دررفتگی مفصل استرنوکلاویکولار: علائم و درمان

مفصل استرنوکلاویکولار بین انتهای داخلی استخوان ترقوه و استخوان جناغ قرار دارد و اندام فوقانی را به قفسه سینه متصل می‌کند. دررفتگی این مفصل نادر است و در حدود نیمی از موارد نتیجه‌ی تصادفات رانندگی است.

دو نوع اصلی دارد: دررفتگی قدامی که شایع‌تر و کم‌خطرتر است و در آن سر استخوان ترقوه به جلو جابجا می‌شود، معمولا بر اثر افتادن روی شانه. دررفتگی خلفی که نادرتر ولی خطرناک‌تر است، چون سر استخوان به سمت نای و عروق بزرگ قفسه سینه حرکت می‌کند و معمولا نتیجه‌ی ضربه مستقیم از جلو است.

علائم شامل تورم و برجستگی در محل مفصل، درد در لمس، و تشدید درد با حرکت شانه است. تشخیص این دررفتگی با رادیوگرافی ساده دشوار است و معمولا به سی‌تی‌اسکن نیاز دارد.

درمان دررفتگی قدامی با جااندازی و سپس دو هفته آویزان کردن دست به گردن انجام می‌شود. دررفتگی خلفی نیازمند جااندازی فوری توسط جراح ارتوپد است. در برخی بیماران دررفتگی مکرر رخ می‌دهد که معمولا مشکل جدی ایجاد نمی‌کند و فقط در موارد آزاردهنده با جراحی بازسازی لیگامان درمان می‌شود.

---

آناتومی کاربردی

 استخوان ترقوه یا کلاویکل در دو انتهای خود با دو استخوان دیگر مفصل میشود. در قسمت داخلی، استخوان ترقوه با استخوان جناغ مفصل شده و در طرف لترال یا خارجی، ترقوه با استخوان کتف یا اسکاپولا Scapula مفصل میشود.

مفصل بین استخوان جناغ (یا استرنوم Sternum) و کلاویکل را مفصل استرنوکلاویکولار Sternoclavicular joint مینامند.

دررفتگی مفصل استرنوکلاویکولار نادر بوده، در نیمی از موارد علت آن تصادف اتومبیل است.

این آسیب طبق StatPearls از نادرترین دررفتگی‌های بزرگ بدن است، چون مفصل استرنوکلاویکولار توسط رباط‌های قوی احاطه شده است.

/دررفتگی این مفصل بین 3 تا 5 درصد کل آسیب‌های کمربند شانه‌ای را تشکیل می‌دهد.

در دررفتگی مفصل استرنوکلاویکولر سر استخوان ترقوه که با جناغ مفصل شده است به سمت جلو جابجا میشود (دررفتگی قدامی) و معمولا بر اثر ضربه به شانه مثل افتادن بر روی شانه بوجود میاید.

بندرت ممکن است سر استخوان ترقوه به سمت عقب برود ( Retrosternal dislocation) و به نای و عروق مهم قفسه سینه صدمه بزند.

در این مورد دررفتگی ترقوه باید بسرعت جااندازی شود. این نوع دررفتگی معمولا بر اثر ضربه مستقیم از سمت جلو به مفصل ایجاد میشود و ممکن است همراه با شکستگی دنده های بالایی قفسه سینه باشد.

طبق بررسی‌های بالینی روی این آسیب، دررفتگی خلفی مفصل استرنوکلاویکولار یک آسیب نادر ولی بالقوه خطرناک است. طبق یک گزارش بالینی، تا 30 درصد از این دررفتگی‌ها می‌توانند با فشردگی ساختارهای پشت جناغ همراه باشند، هرچند در بسیاری از موارد گزارش‌شده آسیب واقعی به عروق رخ نمی‌دهد.

علائم  دررفتگی ترقوه در مفصل استرونوکلاویکولار

در این دررفتگی محل مفصل در سمت داخلی استخوان ترقوه و کنار جناق متورم و برجسته میشود. بیمار در محل مفصل احساس درد دارد و این درد با فشار دادن به محل مفصل بیشتر میشود. حرکات شانه میتواند موجب درد در محل مفصل شود.

تشخیص دررفتگی مفصل استروکلاویکولار با استفاده از رادیوگرافی ساده مشکل است و برای تشخیص باید از سی تی اسکن استفاده کرد.

طبق StatPearls، در دررفتگی مشکوک یا تاییدشده‌ی این مفصل، سی‌تی‌اسکن روش تصویربرداری ارجح است و ارزیابی سه‌بعدی بهتری از فضای مفصل به‌دست می‌دهد.

درمان دررفتگی مفصل استرنوکلاویکولار

در مواردی که سر استخوان ترقوه به سمت جلو آمده است جااندازی با فشار دادن آن به سمت عقب صورت میگیرد. بعد از جااندازی، دست بیمار بمدت دو هفته به گردن آویزان میشود و پس از آن بیمار حرکات شانه را در قالب فیزیوتراپی انجام میدهد.

در دررفتگی خلفی که سر استخوان ترقوه به عقب جابجا شده است، جراح ارتوپد سر استخوان را با گیره های مخصوصی گرفته و به سمت جلو میاورد.

گاهی اوقات بیمار دچار دررفتگی مکرر این مفصل میشود. در این موارد هر وقت بیمار شانه اش را به سمت عقب میبرد سر استخوان ترقوه در مفصل استرنوکلاویکولر همراه با یک صدای تقه به سمت جلو میرود و وقتی بیمار شانه را به جلو میاورد مفصل دوباره جا میفتد.

در اکثر موارد این دررفتگی مکرر مشکل جدی برای بیمار ایجاد نکرده و نیاز به درمان ندارد. در مواردی که این مشکل برای بیمار آزار دهنده است عمل جراحی انجام میشود که بصورت بازسازی یک لیگامان جدید در محل مفصل با استفاده از تاندون عضله سابکلاویوس Subclavius tendon و یا قسمتی از فاشیا لاتا Fascia lata است.

منابع:

• Posterior dislocation of the sternoclavicular joint – PubMed
• Traumatic Posterior Sternoclavicular Joint Dislocation With a Five-Day Delayed Presentation: A Case Report – PMC
• Sternoclavicular Joint Injury – StatPearls