پارگی تاندون دوسر بازو در ناحیه آرنج، که به آن پارگی دیستال بایسپس هم می‌گویند، آسیبی غیرمعمول ولی جدی است. پارگی همین تاندون در ناحیه شانه بسیار شایع‌تر است. این پارگی بیشتر در مردان میانسال و در حین فعالیت بدنی شدید رخ میدهد. بلند کردن جسم سنگین با آرنج خم‌شده شایعترین مکانیسم آن است.
علت آن معمولا یک آسیب ناگهانی است، نه فرسایش تدریجی تاندون. بیمار در همان لحظه صدای پارگی را می‌شنود و درد شدیدی در جلوی آرنج حس میکند. جلوی آرنج متورم و کبود میشود. مشخص‌ترین نشانه، برجسته شدن عضله در وسط بازو است که به آن Popeye deformity می‌گویند.
تاندون پاره‌شده دیگر به استخوان ساعد متصل نیست، پس عضله دوسر به سمت شانه جمع میشود. نتیجه آن ضعف آشکار در خم کردن آرنج و به‌ویژه در چرخاندن ساعد به سمت خارج است.
تشخیص در بیشتر موارد با معاینه بالینی گذاشته میشود. ام آر آی فقط وقتی لازم میشود که معاینه روشن نباشد یا پارگی ناکامل مطرح باشد.
درمان انتخابی در بیماران فعال، جراحی است. جراح تاندون پاره‌شده را دوباره به توبروزیته استخوان رادیوس میچسباند و قدرت و عملکرد بازو را تا حد زیادی برمی‌گرداند. هر چه جراحی زودتر انجام شود نتیجه بهتر است. در پارگی‌های قدیمی، تاندون کوتاه شده و برای اتصال دوباره به پیوند تاندونی نیاز پیدا میشود.
در بیماران کم‌تحرک یا با خطر بالای جراحی، درمان غیرجراحی هم گزینه معقولی است. در این حالت آرنج مدتی استراحت میکند و بیمار با کاهش نسبی قدرت، به‌ویژه در چرخش ساعد، کنار می‌آید.
پارگی تاندون عضله دوسر بازویی در پایین آن نادرتر از پارگی تاندون بالایی آن در ناحیه شانه است بطوریکه پارگی در ناحیه آرنج تنها سه درصد کل پارگی های تاندون دوسر بازویی را تشکیل میدهد.
همین پارگی در ناحیه شانه بسیار شایع‌تر است و علائم و محل درد متفاوتی دارد. اگر دنبال نوع شانه‌ای هستید، پارگی تاندون دوسر بازو در شانه جداگانه توضیح داده شده است.
در یک مرور بالینی درباره پارگی تاندون دیستال بایسپس هم همین رقم 3 درصد از کل آسیب‌های تاندون دوسر بازویی گزارش شده است. در پارگی کامل، تشخیص با معاینه و بر پایه افت آشکار قدرت چرخش خارجی ساعد گذاشته میشود و ام آر آی فقط در موارد مبهم لازم است.
آناتومی کاربردی
عضله بی سپس یا دوسر بازویی یک عضله دوکی شکل در جلوی بازو است که در بالا به توسط دو تاندون مجزا به استخوان کتف یا اسکاپولا متصل شده و در پایین یک تاندون محکم آن را به توبروزیته استخوان رادیوس در بالای ساعد و نزدیک آرنج میچسباند.
انقباض عضله دوسر بازویی موجب دو حرکت مهم میشود که یکی از آنها فلکشن Flexion یا خم شدن مفصل آرنج و دیگری سوپیناسیون Supination یا چرخش ساعد به سمت خارج است.
وقتی کف دست به سمت جلو است سوپیناسیون و وقتی پشت دست به سمت جلو است پروناسیون است
ساختار طبیعی این ناحیه و نقش تاندون‌ها در آن در آناتومی مفصل آرنج توضیح داده شده است.
تاندون عضله دوسر بازویی چگونه پاره میشود
شایعترین مکانیسم پاره شدن این تاندون در ناحیه آرنج بلند کردن جسم سنگین است. این پارگی بیشتر در مردان میانسال و هنگامی ایجاد میشود که بیمار سعی میکند جسمی بسیار سنگینتر از توانایی خود را در حالیکه آرنج وی خم شده است بلند کند.
با پاره شدن تاندون یک صدای ناگهانی در آرنج به گوش رسیده و درد شدیدی در جلوی آرنج احساس میشود. درد بتدریج کم شده و جلوی آرنج متورم و کبود میگردد. سعی در خم کردن آرنج موجب میشود عضله بصورت یک گردی در بالای آرنج جمع شود.
پاره شدن تاندون دوسر بازو در آرنج موجب کاهش قدرت خم کردن آرنج و چرخش آن به بیرون میشود. تشخیص این آسیب با معاینه بیمار و ندرتا با کمک ام آر آی صورت میگیرد.
جمع شدن عضله بازو به بالا و خونمردگی پوست روی آن بدنبال پارگی تاندون
تغییر شکل Popeye و اینکه این پارگی در چه کسانی رخ میدهد
برجستگی غیرطبیعی عضله در وسط بازو مشخص‌ترین نشانه پارگی کامل تاندون دیستال بایسپس است. به این تغییر شکل Popeye deformity می‌گویند. عضله‌ای که دیگر به آرنج متصل نیست به سمت شانه جمع میشود و توده‌ای برجسته در بازو می‌سازد.
در یک بررسی ثبت بیمارستانی در فنلاند و سوئد، تعداد جراحی پارگی تاندون دیستال بایسپس در مردان به‌شدت بالا رفته است. این رقم در مردان فنلاندی از 1.3 در هر 100000 نفر در سال 1997 به 9.6 در سال 2016 رسید و در مردان سوئدی از 0.2 به 5.6 افزایش پیدا کرد.
در بررسی 2481 مورد پارگی دیستال بایسپس، میانگین سنی بیماران 47.4 سال بود و 98.5 درصد موارد جراحی‌شده مرد بودند. یعنی این آسیب عملا آسیب مردان میانسال است.
درمان پارگی تاندون دوسر بازویی در ناحیه آرنج چیست
در صورتیکه سن بیمار بالا بوده و کم شدن قدرت عضله دوسر و تغییر شکل آن برای بیمار مسئله ای نباشد میتواند آن را بدون جراحی درمان کرد.
درمان در این وضعیت شامل مدتی استراحت آرنج با آویزان کردن آن به گردن و استفاده از داروهای ضد التهاب است. در این روش درمانی قدرت خم کردن آرنج و چرخش خارچی ساعد به طرز محسوسی کاهش میابد.
در مطالعه‌ای روی 18 بیمار با 20 پارگی درمان‌نشده و متوسط پیگیری 38 ماه، قدرت چرخش خارجی ساعد به حدود 63 درصد سمت سالم رسید و قدرت خم کردن آرنج به میانه 93 درصد. در گروه جراحی‌شده همین دو عدد 92 و 95 درصد بود.
نکته مهم این است که این تفاوت فقط برای چرخش ساعد از نظر آماری مهم بود و برای خم کردن آرنج مهم نبود. به همین دلیل درمان غیرجراحی برای بیمار کم‌تحرک گزینه معقولی باقی می‌ماند.
در غالب موارد پارگی تاندون دوسر بازو در آرنج، بخصوص در افراد جوانتر، درمان مناسب نیازمند انجام عمل جراحی است. این جراحی هر چه زودتر انجام شود با نتایج درمانی بهتری همراه خواهد بود.
در بررسی مطالعات قبلی روی 2481 مورد پارگی دیستال بایسپس، قدرت خم کردن آرنج بعد از جراحی 25.67 درصد بیشتر از درمان غیرجراحی بود و قدرت چرخش خارجی ساعد 27.56 درصد بیشتر. استقامت چرخش ساعد هم 33.86 درصد بهتر بود و نمره‌های عملکردی دست و آرنج هم به نفع جراحی بود.
در مواردی که جراحی زود انجام شود میتوان سر تاندون را که از توبروزیته استخوان رادیوس کنده شده مجددا به آن استخوان متصل کرد ولی وقتی بیش از 3 تا 4 هفته از زمان پارگی گذشته باشد به علت انقباض عضله دوسر، تاندون آن به سمت بالا رفته و کوتاه میشود.
در این زمان دیگر نمیتوان با پایین کشیدن تاندون آن را به وضعیت اولیه خود در محاذات توبروزیته رادیوس رساند. درمان در این شرایط استفاده از پیوند یا گرافت تاندونی است.
برای جراحی این بیماران از آلوگرافت یعنی بافت پیوندی که از فرد متوفی گرفته شده استفاده میگردد. معمول ترین تاندون های پیوندی در این بیماران استفاده از آلوگرافت تاندون همسترینگ و یا آلوگرافت تاندون آشیل است.
این تاندون های پیوندی بین سر کنده شده تاندون دوسربازو و توبروزیته استخوان رادیوس قرار گرفته و آنها را به یکدیگر متصل میکند.
در بررسی مطالعات قبلی روی 2622 بیمار، دو روش جراحی تک‌برشی و دوبرشی با هم مقایسه شدند. نمره عملکردی دو روش تفاوت مهمی نداشت. روش دوبرشی خطر آسیب عصب پوستی خارجی ساعد را کمتر می‌کرد و روش تک‌برشی استخوان‌سازی نابه‌جا و نیاز به جراحی مجدد کمتری داشت.
پس هیچ‌کدام از این دو روش به‌طور مطلق بر دیگری برتری ندارد و انتخاب روش به تجربه جراح و شرایط بیمار بستگی دارد.
سوالات متداول
منابع:
- Operative vs. nonoperative treatment of distal biceps ruptures: a systematic review and meta-analysis – Journal of Shoulder and Elbow Surgery
- Nonoperative treatment of distal biceps tendon ruptures compared with a historical control group – Journal of Bone and Joint Surgery (American Volume)
- Distal Biceps Tendon Rupture Surgery: Changing Incidence in Finnish and Swedish Men Between 1997 and 2016 – Journal of Hand Surgery (American Volume)
- Single- versus double-incision technique for the treatment of distal biceps tendon rupture – Bone and Joint Journal
- Rupture of the distal biceps tendon – Der Unfallchirurg
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها