انتقال تاندون یا تاندون ترانسفر عملی جراحی است که در آن محل اتصال استخوانی یک تاندون فعال از یک استخوان به استخوان دیگر منتقل میشود تا حرکتی که از بین رفته بازگردد. این روش در چهار دسته اصلی از بیماران کاربرد دارد: مشکلات عصبی، مشکلات عضله یا تاندون، مشکلات سیستم عصبی مرکزی، و مشکلات مادرزادی.
در این جراحی، محل اتصال یک تاندون سالم از استخوان اصلی خود جدا شده و به محل اتصال تاندون آسیب‌دیده وصل میشود. یک مثال رایج، بعد از پارگی تاندون راست‌کننده بند آخر شست (EPL) در پی شکستگی کالیس مچ دست است؛ در این حالت یکی از دو تاندون بازکننده انگشت سبابه به تاندون پاره‌شده شست وصل میشود.
بعد از جراحی، اندام تا مدتی با آتل یا اسپلینت بیحرکت میشود تا تاندون در محل جدید جوش بخورد، سپس فیزیوتراپی شروع میشود. رعایت زمان‌بندی صحیح حرکت‌دادن اندام برای پیشگیری از پارگی مجدد یا خشکی مفصل اهمیت زیادی دارد.
چه کسی به تاندون ترانسفر نیاز دارد
عمل جراحی انتقال تاندون برای طیف وسیعی از مشکلات حرکتی بکار برده میشود. مهمترین آنها عبارتند از
♦ مشکلات عصبی : گاهی اوقات به علت فلج شدن بعضی اعصاب، عضلاتی که به توسط آن اعصاب فعال میشوند هم فلج میگردند. در این موارد میتوان از تاندون ترانسفر برای بازگرداندن حرکتی که از بین رفته استفاده کرد. از این روش در فلج اعصاب میانی، رادیال و اولنار استفاده میشود
طبق یک متاآنالیز در PMC، تاندون ترانسفر بالاترین نرخ نتیجه خوب (82 درصد) و کمترین نرخ نتیجه ضعیف (9 درصد) را در مقایسه با پیوند یا انتقال عصب دارد، به همین دلیل معمولاً به‌عنوان روش اول درمان فلج ایزوله عصب رادیال توصیه میشود.
♦ مشکلات عضله یا تاندون : وقتی که عضله یا تاندون آن پاره شده و یا به حدی آسیب دیده که ترمیم آن امکانپذیر نیست میتوان از تاندون ترانسفر استفاده کرد. به این ترتیب تاندون دیگری وظیفه تاندون آسیب دیده قبلی را به عهده میگیرد
توجه کنید که تاندون ترانسفر با پیوند تاندون تفاوت دارد: در تاندون ترانسفر، یک تاندون سالم موجود جابجا میشود؛ در پیوند تاندون، از یک قطعه بافتی جدید استفاده میشود.
♦ مشکلات سیستم عصبی مرکزی : گاهی اوقات به علت مشکلات مغزی یا نخاعی ممکن است فعالیت یک عضله مختل شود. در این موارد میتوان از انتقال تاندون یا تاندون ترانسفر برای بازگرداندن حرکت از دست رفته به اندام استفاده کرد. فلج مغزی، سکته مغزی و آسیب های مغزی بدنبال ضربه از این دسته اند
♦ مشکلات مادرزادی : ممکن است بعضی عضلات بجه بصورت مادرزادی کار نکنند که در این موارد میتوان با جابجایی و انتقال تاندون حرکتی را که وجود ندارد به عضو برگرداند مانند رشد ناقص شست در بچه و یا مشکلات شبکه بازویی
عمل جراحی انتقال تاندون چگونه انجام میشود
وقتی که یک عضله یا تاندون آن به هر علتی نمیتواند استخوان مربوطه را حرکت دهد میتوان محل اتصال تاندون دیگری (در اینجا تاندون دوم نامیده میشود) را که به استخوان دوم متصل شده از آن جدا کرده و به محل اتصال تاندون اول وصل کرد. با این کار در واقع یک عضله را وادار میکنیم که حرکت دیگری را انجام دهد.
بطور مثال گاهی اوقات بعد از شکستگی های کالیس در مچ دست تاندون عضله راست کننده بند آخر شست Extensor pollicis longus در پشت مچ دست پاره میشود. این پارگی معمولا بصورت ریش ریش شدن تاندون است بطوریکه امکان دوختن مجدد دوسر پاره شده تاندون وجود ندارد.
دو تاندون بازکننده یا اکستانسور در پشت انگشت سبابه وجود دارند که هر دو آنها میتوانند این انگشت را به حالت صاف و مستقیم درآورند.
مانند وقتی که فرد دو کلیه دارد و میتواند یکی از آنها را اهدا کند میتوان یکی از این تاندون ها را در محل اتصال به انگشت سبابه قطع کرده و سر آن را به سر پاره شده تاندون راست کننده شست دوخت.
با این کار عضله سبابه مسئول مستقیم کردن بند آخر شست میشود. بعد از جراحی بیمار با کمک فیزیوتراپی بتدریج یاد میگیرد که چگونه شست خود را با دستور دادن به عضله سبابه راست کند.
پس از جراحی تاندون ترانسفر یا انتقال تاندون معمولا اندام بیمار در یک آتل یا اسپلینت مدتی بیحرکت میشود تا تاندون در محل جدید خود جوش بخورد و پس از آن حرکات اندام با کمک فیزیوتراپ شروع میشود.
زودتر از موعد حرکت دادن اندام عمل شده میتواند موجب پاره شدن محل ترمیم تاندون شود. دیرتر از موعد حرکت دادن هم میتواند موجب خشکی مفصل و محدود شدن دامنه حرکتی آن گردد.
ّپس رعایت دستورات پزشک پس از این عمل جراحی بسیار مهم است تا بدینوسیله احتمال مشکلات و عوارض جراحی به حداقل برسد.
سوالات متداول
منابع:
- Presentation and Management Outcome of High Radial Nerve Palsy with Tendon Transfers – PubMed
- Long-term results of tendon transfers for radial nerve palsy in patients with limited rehabilitation – PubMed
- Radial Nerve Palsy: Nerve Transfer Versus Tendon Transfer to Restore Function – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها