کارپال هم شایع است. فشار به عصب مدیان در مچ دست معمولا با گزگز و برقگرفتگی در انگشت شست، اشاره، وسط و نیمی از انگشت حلقه همراه است.
/طبق همان بررسی، 84 درصد از بیماران تونل کارپال علائم شبانه یا گزگز هنگام خواب را گزارش کردند، در حالی که این رقم در بیماران رادیکولوپاتی گردنی فقط 10 درصد بود. همچنین در 82 درصد از بیماران تونل کارپال، فعالیت دست علائم را بدتر می‌کرد.
/فشار به عصب اولنار در آرنج هم میتواند برقگرفتگی ایجاد کند. این عصب در قسمت داخلی آرنج قرار دارد و طبق مطالبی از کلیولند کلینیک درباره‌ی گیرافتادگی عصب اولنار، فشار طولانی روی آن، مثلا تکیه دادن آرنج، میتواند برقگرفتگی در انگشت کوچک و نیمی از انگشت حلقه ایجاد کند.
/مشکلات تاندون یا مفصل شانه هم میتواند حسی شبیه برقگرفتگی ایجاد کند. پارگی تاندون‌های شانه یا فشردگی عصب ناشی از التهاب اطراف مفصل شانه از این دسته‌اند.
/اگر احساس برقگرفتگی یا بیحسی ناگهانی فقط در یک طرف بدن، یعنی دست و صورت با هم، رخ دهد و همراه با اختلال گفتار، عدم تعادل یا ضعف ناگهانی باشد، این میتواند نشانه‌ی سکته مغزی باشد. در این حالت باید فورا به اورژانس مراجعه کرد، نه صبر برای نوبت متخصص ارتوپد یا مغز و اعصاب.
درمان
تا وقتی ورزشکار درد دارد نباید ورزش را ادامه دهد. اگر درد گردن یا احساس ضعف در اندام فوقانی دارد باید به پزشک مراجعه کند. اگر مشکل چند روز ادامه داشت باید با کمک فیزیوتراپ سعی کرد نرمش های کششی گردن و نرمش های تقویتی گردن را انجام دارد.
اگر زیاد دچار این وضعیت میشوید ممکن است استفاده از یک پد مخصوص شانه در حین ورزش به شما کمک کند.
سوالات متداول
منابع:
- Diagnostic Dilemmas in Carpal Tunnel Syndrome and Cervical Spine Disorders: A Comprehensive Review – PMC
- Cervical Radiculopathy – StatPearls
- Backpack Palsy and Other Brachial Plexus Neuropathies in the Military Population – PMC
- Ulnar Nerve Entrapment: Causes, Symptoms & Treatment – Cleveland Clinic
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها