تعویض مفصل مچ دست (آرتروپلاستی): چرا و چگونه انجام می‌شود

تعویض مفصل مچ دست، جراحی پیچیده‌ای است که در آن مفصل آسیب‌دیده‌ی مچ با یک پروتز مصنوعی جایگزین می‌شود. این جراحی عمدتا برای بیمارانی در نظر گرفته می‌شود که آرتروز پیشرفته، آرتریت روماتوئید یا آسیب شدید مفصلی دارند و هنوز به حفظ حرکت مچ دست نیاز دارند.

خشک‌کردن مفصل یا آرترودز حرکت مچ را کاملا از بین می‌برد. تعویض مفصل برخلاف آن، دامنه‌ی حرکتی را تا حد زیادی حفظ می‌کند. به همین دلیل این روش بیشتر برای بیماران مسن‌تر و کم‌تحرک‌تر توصیه می‌شود، نه بیماران جوان و پرفعالیتی که فشار زیادی به پروتز وارد می‌کنند.

این جراحی معمولا تحت بیهوشی عمومی یا منطقه‌ای انجام می‌شود و شامل برداشتن سطوح مفصلی آسیب‌دیده و جایگذاری اجزای پروتز است. اجزای پروتز معمولا از جنس فلز و پلاستیک ساخته می‌شوند.

طراحی‌های نسل جدید پروتز مچ دست نتایج و بقای پروتز را نسبت به گذشته بهبود داده‌اند، هرچند نرخ نیاز به جراحی تجدیدنظر همچنان بالاتر از آرترودز است.

عوارض احتمالی این جراحی شامل شل‌شدن پروتز، عفونت و محدودیت باقی‌مانده در قدرت گرفتن اشیا است. انتخاب بین تعویض مفصل و خشک‌کردن مچ دست باید بر اساس سن، سطح فعالیت و انتظارات بیمار با جراح تصمیم‌گیری شود.

---

تعویض مفصل مچ دست بسیار کمتر از تعویض مفصل در زانو یا تعویض مفصل ران انجام می‌شود، با این حال در بیماران مبتلا به تخریب شدید مفصل مچ دست این جراحی می‌تواند درد را تا حد زیادی کاهش داده و حرکات و توانایی‌های مچ را بهبود دهد.

موارد انجام تعویض مفصل مچ دست

تعویض مفصل مچ دست، که به آن جراحی پروتز مفصل مچ دست نیز گفته می‌شود وقتی انجام می‌شود که مفصل مچ دست به علت آسیب یا بیماری دچار تخریب شدیدی شده و دیگر قابلیت عملکرد صحیح را ندارد.

این جراحی معمولا زمانی انجام می‌شود که دیگر درمان‌های غیرجراحی مانند دارودرمانی، فیزیوتراپی یا تزریق موضعی توانسته‌اند نتایج مطلوبی به همراه نداشته باشند.

یکی از مهم‌ترین موارد انجام این جراحی درد شدید مچ دست است. وقتی که این درد با دیگر راه ها قابل کنترل نباشد تعویض مفصل می‌تواند کارکرد مچ دست را بهبود بخشد و درد را کاهش دهد.

از دیگر عواملی که تعویض مفصل مچ دست به بهبود آن کمک میکند محدودیت شدید حرکتی مچ دست و عدم توانایی در انجام فعالیت‌های روزمره مانند نوشتن، گرفتن اشیاء یا انجام کارهای دقیق است. وقتی که درد مزمن و کاهش حرکت باعث محدودیت‌های قابل توجهی در زندگی فرد شود، تعویض مفصل می‌تواند به عنوان راه حلی موثر به بیمار کمک کند.

تصمیم برای انجام تعویض مفصل مچ دست نیازمند ارزیابی دقیق توسط پزشک متخصص است. این ارزیابی شامل بررسی تاریخچه پزشکی بیمار، میزان تخریب مفصل، سطح درد و محدودیت‌های عملکردی دست می‌شود.

بیماری‌هایی که نیاز به تعویض مفصل مچ دست دارند

از جراحی تعویض مفصل مچ دست به عنوان یک روش درمان کارا برای بیماری‌های مختلف مفصل مچ دست استفاده می‌شود. یکی از بیماری‌های اصلی که نیاز به این جراحی را ایجاد می‌کند آرتروز مچ دست است.

آرتروز یک بیماری تخریبی مفصل است که باعث خرابی غضروف مفصلی و در نتیجه درد و کاهش حرکت مفصل می‌شود. در موارد پیشرفته آرتروز مچ دست، وقتی که دیگر درمان‌های غیرجراحی موثر نباشند، تعویض مفصل می‌تواند به بهبود عملکرد و کاهش درد کمک کند.

روماتیسم مفصلی هم یکی دیگر از بیماری‌هایی است که ممکن است نیاز به جراحی تعویض مفصل مچ دست داشته باشد. آرتریت روماتوئید یا روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی است که باعث التهاب مزمن مفاصل می‌شود و می‌تواند به تخریب مفاصل منجر شود.

در مراحل پیشرفته روماتیسم که تخریب مفصل مچ دست شدید بوده و عملکرد آن به طور قابل توجهی کاهش یافته است، تعویض مفصل می‌تواند به بازسازی ساختار و عملکرد مفصل کمک کند.

استئوپروز با شکستگی‌های ناشی از آن هم از علل دیگری است که ممکن است نیاز به تعویض مفصل مچ دست را ایجاد کند. افراد مسن که دچار استئوپروز هستند بیشتر در معرض خطر شکستگی‌های مفصلی قرار دارند. شکستگی‌های پیچیده مچ دست که منجر به ناپایداری و تخریب مفصل می‌شوند ممکن است نیازمند تعویض مفصل باشند تا عملکرد طبیعی مفصل به آن بازگردد.

تومورهای مفصلی هم می‌توانند باعث تخریب مفصل مچ دست شوند. تومورهای مفصلی می‌توانند به تخریب ساختار مفصل منجر شده و نیازمند جراحی‌های پیشرفته‌ای مانند تعویض مفصل باشند. در این موارد تعویض مفصل می‌تواند به بازسازی مفصل و بهبود عملکرد آن کمک کند.

علاوه بر این آسیب‌های حاد مانند شکستگی‌های پیچیده، تروماهای شدید و صدمات ورزشی هم می‌توانند باعث تخریب مفصل مچ دست شوند. در مواردی که شکستگی‌ها به درستی بهبود نیابند یا ناپایداری مفصل ایجاد شود تعویض مفصل می‌تواند به بهبود عملکرد و کاهش درد کمک کند.

بعضی بیماری‌های ژنتیکی و متابولیک هم ممکن است باعث تخریب مفصل مچ دست شوند طوریکه بیمار نیاز به تعویض مفصل پیدا کند. در این موارد تعویض مفصل می‌تواند به بازسازی مفصل و بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک کند.

بیماری کین باخ یا نکروز عروقی استخوان لونیت مچ دست هم می‌تواند در مراحل پیشرفته منجر به تخریب گسترده‌ی مفصل مچ شود. در این بیماران وقتی درمان‌های اولیه‌ی بیماری کین باخ ناکام بماند، تعویض مفصل یکی از گزینه‌های جراحی نهایی است.

طبق یک مطالعه‌ی چهل‌ساله در Clinical Orthopaedics and Related Research، از میان 445 بیمار تحت تعویض کامل مفصل مچ دست در یک مرکز، در 90 درصد موارد تشخیص اصلی آرتریت التهابی بود و آرتروز و آرتروز بعد از تروما هرکدام تنها 5 درصد موارد را تشکیل می‌دادند. میانگین سن بیماران 57 سال بود و 73 درصد آن‌ها زن بودند.

کمک‌های تعویض مفصل مچ دست به بیمار

تعویض مفصل مچ دست می‌تواند اثرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی بیمار داشته باشد و به بهبود عملکرد او کمک کند. یکی از اصلی‌ترین مزایای این جراحی کاهش درد مزمن مفصل است.

بیماران با درد شدید و غیرقابل تحمل مفصل مچ دست پس از تعویض مفصل معمولا کاهش قابل توجهی در درد را بدست میاورند که این امر به بهبود وضعیت روحی و افزایش فعالیت‌های روزمره منجر می‌شود.

علاوه بر کاهش درد، تعویض مفصل مچ دست می‌تواند دامنه حرکتی مفصل را بهتر کند. بیماران معمولا بعد از جراحی قادر به انجام حرکات دقیق‌تر و بیشتری هستند که این به بهتر کردن کیفیت زندگی و افزایش استقلال فرد کمک می‌کند. افزایش دامنه حرکت می‌تواند به انجام فعالیت‌های روزمره مانند نوشتن، گرفتن اشیاء و انجام کارها کمک کند.

تعویض مفصل مچ دست به بهبود قدرت دست کمک می‌کند. قدرت دست بیماران بعد از جراحی معمولا بهتر شده و بعد از جراحی بهتر میتوانند فعالیت‌هایی که لازمه آنها قدرت بیشتری است انجام دهند و این امر میتواند به اعتماد به نفس بیشتر بیمار منجر شود.

یکی دیگر از مزایای تعویض مفصل مچ دست بهبود عملکرد حسی است. گاهی اوقات بیماران پس از جراحی بهبودی قابل ملاحظه ای در احساس دست را تجربه می‌کنند که این امر به افزایش دقت در انجام فعالیت‌ها و کاهش خطر آسیب‌های جدید کمک می‌کند.

علاوه بر بهبود فیزیکی، تعویض مفصل مچ دست می‌تواند اثرات مثبت روانی داشته باشد. کاهش درد و افزایش قابلیت‌های حرکتی می‌تواند به کاهش اضطراب و افسردگی مرتبط با بیماری‌های مزمن کمک کند. بیماران معمولا احساس بهتری نسبت به خود و توانایی‌های خود دارند و این امر به بهبود کیفیت زندگی کلی آن‌ها منجر می‌شود.

تعویض مفصل مچ دست می‌تواند به بهبود عملکرد شغلی کمک کند. افرادی که به دلیل درد و محدودیت‌های حرکتی نمی‌توانند به خوبی کار خود را انجام دهند پس از جراحی معمولا توانایی بیشتری در انجام شغل خود دارند. این می‌تواند به افزایش رضایت شغلی منجر شود.

تعویض مفصل مچ دست می‌تواند به بهبود روابط اجتماعی فرد هم کمک کند. بیماران معمولا پس از جراحی قادر به انجام فعالیت‌های اجتماعی بیشتری هستند و این امر به افزایش تعاملات اجتماعی و کاهش احساس انزوای آنها کمک می‌کند.

تفاوت نتیجه تعویض مفصل مچ دست و خشک کردن مچ دست

تعویض مفصل مچ دست و خشک کردن مچ دست دو روش جراحی متفاوت برای درمان مشکلات مفصل مچ دست هستند که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. تفاوت اصلی این دو روش در هدف و نتایج مورد انتظار آن‌ها است.

تعویض مفصل مچ دست با هدف جایگزینی مفصل آسیب دیده با پروتز مصنوعی انجام می‌شود. این جراحی باعث بازسازی ساختار مفصل و بهبود دامنه حرکتی آن می‌شود. بیماران پس از تعویض مفصل معمولا کاهش قابل توجهی در درد تجربه می‌کنند و توانایی انجام حرکات پیچیده‌تر را دارند. این روش برای بیمارانی که به دنبال بازگرداندن عملکرد کامل مچ دست خود هستند مناسب‌تر است.

از طرف دیگر خشک کردن مچ دست با هدف ایجاد ثبات و کاهش درد از طریق اتصال استخوان‌ها به یکدیگر انجام می‌شود. این روش معمولاً در مواردی که تخریب مفصل شدید نباشد یا بیمار نیاز به حفظ ثبات مفصل دارد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خشک کردن مچ دست باعث کاهش دامنه حرکتی می‌شود اما در عوض می‌تواند به کاهش درد کمک کند. این روش برای بیمارانی که نیاز به ثبات بیشتر در مفصل دارند و از کاهش دامنه حرکتی راضی هستند مناسب‌تر است.

یکی از تفاوت‌های مهم بین این دو روش میزان حفظ حرکت مفصل است. تعویض مفصل مچ دست به افزایش دامنه حرکتی مفصل کمک می‌کند در حالی که خشک کردن یا فیوژن مچ دست دامنه حرکت را محدود می‌کند اما ثبات بیشتری ایجاد می‌کند. بنابراین انتخاب بین این دو روش بستگی به نیازها و ترجیحات بیمار دارد.

از نظر عوارض، تعویض مفصل مچ دست ممکن است خطرات بیشتری از جمله عفونت، شکستگی‌های اطراف پروتز و نیاز به تعویض مجدد پروتز را به همراه داشته باشد. در مقابل، فیوژن یا تثبیت مچ دست ممکن است باعث کاهش حرکت و انعطاف‌پذیری مفصل شود، اما خطرات مرتبط با پروتز کمتر است.

طبق یک مطالعه در Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons، طی چهل سال گذشته تعویض کامل مفصل مچ دست به گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه برای آرتروز مچ دست تبدیل شده است. با این حال خشک کردن مفصل یا آرترودز همچنان استاندارد درمان جراحی محسوب می‌شود و نتایج تعویض مفصل هرچند نویدبخش است، به بررسی‌های مقایسه‌ای بیشتری نیاز دارد.

به نظر نویسندگان یک یادداشت تحلیلی در Journal of Hand Surgery (European Volume)، ایمپلنت‌های نسل چهارم مچ دست در میان‌مدت نتایج گزارش‌شده توسط بیمار و بقای رضایت‌بخشی نشان داده‌اند. تفاوت زیاد بین ایمپلنت‌های مختلف و جمعیت‌های متفاوت بیماران، تفسیر این داده‌ها را پیچیده می‌کند و نویسندگان صریحا نیاز به پژوهش بیشتر را می‌پذیرند.

در نهایت، تصمیم بین تعویض مفصل مچ دست و یا فیوژن مچ دست باید با مشاوره دقیق پزشکی و بررسی نیازها و شرایط خاص هر بیمار اتخاذ شود. هر دو روش می‌توانند نتایج مطلوبی داشته باشند، اما انتخاب نهایی باید بر اساس ارزیابی جامع از وضعیت مفصل و ترجیحات بیمار انجام شود.

تکنیک تعویض مفصل مچ دست

تعویض مفصل مچ دست یک جراحی پیچیده است که نیازمند دقت و تخصص بالای جراح ارتوپد می‌باشد. این جراحی معمولا تحت بیهوشی عمومی یا منطقه‌ای انجام می‌شود و شامل مراحل مختلفی است که هدف آن جایگزینی بخش‌های تخریب‌شده مفصل با پروتز مصنوعی است.

طراحی پروتزهای مچ دست طی دهه‌های گذشته چند نسل را پشت سر گذاشته است. ایمپلنت‌های نسل اول تا سوم نتایج ناامیدکننده و نرخ شکست بالایی داشتند، تا اینکه ایمپلنت‌های نسل چهارم برای رفع همین مشکلات معرفی شدند.

در ابتدا جراح یک برش در قسمت پشتی مچ دست ایجاد می‌کند تا به دسترسی به مفصل دست یابد. انتخاب محل برش بسته به نیازهای خاص هر بیمار و نوع پروتز استفاده شده ممکن است متفاوت باشد. پس از دسترسی به مفصل غضروف تخریب‌شده و سایر بافت‌های آسیب‌دیده مفصل به دقت برداشته می‌شوند.

مرحله بعدی شامل آماده‌سازی استخوان‌ها برای قرار دادن پروتز است. جراح استخوان‌ها را به صورتی تراشیده و شکل می‌دهد که پروتز به طور محکم و پایدار در جای خود قرار گیرد. این فرآیند نیازمند دقت بالاست تا پروتز به درستی با استخوان‌ها هماهنگ شود و عملکرد طبیعی مفصل بازسازی شود.

پس از آماده‌سازی استخوان‌ها، بخش‌های مصنوعی پروتز مچ دست نصب می‌شوند. پروتز معمولاً از جنس تیتانیوم و پلاستیک‌های خاصی ساخته شده است که با بدن سازگاری دارند و خطر عفونت یا رد پروتز را کاهش می‌دهند. پروتز طوری طراحی شده است که حرکت طبیعی مفصل را بازتولید کند و به بهبود دامنه حرکتی کمک نماید.

پس از نصب پروتز جراح اطمینان حاصل می‌کند که تمام قطعات به درستی و با ثبات قرار گرفته‌اند. سپس بافت‌های نرم اطراف پروتز بسته شده و محل برش به دقت دوخته می‌شود تا فرایند بهبود آغاز شود.

پس از جراحی بیمار نیاز به دوره توانبخشی دارد که شامل فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی برای بهبود دامنه حرکتی و قدرت دست است. این دوره توانبخشی نقش مهمی در بازگشت عملکرد طبیعی دست و جلوگیری از پیچیدگی‌های بعد از جراحی دارد. تمرینات توانبخشی به بیمار کمک می‌کنند تا به تدریج به فعالیت‌های روزمره خود بازگردد و پروتز به طور کامل با بدن هماهنگ شود.

تکنیک‌های جراحی ممکن است بسته به نوع پروتز و نیازهای خاص هر بیمار متفاوت باشد. پیشرفت‌های تکنولوژیکی در زمینه مواد پروتز و روش‌های جراحی به بهبود نتایج و کاهش عوارض کمک زیادی کرده‌اند.

طبق یک بررسی در Journal of Wrist Surgery، از بررسی 18 مطالعه با مجموع 990 ایمپلنت، همه‌ی طراحی‌های پروتز مچ دست درد را کم و عملکرد مفصل را بهتر کردند. بالاترین نرخ بقای ایمپلنت در پیگیری 10 ساله مربوط به ایمپلنت Motec با 86 درصد بود، هرچند کیفیت کلی شواهد پایین ارزیابی شد.

موفقیت تعویض مفصل مچ دست بستگی به دقت جراحی، انتخاب مناسب پروتز، و همکاری بیمار در دوره توانبخشی دارد. با رعایت تمام مراحل و مراقبت‌های لازم، تعویض مفصل مچ دست می‌تواند به بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی بیمار منجر شود.

عوارض تعویض مفصل مچ دست

تعویض مفصل مچ دست با وجود مزایای فراوان، مانند هر جراحی دیگری ممکن است با عوارض و خطراتی همراه باشد. آگاهی از این عوارض می‌تواند به بیمار کمک کند تا تصمیم‌گیری آگاهانه‌تری داشته باشد و در صورت بروز مشکلات، اقدامات لازم را به موقع انجام دهد.

یکی از عوارض شایع پس از تعویض مفصل مچ دست، عفونت است. عفونت‌ها ممکن است در محل جراحی یا عمیق‌تر در اطراف پروتز رخ دهند. علائم عفونت شامل تب، تورم، درد شدید و ترشح از محل جراحی است. برای پیشگیری از عفونت، رعایت دقیق نکات بهداشتی قبل و بعد از جراحی و استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها توصیه می‌شود.

خطر دیگر، شکستگی استخوان‌های اطراف پروتز است. فشار نامناسب یا عدم تطابق پروتز با ساختار استخوان می‌تواند منجر به شکستگی شود. این نوع شکستگی‌ها ممکن است نیاز به جراحی مجدد برای اصلاح و تثبیت پروتز داشته باشند.

طبق همان مطالعه‌ی چهل‌ساله‌ی Clinical Orthopaedics and Related Research، شکستگی حین عمل در 2 درصد و شکستگی بعد از عمل هم در 2 درصد بیماران تعویض مفصل مچ دست رخ داد.

تمام مفاصل مصنوعی در نهایت لق میشوند. این اتفاق به علت شل شدن اتصال بین مفصل مصنوعی و استخوان به علت جذب شدن استخوان در محل اتصال است.

احتمال لق شدن مفصل مصنوعی مچ دست بیش از مفاصل مصنوعی زانو و ران است با این حال در سال های اخیر پیشرفت های زیادی در زمینه کاهش این عارضه ایجاد شده است.

احتمال لق شدن مفصل مصنوعی در افراد جوان بیشتر است به همین علت در این افراد ترجیح داده میشود که بجای تعویض مفصل از خشک کردن آن استفاده شود. در صورت لق شدن مفصل مصنوعی باید با یک عمل جراحی مجدد مفصل دیگری برای بیمار تعبیه شود.

طبق یک مطالعه در Bulletin of the Hospital for Joint Diseases، نرخ کلی عوارض تعویض مفصل مچ دست ناچیز نیست و تا 43 درصد هم گزارش شده است. ایمپلنت‌های نسل جدید بیشتر به‌خاطر دررفتگی یا شل شدن پروتز شکست می‌خورند.

طبق یک بررسی در Journal of Wrist Surgery روی 14 مطالعه با 218 بیمار، در یک مورد از هر دو جراحی ریویژن مچ دست عارضه‌ای دیده شد. نرخ نیاز به جراحی سوم بعد از آرترودز 21.4 درصد بود، در برابر 34.8 درصد بعد از تعویض مفصل ریویژن، یعنی وقتی تعویض مفصل شکست می‌خورد تبدیل آن به آرترودز نتیجه‌ی پایدارتری دارد. نرخ جوش نخوردن آرترودز تجدیدنظری هم 17.5 درصد گزارش شد.

آسیب به عصب‌ها و عروق خونی اطراف مفصل مچ دست نیز یکی دیگر از عوارض ممکن است. این آسیب‌ها می‌توانند منجر به کاهش حس، بی‌حسی یا ضعف عضلانی در دست شوند. در برخی موارد، این آسیب‌ها ممکن است دائمی باشند و نیاز به درمان‌های تخصصی داشته باشند.

کاهش دامنه حرکتی و انعطاف‌پذیری هم ممکن است به عنوان یک عارضه موقت یا دائمی ایجاد شود. بعضی از بیماران ممکن است دچار محدودیت حرکتی در مفصل شوند که می‌تواند به کاهش کیفیت زندگی منجر شود.

بهبود ناکافی عملکرد پروتز هم ممکن است از عوارض احتمالی باشد. گاهی اوقات پروتز ممکن است به طور کامل عملکرد مطلوب را نداشته باشد و بیمار ممکن است بعد از عمل همچنان درد یا محدودیت‌های حرکتی داشته باشد. این وضعیت ممکن است نیاز به جراحی مجدد داشته باشد.

برای کاهش ریسک بروز عوارض، انتخاب یک جراح متخصص و با تجربه، پیروی دقیق از دستورات پس از جراحی و مراقبت‌های مناسب نقش کلیدی دارد. همچنین، ارزیابی دقیق قبل از جراحی و انتخاب مناسب پروتز می‌تواند به کاهش احتمال بروز مشکلات کمک کند.

منابع:

• Total wrist arthroplasty – The Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons
• Total wrist arthroplasty: commentary and opinions – The Journal of Hand Surgery (European Volume)
• Total Wrist Arthroplasty – Bulletin of the Hospital for Joint Diseases
• Fourth-Generation Total Wrist Arthroplasty: A Systematic Review of Clinical Outcomes – Journal of Wrist Surgery
• What Are the Risk Factors and Complications Associated With Intraoperative and Postoperative Fractures in Total Wrist Arthroplasty? – Clinical Orthopaedics and Related Research
• Salvage of the Failed Total Wrist Arthroplasty: A Systematic Review – Journal of Wrist Surgery