عضله دوسر بازو (بایسپس) در جلوی استخوان بازو قرار دارد و وظیفه اصلی آن خم کردن آرنج است. این عضله به پایداری مفصل شانه هم کمک میکند. در بالا با دو تاندون (بلند و کوتاه) به استخوان کتف و در پایین با یک تاندون به استخوان رادیوس در ساعد متصل میشود.
پارگی تاندون دوسر بازو در شانه معمولا در تاندون بلند و در محلی که از ناودان استخوان بازو عبور میکند رخ میدهد. این پارگی میتواند ناگهانی باشد، مثلا بعد از بلند کردن یک جسم سنگین یا زمین خوردن روی دست دراز شده.
گاهی هم نتیجه‌ی یک روند تدریجی «ریش‌ریش شدن» تاندون بر اثر فشارهای مکرر طولانی‌مدت است که نهایتا به پارگی کامل منجر میشود. این نوع پارگی تدریجی معمولا همراه با پارگی روتاتور کاف هم دیده میشود.
/پعلائم اصلی شامل درد ناگهانی، احساس یا شنیدن صدای «تق»، کبودی، و گاهی تغییر شکل ظاهری عضله (بدشکلی پاپای) است. درمان بسته به سن، سطح فعالیت و شدت پارگی متفاوت است.
در بسیاری از بیماران، به‌خصوص افراد مسن‌تر، درمان غیرجراحی (استراحت، فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب) کافی است. در ورزشکاران یا افرادی با نیاز عملکردی بالا، جراحی (تنوتومی یا تنودزیس) در نظر گرفته میشود.
عضله دوسر بازو در جلوی استخوان بازو قرار دارد. این همان عضله ایست که موقع بازو گرفتن برجسته میشود. وظیفه اصلی این عضله خم کردن مفصل آرنج است ولی عملکرد آن موجب افزایش پایداری مفصل شانه هم میشود.
عضلات برای اینکه بتوانند مفاصل را حرکت دهند باید به استخوان ها متصل شوند. اتصال عضلات به استخوان ها معمولا از طریق تاندون یا رباط ها صورت میگیرد.
عضله دوسر بازو در بالا به توسط دو تاندون جداگانه (تاندون بلند و تاندون کوتاه) به استخوان کتف میچسبد. در پایین هم به توسط یک تاندون به بالاترین قسمت استخوان رادیوس در ناحیه ساعد متصل میشود.
برای آشنایی بیشتر با ساختار این مفصل، آناتومی مفصل شانه را هم بخوانید.
پارگی تاندون دوسر بازو در شانه چگونه ایجاد میشود
همانطور که گفته شد قسمت بالای عضله بی سپس یا دوسر بازویی دو تاندون و قسمت پایین آن یک تاندون دارد. پارگی، هم میتواند در قسمت بالای تاندون های عضله دوسر و هم در تاندون پایین آن ایجاد شود.
تاندون پایین عضله که به استخوان زند زبرین یا رادیال میچسبد میتواند بر اثر فشار زیاد پاره شود. پارگی تاندون عضله دوسر بازویی در ناحیه آرنج موجب بروز مشکلاتی در پایین بازو و نزدیکی مفصل آرنج میشود.
پارگی تاندون دوسر بازو در شانه معمولا در تاندون بلند آن و در جایی که تاندون از ناودان استخوان بازو عبور میکند ایجاد میشود. این پارگی موجب بروز علائمی در بالای بازو و در نزدیکی مفصل شانه میشود.
معمولا پارگی تاندون دوسر بازو در شانه بدنبال بلند کردن یک جسم سنگین ( بطور مثال در حین بلند کردن وزنه های سنگین در کسانی که بدنسازی میکنند) بوجود میاید. گاهی اوقات زمین خوردن در حالی که کل اندام فوقانی به جلو کشیده شده و کف دست به زمین میخورد هم میتواند موجب پارگی این تاندون شود.
گاهی اوقات تاندون بتدریج و به مرور زمان بر اثر فشارهای زیادی که در حین کارهای سنگین به آن وارد میشود ضعیف و نازک و ریش ریش شده و در نهایت بطور کامل پاره میشود.
در مدت زمانی طولانی که تاندون بتدریج ضعیف و ریش ریش میشود به علت تاندنیت ایجاد شده، فرد دچار درد شانه میشود و وقتی که تاندون ناگهان پاره میشود (که معمولا همراه با پاره شدن روتاتور کاف است) ناگهان درد مزمن بیمار شدید شده و سپس از بین میرود و بیمار احساس راحتی میکند.
پارگی این تاندون معمولا با آسیب روتاتور کاف همراه است.
/طبق مطالعه‌ای در Journal of Shoulder and Elbow Surgery روی 30 بیمار با پارگی حاد این تاندون، 93 درصد آنها شواهد آسیب روتاتور کاف داشتند، شامل 13 مورد پارگی کامل، و میانگین سنشان 61 سال بود.
پارگی ناگهانی بدنبال یک ضربه شدید معمولا در جوان ها و ضعیف شدن تدریجی بدنبال ضربات مکرر معمولا در سنین بالا اتفاق میفتد.
سن بیمار در نوع پارگی موثر است.
طبق یک مطالعه، بیشتر پارگی‌های تاندون سر دراز دوسر بازو در دهه چهارم و پنجم زندگی رخ میدهد.
چون این عضله در ناحیه شانه به توسط دو تاندون به استخوان کتف میچسبد معمولا پارگی یکی از آنها توانایی و عملکرد عضله را در خم کردن آرنج از بین نمیبرد ولی مسلما آن را ضعیف میکند.
عوامل افزایش ریسک پارگی تاندون دوسر بازو در شانه
مهمترین عواملی که موجب افزایش احتمال پارگی تاندون دوسر بازو در شانه میشوند عبارتند از :
- سن بالا
- بالا بردن اشیاء سنگین بطور مکرر به بالای سر
- ورزش هایی مثل تنیس و شنا که در آنها دست به بالای سر میرود
- کشیدن سیگار
- استفاده از داروهای حاوی کورتن
مصرف طولانی‌مدت کورتیکواستروئید خوراکی هم خطر پارگی تاندون را بالا می‌برد.
طبق یک مطالعه، این خطر با مصرف مداوم حدود 3 برابر است و در دوزهای بالای 10 میلی‌گرم در روز به 4.05 برابر میرسد.
پارگی تاندون دوسر بازو در شانه چه علائمی دارد
تاندون بلند عضله دوسر بازویی در ناحیه شانه ممکن است بدنبال بلند کردن جسم سنگینی بطور ناگهانی پاره شود. این پارگی موجب بروز علائمی نزد بیمار میشود. مهمترین علائمی که پس از پارگی تاندون دوسر بازو در شانه ایجاد میشوند عبارتند از :
- احساس درد شدید و ناگهانی در بالای بازو و جلوی شانه
- شنیدن ناگهانی یک صدا در ناحیه بازو در زمان پاره شدن تاندون
- گرفتگی شدید عضله دوسر بازو بدنبال فعالیت شدید بدنی
- خونمردگی در جلوی بازو که در چند روز اول وسعت آن بیشتر میشود
- درد و حساسیت در جلوی شانه
- ضعف عضلانی در ناحیه شانه و بازو
- مشکل بودن چرخاندن ساعد. چرخش ساعد به بیرون هم ضعیف میشود و هم هنگام انجام آن درد بیمار شدیدتر میگردد
- برجسته شدن عضله در قسمت پایین جلوی بازو. به دنبال پارگی به نظر میرسد که عضله در قسمت پایین و جلوی بازو جمع شده است.
درمان پارگی تاندون دوسر بازو در شانه
در پارگی تاندون دوسر بازو در شانه درد بیمار معمولا به مرور زمان و بطور خود بخودی برطرف میشود.
پارگی تاندون گرچه قدرت عضلانی فرد را کاهش میدهد ولی این کاهش قدرت در بسیاری اوقات برای بیمار مشکل خاصی در زندگی روزمره ایجاد نمیکند بخصوص اگر فرد درگیر فعالیت های شدید بدنی نباشد یا مسن باشد.
برای کاهش درد از راه های زیر استفاده میشود
- سرد کردن محل پارگی و درد در چند روز اول بعد از پارگی
- استفاده از داروهای ضد التهاب مثل بروفن یا آسپرین
- مدتی استراحت دادن به بازو و بلند نکردن اجسام سنگین
- فیزیوتراپی برای افزایش دامنه حرکتی و افزایش قدرت عضلات بازو
بندرت برای درمان این وضعیت از عمل جراحی استفاده میشود. افراد مسن معمولا نیازی به درمان جراحی ندارند. در ورزشکاران یا کسانی که قدرت عضلانی بالا لازمه کار و زندگی آنها است عمل جراحی برای ترمیم تاندون پاره شده انجام میشود.
در جراحی، دو روش اصلی وجود دارد: تنوتومی (بریدن ساده تاندون آسیب‌دیده) یا تنودزیس (بریدن و دوباره ثابت کردن تاندون در محل جدید).
طبق یک مطالعه، رضایت بیماران در هر دو روش بالا و تقریبا مشابه است (96 درصد در تنودزیس و 91 درصد در تنوتومی)، بدشکلی پاپای هم تفاوت کمی دارد (11 درصد در برابر 13 درصد) اما ضعف عضلانی در تنوتومی بیشتر گزارش شده است (17 درصد در برابر 11 درصد در تنودزیس).
نتایج بلندمدت هم پایدار است. طبق بررسی مطالعات قبلی، بیش از 90 درصد بیماران بهبود حاصل از جراحی را تا 10 سال بعد حفظ میکنند.
بعد از عمل جراحی، اندام فوقانی تا مدتی بیحرکت میشود و سپس حرکات و نرمش های شانه و بازو و تقویت عضلات ناحیه زیر نظر پزشک ارتوپد و فیزیوتراپ الزامی است.
سوالات متداول
منابع:
- The prevalence of rotator cuff pathology in the setting of acute proximal biceps tendon rupture – Journal of Shoulder and Elbow Surgery
- Patient Reported Outcomes of Long Head Biceps Tenodesis after Spontaneous Rupture – PMC
- Oral and inhaled glucocorticoid use and risk of Achilles or biceps tendon rupture – PubMed
- Biceps tenotomy versus tenodesis: patient-reported outcomes and satisfaction – PMC
- Biceps Tendon Rupture: Contemporary Evidence, Evolving Techniques, and a Mechanics-to-Management Clinical Framework – PMC
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها