سندرم تونل اولنار، که به آن سندرم کانال گویون هم میگویند، در اثر فشردگی عصب اولنار در یک تونل کوچک در کف مچ دست، بین استخوان‌های همیت و پیزیفورم، ایجاد میشود.
این وضعیت باید از سندرم تونل کوبیتال که در آن عصب اولنار در آرنج فشرده میشود متمایز شود، چون علت، علائم و محل دقیق آنها متفاوت است. علل شایع این بیماری شامل وجود توده‌ای مانند گانگلیون در کانال گویون، فشار مزمن و تکراری مثل دوچرخه‌سواری طولانی‌مدت، و شکستگی استخوان همیت هستند.
علامت اصلی، بی‌حسی و گزگز در انگشت کوچک و نیمی از انگشت حلقه است. در موارد شدیدتر، ضعف عضلات کوچک کف دست هم ممکن است رخ دهد.
تشخیص با معاینه بالینی و در صورت نیاز نوار عصب و عضله انجام میشود. درمان بستگی به علت زمینه‌ای دارد: در موارد ناشی از فشار مکانیکی، تغییر فعالیت و آتل‌بندی گاهی کمک‌کننده است، ولی در بسیاری از بیماران جراحی برای آزادسازی عصب لازم میشود.
آناتومی عصب اولنا در دست
عصب اولنا یکی از سه عصب اصلی دست است که حس آنرا تامین میکنند. این عصب در ناحیه ساعد و در سمت داخلی آن ( نزدیک به تنه) سیر کرده و به مچ دست و سپس کف دست میرسد.
در آنجا عصب به چند شاخه تقسم میشود. تعدادی از شاخه های آن به پوست انگشت کوچک و پوست نصف خارجی انگشت انگشتری رفته و حس آنرا تامین میکنند. تعداد دیگر از شاخه های آن به تعدادی از عضلات کف دست که عمدتاً در قسمت داخلی آن هستند رفته و موجب فعالیت آن عضلات میگردند.
عصب اولنار از سطح کفی مچ دست و در طرف داخلی آن (طرفی که نزدیک به انگشت کوچک دست است) عبور میکند. این عصب در حین عبور از مچ دست از درون یک تونل یا کانال بافتی عبور میکند که به آن کانال گویان Guyon’s canal میگویند.
این کانال از طرفین به دو استخوانچه همیت و پیزیفورم محدود است. کف آن رباط عرضی مچ دست و سقف آن رباطی است که بین دو استخوانچه ذکر شده قرار گرفته است.
طبق StatPearls، کانال گویون چهار مرز مشخص دارد: سقف آن رباط کارپال کفی، کف آن رباط عرضی مچ دست، مرز داخلی آن استخوان پیزیفورم و عضله ابداکتور انگشت کوچک، و مرز بیرونی آن قلاب استخوان همیت است.
نکته جالب این است که همین رباط عرضی مچ دست که کف کانال گویون است، بدون وقفه به سقف تونل کارپال هم تبدیل میشود، یعنی این دو کانال یک دیوار مشترک دارند.
طبق StatPearls، محل شایع‌تر فشردگی عصب اولنار، آرنج است، یعنی همان سندروم تونل کوبیتال، نه مچ دست. برای آشنایی با این بیماری متفاوت، مقاله سندروم تونل کوبیتال را ببینید.
علت سندروم تونل اولنا
عامل اصلی بوجود آورنده سندروم تونل اولنا فشار به عصب اولنار است. این فشار موجب میشود عملکرد حسی یا حرکتی عصب دچار اختلال شود.
این بیماری بیشتر در کسانی دیده میشود که از مچ دست خود کار زیادی میکشند و به آن فشار زیادی وارد میکنند. بخصوص انجام کارهایی که در آنها مچ دست مدت های زیادی در حالت فلکشن ( خم به سمت کف دستی) است موجب بروز این بیماری میشود.
فشار ممتد بر روی سطح کفی مچ دست میتواند عصب اولنار را تحت فشار قرار دهد. در ورزش هایی مانند دوچرخه سواری و یا وزنه برداری این فشار ها به مچ وارد میشوند. در کسانی که از چکش های بادی استفاده میکنند لرزش زیاد مچ دست میتواند موجب بروز این بیماری شود.
طبق مطالعه‌ای در American Journal of Sports Medicine روی 14 دوچرخه‌سوار، بعد از یک تور 6 روزه و 420 مایلی، سرعت هدایت عصبی شاخه عمقی عصب اولنار به‌طور محسوسی کند شد. این یافته نشان می‌دهد فشار طولانی‌مدت کف دست روی فرمان دوچرخه میتواند واقعا عملکرد عصب اولنار را مختل کند.
در مواردی ممکن است وجود یک بافت اضافه در محیط تنگ کانال گویان موجب فشار به عصب شود. بطور مثال وجود کانگلیون ( نوعی تومور بافت سینوویال) و یا آنوریسم (اتساع موضعی یک رگ) در نزدیکی کانال گویان میتواند عصب را فشرده و موجب بروز علائم شود
طبق گزارشی در International Journal of Surgery Case Reports، آنوریسم یا اتساع موضعی شریان اولنار یکی از علل نادر ولی واقعی فشردگی عصب در کانال گویون است که با جراحی برطرف میشود.
شکستگی قسمتی از استخوان همیت یا چنگکی ( شکسته شدن هوک یا چنگگ استخوان همیت) هم میتواند موجب فشار به عصب در حین عبور از کانال گویان باشد.
علائم سندروم تونل گویان چیست
همانطور که گفتیم علامت اصلی سندروم تونل گویان بیحس و سوزن سوزن شدن در انگشت کوچک دست و نصف خارجی انگشت انگشتری است. البته گاهی ضعف عضلات کف دست هم بوجود میاید. ممکن است درد وجود داشته باشد.
بتدریج که بیماری پیشرفت میکند انجام کارهایی مانند باز کردن در بطری، نگه داشتن اجسام، تایپ کردن، نواختن موسیقی و انجام دیگر کارهای ظریف با انگشتان دست مشکل میشود. ممکن است پوست انگشت کوچک دست خشک تر از معمول شود.
در مراحل شدید سندروم تونل گویان ممکن است بعضی از عضلات دست لاغر شوند. گاهی زدن ضربه های ملایم با انگشت بر روی مچ دست ممکن است موجب حس گزگز در انگشت کوچک دست شود.
سه ناحیه فشردگی در کانال گویون
طبق The Orthopedic Clinics of North America، علائم بیمار به محل دقیق فشردگی در کانال گویون بستگی دارد. اگر فشردگی در ناحیه یک باشد، هم علائم حرکتی و هم حسی دیده میشود. فشردگی در ناحیه دو فقط نقص حرکتی ایجاد میکند و فشردگی در ناحیه سه فقط باعث نقص حسی میشود.
پزشک معالج معمولاً فعالیت اعصاب دست را با گرفتن نوار عصبی دست بررسی میکند. انجام ام آر آی ممکن است نشان دهد که چه عاملی موجب فشار به عصب در مچ یا کف دست شده است. سی تی اسکن هم میتواند تغییرات استخوانی را که موجب فشار به عصب میشوند مشخص کند.
طبق The Journal of Hand Surgery، تشخیص سندروم تونل اولنار میتواند دشوار باشد، چون علائم آن با چند بیماری دیگر مشترک است: سندروم تونل کارپال، سندروم تونل کوبیتال، سندروم خروجی قفسه سینه، رادیکولوپاتی گردنی سطح C8-T1، و نوروپاتی محیطی عمومی. پزشک باید این بیماری‌ها را هم در نظر بگیرد.
درمان سندرم تونل اولنار چگونه است
مهم ترین راه در درمان سندروم تونل اولنار اجتناب از انجام کارهایی است که فشار به عصب اولنار در مچ دست را بیشتر میکند. اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و ممانعت از فشار اجسام به سطح کفی مچ دست میتواند در کاهش علائم بیماری موثر باشد.
گاهی اوقات استفاده کوتاه مدت از اسپلینت ممکن است به کاهش یا رفع علائم بیماری کمک کند. اینکه بدانیم در حین انجام کار مثلاً در حین تایپ کردن مچ دست را باید چگونه نگه داریم تا کمتر به عصب آلنا فشار وارد شود ممکن است به بهبود بیماری کمک کند.
برای کم کردن فشار به عصب النار در مچ دست باید سعی شود در هنگام کار حتی الامکام آرنج در حالت باز و extend و مچ دست در حالت مستقیم یا کمی خم به سمت کف دستی باشد و بخصوص در حین کار با رایانه از به عقب بردن مچ دست پرهیز کنیم.
طبق همان منبع، تغییر فعالیت و اسپلینت میتواند به کاهش علائم خفیف کمک کند، اما در بسیاری از بیماران همین اقدامات کافی نیست و در نهایت جراحی و آزادسازی عصب لازم میشود.
در مواردی که انجام اقدامات ذکر شده نتواند علائم بیمار را کاهش دهد از عمل جراحی استفاده میشود.
در حین جراحی عاملی که موجب فشار به عصب میشود برداشته میشود. معمول ترین راه درمان پاره کردن رباطی است که در سقف کانال گویان قرار داشته و روی عصب اولنار را میپوشاند.
با قطع این رباط فشار از روی عصب برداشته میشود. بعد از عمل جراحی ممکن است چند ماه صبر لازم باشد تا عملکرد عصب دوباره به حالت اولیه خود برگردد. در این مدت بیمار باید تحت نظر پزشک و فیزیوتراپ حرکات و نرمش های خاصی را انجام دهد.
سوالات متداول
منابع:
- Ulnar tunnel syndrome – The Journal of Hand Surgery (American Volume)
- Guyon Canal Syndrome – StatPearls
- Ulnar tunnel syndrome – The Orthopedic Clinics of North America
- The effect of long-distance bicycling on ulnar and median nerves: an electrophysiologic evaluation of cyclist palsy – American Journal of Sports Medicine
- Guyon’s canal syndrome resulting from an ulnar artery aneurysm: A case report – International Journal of Surgery Case Reports
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها