تاندون تیبیالیس خلفی یکی از تاندون های مهم پا است که از پشت ساق پا عبور کرده و به استخوان های داخل کف پا متصل میشود. نقش اصلی آن حفظ قوس طولی داخلی کف پا و کمک به چرخش کف پا به سمت داخل است. تاندونیت تیبیالیس خلفی، یا التهاب این تاندون، معمولا در اثر استفاده بیش از حد، افزایش ناگهانی فعالیت ورزشی، یا ناهنجاری های ساختاری پا ایجاد میشود.
علائم شایع آن شامل درد در سمت داخلی کف پا که در امتداد مسیر تاندون تیر میکشد، و دردی که با چرخاندن کف پا به سمت داخل یا خارج تشدید میشود.
یکی از مهمترین عوارض بی توجهی به این بیماری، نارسایی تدریجی تاندون و ایجاد صافی کف پای اکتسابی در بزرگسالان است، زیرا این تاندون نقش کلیدی در حفظ قوس کف پا دارد. تشخیص با معاینه بالینی، بررسی الگوی راه رفتن، و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود.
درمان در مراحل اولیه شامل استراحت، کفی طبی برای حمایت از قوس کف پا، داروهای ضدالتهاب، و فیزیوتراپی است. در موارد پیشرفته تر با آسیب ساختاری قابل توجه تاندون یا صافی کف پای اکتسابی، ممکن است بریس یا جراحی برای بازسازی تاندون لازم شود.
عضله تیبیالیس خلفی Tibialis posterior muscle عضله ایست که در پشت یا قسمت خلف ساق قرار گرفته است.
تاندون این عضله در قسمت پایین از پشت قوزک داخلی مچ پا عبور کرده و به سطح داخلی استخوان های ناویکولر و کونئیفرم و قاعده متاتارس های دوم و سوم و چهارم میچسبد.
وظیفه این عضله اینست که کف پا را به پایین بیاورد (وقتی شما روی پنجه پای خود بلند میشوید در واقع کف پای خود را به پایین آورده اید). این عضله همچنین کف پا را به سمت داخل هم میچرخاند.
تندینوپاتی این عضله در واقع یک نوع ضعیف شدن و نرم شدن و از بین رفتن تاندون است. در واقع وقتی که به علت انقباض شدید عضله و یا به علت حرکات نامناسب مچ و کف پا، تاندون این عضله تحت کشش شدید قرار میگیرد، این تاندون دچار آزردگی و در نتیجه التهاب و درد میشود.
اگر این کشش ها مرتبا ادامه یابد بافت تاندون خراب میشود. این خراب شدن و التهاب تاندون تیبیالیس را تندینوپاتی تیبیالیس میگویند.
دو تاندونیت شایع دیگر هم در کف پا وجود دارند که میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند: تاندونیت فلکسور پا و تاندونیت اکستانسور پا.
چه عللی موجب این بیماری میشوند
مهمترین علل بروز التهاب تاندون تیبیالیس عبارتند از
- چرخش و کشش طولانی مدت مچ و کف پا به خارج مانند تغییر شکل مچ پا و یا حرکاتی که ورزشکار در حین اسکیت سرعتی انجام میدهد.
- دویدن در مسیر های مارپیچ
- دویدن بمدت طولانی در کسی که صاف کف پا دارد
- وقتی به علت عدم انجام نرمش های کششی و یا خسته بودن عضلات ساق انعطاف پذیری عضله و تاندون کاهش پیدا کرده است.
- استفاده از کفش نامناسب
- ضعیف بودن عضلات ساق
علائم التهاب تاندون تیبیالیس خلفی چیست
مهمترین علائم التهاب تاندون تیبیالیس عبارتست از :
- درد در سمت داخلی كف پا كه در امتداد مسیر تاندون تیر میكشد.
- دردی كه با چرخاندن كف پا به سمت خارج و یا با چرخاندن كف پا با نیروی زیاد به سمت داخل شدیدتر میشود.
- احساس صدا دادن تاندون در حین حركت كردن مچ پا
- در حین راه رفتن كف پای بیمار در سمت داخل دردناك میشود و ممكن است در این ناحیه تورم هم بوجود آید.
- كف پای مشكل دار معمولا صاف تر از پای دیگر است
- بیمار معمولا در بلند شدن روی پنجه پای آسیب دیده مشكل دارد.
در ابتدای بیماری و وقتی هنوز پیشرفت زیادی نكرده است بیمار بعد از یك فعالیت بدنی شدید كه تاندون را تحت كشش قرار میدهد، مانند دویدن در سربالایی یا زمین ناصاف و پریدن و جهیدن زیاد در هنگام استراحت بعد از ورزش دچار درد در سمت كفی و داخلی پا شده كه به سمت قوزك داخلی تیر میكشد.
این درد و خشكی در كف پا در روز بعد از ورزش وقتی بیمار از خواب بیدار میشود شدید میشود. بتدریج كه بیماری پیشرفت میكند بیمار در حین ورزش هم دچار درد میشود.
شدت این درد ها بتدریج در عرض چند هفته افزایش میابد. در حالات شدید ممكن است بر اثر كشش ناگهانی، تاندون پاره شود.
پزشك معالج ممكن است از ام آر آی و یا اسكن رادیوایزوتوپ برای تشخیص قطعی بیماری استفاده كند.
ارتباط تاندونیت تیبیالیس خلفی با صافی کف پای اکتسابی
بی توجهی به تاندونیت تیبیالیس خلفی میتواند در بلندمدت به یکی از جدی ترین عوارض این بیماری، یعنی نارسایی تاندون و صافی کف پای اکتسابی بزرگسالان، منجر شود.
تاندون تیبیالیس خلفی نقش اصلی را در حفظ قوس طولی داخلی کف پا دارد. طبق یک مطالعه در Medicina التهاب مزمن یا تخریب تدریجی این تاندون میتواند باعث افت قوس کف پا و ایجاد صافی کف پا از نوع اکتسابی در بزرگسالان شود.
طبق یک مطالعه دیگر در Foot and Ankle Orthopaedics صافی کف پای اکتسابی بزرگسالان اغلب با نارسایی تاندون تیبیالیس خلفی همراه است و در 4 مرحله طبقه بندی میشود. درمان غیرجراحی همیشه ابتدا امتحان میشود و در مراحل اولیه اغلب مشکل را حل میکند، ولی مراحل پیشرفته تر ممکن است به جراحی نیاز پیدا کنند.
طبق یک مطالعه در Foot and Ankle International یک گروه اجماع 9 نفره اخیرا نام بدشکلی پیشرونده فروریزش پا را جایگزین اصطلاحات قبلی این عارضه کرد.
درمان التهاب تاندون تیبیالیس خلفی چیست
به محض شروع درد باید فعالیت بدنی و ورزش را متوقف كرد. سرد كردن محل درد و كمپرس كردن آن میتواند درد و التهاب را كاهش دهد. كشش عضلات پشت ساق تا جایی كه درد اجازه دهد هم موثر است.
پزشك معالج از داروهای ضد التهابی برای كاهش تورم و درد استفاده میكند. استفاده فیزیوتراپ از الكتروتراپی، اولتراسوند و روش های ماساژ تراپی و استفاده از كفی های مناسب میتواند به درمان بیماری كمك كند. بندرت و در صورتی كه تاندون پاره شده باشد، استفاده از عمل جراحی ممكن است مورد نیاز باشد.
اكثر این بیماران با استراحت خوب میشوند. طول درمان ممكن است از چند هفته تا چند ماه متغیر باشد كه بستگی به شدت بیماری دارد و اینكه بیمار چقدر زود به پزشك مراجعه كرده باشد. نكته كلیدی در درمان این بیماران همكاری آنها با پزشك معالج و انجام دستورات است.
بیمار باید تا وقتی درد دارد از هر گونه فعالیت ورزشی اجتناب كند. گاهی ممكن است تا مدتی نیاز به استفاده از عصای زیر بغل وجود داشته باشد. با استراحت كافی و فشار نیاوردن به پا، بعد از مدتی درد از بین میرود.
با از بین رفتن كامل درد بیمار باید تحت نظر فیزیوتراپ نرمش های كششی و تقویتی را انجام دهد و سپس بتدریج و به آرامی به فعالیت های ورزشی برگردد.
اگر بیمار به بیماری توجه نكند و به ورزش ادامه دهد بیماری وی مزمن میشود و این موجب میگردد درمان مشكل تر شده و طول مدت درمان بیشتر شود و احتمال عود آن هم افزایش یابد.
طبق یک مطالعه در Physical Therapy در کارآزمایی روی 36 بزرگسال با نارسایی مرحله ابتدایی این تاندون که به طور تصادفی در 3 گروه قرار گرفتند، طی یک برنامه 12 هفته ای بیشترین بهبود درد و ناتوانی در گروهی دیده شد که علاوه بر کفی و کشش، تمرین تقویتی اکسنتریک هم انجام میدادند.
طبق یک مطالعه دیگر در Foot and Ankle International در کارآزمایی دیگری بر 39 بیمار مرحله II که به 2 گروه تقسیم شدند، افزودن تمرین تقویتی خانگی به کفی و کشش طی 12 هفته تفاوت کمی نسبت به کفی و کشش به تنهایی ایجاد کرد. نتایج مطالعات درباره ارزش افزوده تمرین تقویتی به کفی یکسان نیست.
سوالات متداول
منابع:
- Characteristics and Future Direction of Tibialis Posterior Tendinopathy Research: A Scoping Review – Medicina (Kaunas)
- Adult-Acquired Flatfoot Deformity – Foot and Ankle Orthopaedics
- Classification and Nomenclature: Progressive Collapsing Foot Deformity – Foot and Ankle International
- Nonsurgical management of posterior tibial tendon dysfunction with orthoses and resistive exercise: a randomized controlled trial – Physical Therapy
- Randomized Controlled Trial Comparing Orthosis Augmented by Either Stretching or Stretching and Strengthening for Stage II Tibialis Posterior Tendon Dysfunction – Foot and Ankle International
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها