درد مچ دست علل متعددی دارد که از فشار روی اعصاب تا آسیب‌های رباط و مفصل را شامل میشود. سندروم تونل کارپ، ناشی از فشار به عصب مدیان، شایع‌ترین علت است و با بی‌حسی و گزگز انگشتان همراه است. روماتیسم مفصلی، آرتروز، آسیب‌های ورزشی، گانگلیون، بیماری دکرون، سندروم تقاطع، بیماری کین باخ و آسیب‌های عصبی از دیگر علل شایع هستند.
سمتی از مچ دست که بیشتر درگیر میشود معمولا به دست غالب فرد و الگوی فعالیت‌های روزانه یا ورزشی او بستگی دارد. تشخیص دقیق علت نیازمند معاینه‌ی بالینی و گاهی تصویربرداری یا آزمایش خون است.
درمان بسته به علت زمینه‌ای، از استراحت، بریس و فیزیوتراپی تا دارودرمانی و در موارد شدیدتر جراحی متغیر است. تشخیص زودهنگام علت درد، شانس بازگشت کامل عملکرد مچ دست را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.
درد مچ دست یکی از مشکلات شایع است که میتواند بر کیفیت زندگی اثرات مهمی داشته باشد. این درد ممکن است ناگهانی یا مزمن باشد و میتواند ناشی از عوامل متعددی باشد. از فعالیت‌های روزمره ساده مانند نوشتن و استفاده از کامپیوتر گرفته تا آسیب‌های ورزشی، همه می‌توانند به بروز درد مچ دست منجر شوند.
ده علت درد مچ دست
درد مچ دست میتواند ناشی از عوامل متعددی باشد که بعضی از آنها شایع‌تر است. شناخت این علل میتواند به تشخیص و درمان موثرتر کمک کند. در زیر به ده علت شایع درد مچ دست را بطور مختصر اشاره میکنیم.
طبق یک بررسی مطالعات قبلی در The American Journal of Occupational Therapy از میان 59 مطالعه منتشرشده بین 2006 و 2014، در مورد درد مج دست قوی‌ترین شواهد مربوط به برنامه‌های حرکت فعال زودهنگام بعد از جراحی بود.
سندروم تونل کارپ
علت درد مچ دست در بسیاری از موارد سندروم تونل کارپ است که به دلیل فشار بر عصب مدیان در تونل کارپ ایجاد میشود. این تونل از استخوان‌های مچ و لیگامان‌های محصور کننده روی آن تشکیل شده که از داخل آن عصب و تاندون‌ها عبور میکند.
فعالیت‌های تکراری مانند تایپ کردن، استفاده از ماوس کامپیوتر، یا انجام کارهای دقیق با دست میتواند منجر به تورم و التهاب بافت‌ها در تونل کارپ شود و در نتیجه فشار بر عصب مدیان افزایش یابد.
علائم این سندروم شامل سوزش، بی‌حسی و درد در انگشتان شست، اشاره و میانی دست است که ممکن است تا قسمت‌های بالایی دست و بازو کشیده شود. در مراحل پیشرفته بیماری ممکن است ضعف عضلانی و کاهش قدرت گرفتن و مشت کردن هم مشاهده شود.
طبق مروری در The Lancet Neurology سندروم تونل کارپ شایع‌ترین سندروم گیرافتادگی عصب محیطی در جهان است. بیماران معمولا سریع تشخیص داده میشوند و به درمان خوب جواب می‌دهند، هرچند بهترین روش ترکیب اطلاعات بالینی، عملکردی و آناتومیک برای انتخاب درمان هنوز مشخص نشده است. شیوع بالای این بیماری و اثرش بر کیفیت زندگی، آن را به یک بار سنگین برای نظام سلامت تبدیل کرده است.
روماتیسم مفصلی
روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید یک بیماری التهابی مزمن است که به طور عمده مفاصل را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری خودایمنی باعث التهاب و آسیب به بافت‌های مفصلی میشود که در مچ دست منجر به درد، تورم و کاهش حرکت می‌گردد.
بجز مچ دست، آرتریت روماتوئید میتواند مفاصل دیگر بدن مثل انگشتان دست، پاها، زانو‌ها و شانه‌ها را هم گرفتار کند. بیماران ممکن است بجز درد مچ دست با علائمی مانند خستگی عمومی، ضعف عضلانی و احساس گرمای اضافی در ناحیه مفاصل مواجه شوند.
درمان این بیماری معمولا استفاده از داروهای ضد التهابی، داروهای بیولوژیک و فیزیوتراپی است تا التهاب کاهش یابد و عملکرد مفصل حفظ شود.
آرتروز مچ دست
آرتروز نوعی بیماری مزمن است که با تخریب غضروف مفصل و بروز تغییراتی در استخوان‌های اطراف مفصل همراه است. این تخریب منجر به درد مچ دست، سفتی و کاهش انعطاف‌پذیری مچ دست میشود.
آرتروز مچ دست معمولا با افزایش سن ارتباط دارد چون با گذر زمان فشارهای تکراری و استفاده مداوم از مفصل باعث فرسایش غضروف میشود. علائم این بیماری شامل درد هنگام حرکت، احساس صدای خرد شدن در مفصل و تورم مچ دست است.
درمان آرتروز شامل مدیریت درد با داروهای ضد التهابی، تمرینات تقویتی و کششی و استفاده از بریس‌های حمایتی است و در موارد شدید با عمل جراحی می‌توان مفصل آسیب دیده را با مفصل مصنوعی جایگزین کرد.
آسیب‌های ورزشی و تروما
آسیب‌های ورزشی و تروماهای ناگهانی مانند شکستگی، پیچ خوردگی یا کشیدگی مچ دست می‌توانند باعث دردهای حاد شوند.
ورزش‌هایی که شامل حرکات تکراری و فشار زیاد بر مچ دست هستند، مانند بسکتبال، والیبال، شنا و وزنه‌برداری، خطر ابتلا به این نوع آسیب‌ها را افزایش می‌دهند. درمان شکستگی استخوان‌های مچ دست نیازمند گچ گیری یا حتی جراحی برای تثبیت استخوان‌ها است.
پیچ خوردگی‌ها و کشیدگی‌ها معمولا با استراحت، سرد کردن، استفاده از بریس و فیزیوتراپی درمان میشوند. در برخی موارد، آسیب به رباط‌ها و تاندون‌ها ممکن است نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر داشته باشد.
گانگلیون مچ دست
گانگلیون میتواند علت درد مچ دست باشد. گانگلیون یک کیست خوش خیم بافت نرم است که معمولا در پشت مچ دست خانم ها ایجاد میشود. درون این کیست مایع غلیظی جمع میگرد. گانگلیون بصورت یک برجستگی سفت دیده میشود که اندازه آن ممکن است در طول زمان کم و زیاد شود.
درمان گانگلیون مچ دست معمولا بصورت انتظار برای کاهش طبیعی آن، یا در صورت ایجاد درد و محدودیت، جراحی برای برداشتن کیست میباشد.
بیماری دکرون
بیماری دکرون یک اختلال التهابی در غلاف تاندون‌های اطراف مچ دست است. این بیماری معمولاً باعث درد مچ دست و تورم در ناحیه انگشت شست و مچ دست میشود و اغلب ناشی از حرکات تکراری یا فشار زیاد بر روی تاندون‌ها است.
علائم شامل درد هنگام گرفتن اشیاء و موقع خم کردن یا باز کردن انگشت شست است. عوامی مانند بارداری، استفاده مکرر از دستگاه‌های دیجیتال و ورزش‌های خاص احتمال بروز آن را بیشتر میکنند.
درمان این بیماری ممکن است شامل استراحت، استفاده از بریس، فیزیوتراپی یا در موارد شدید، جراحی باشد. پیشگیری با اجتناب از حرکات تکراری و تقویت عضلات مچ دست امکان‌پذیر است.
سندروم تقاطع
سندروم تقاطع در مچ دست به علت ساییده شدن تاندون هایی که از مچ دست عبور میکنند بر روی هم ایجاد میشود.
این وضعیت معمولا در اثر حرکات تکراری یا فشار مداوم بر مچ دست ایجاد میشود، مانند استفاده طولانی از ابزارها، ورزش‌های خاص یا کارهای روزمره مکرر. علائم اصلی شامل درد مچ دست، تورم، و احساس سوزش در ناحیه مچ دست هستند که ممکن است با حرکت مچ دست تشدید شوند.
درمان معمولاً شامل استراحت، استفاده از داروهای ضد التهابی، فیزیوتراپی و در برخی موارد بریس مچ دست است. جلوگیری از حرکات تکراری و تقویت عضلات ساعد میتواند به پیشگیری از این سندروم کمک کند.
بیماری کین باخ
بیماری کین باخ، که نوعی نکروز استخوان لونیت میباشد یک اختلال نادر در مچ دست است. این بیماری به دلیل کاهش جریان خون در استخوان رخ می‌دهد. علائم اصلی شامل درد مچ دست، تورم، و کاهش دامنه حرکتی است.
درمان آن بسته به شدت بیماری میتواند شامل استراحت، استفاده از بریس، فیزیوتراپی، داروهای ضد التهاب یا جراحی برای ترمیم و بازسازی استخوان باشد. شناسایی و درمان زودهنگام میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و عملکرد مچ دست را حفظ نماید.
نورالژیا و آسیب‌های عصبی
آسیب به عصب‌های مچ دست میتواند علت درد مچ دست باشد. این بیماری همچنین میتواند موجب سوزش و بی‌حسی در ناحیه دست شود. این نوع درد معمولاً به دلیل فشار، کشیدگی یا آسیب مستقیم به عصب‌ها ایجاد میشود.
فعالیت‌های تکراری، آسیب‌های ورزشی، جراحات ناگهانی یا التهابات می‌توانند منجر به نورالژیا شوند. علائم ممکن است شامل درد مداوم یا ضربه‌ای، احساس سوزش و در موارد شدید، کاهش عملکرد عضلات دست باشد.
درمان نورالژیا شامل مدیریت درد با داروهای ضد التهابی، فیزیوتراپی، تغییرات در عادات حرکتی و در برخی موارد، جراحی برای آزادسازی عصب تحت فشار است.
علائم همراه درد مچ دست
درد مچ دست ممکن است با علائم دیگری همراه باشد که نشان‌دهنده علت اصلی مشکل است. از جمله این علائم می‌توان به تورم و التهابات مچ، کاهش دامنه حرکتی، و سفتی و خشکی مفصل اشاره کرد.
گاهی اوقات افراد ممکن است سوزش یا بی‌حسی در مچ یا دست تجربه کنند که نشان‌دهنده فشار بر عصب‌ها است. در موارد التهابی مانند آرتریت، ممکن است علائم عمومی‌تری مانند خستگی و ضعف عضلانی نیز مشاهده شود.
در صورت وجود آسیب‌های فیزیکی، ممکن است کبودی، قرمزی و گرمای منطقه تحت تأثیر دیده شود. این علائم می‌توانند به تشخیص دقیق‌تر علت درد مچ دست کمک کنند و نشان‌دهنده نیاز به درمان فوری باشند.
تفاوت درد سمت راست و چپ مچ دست
درد مچ دست چپ یا راست معمولا ریشه در همان علل رایج این ناحیه دارد، ولی سمتی که بیشتر درگیر میشود اغلب به دست غالب و الگوی فعالیت روزانه بستگی دارد. کسانی که با دست راست کار میکنند بیشتر در معرض آسیب‌های تکراری مچ راست هستند و برعکس.
الگوی شغلی و حرکات تکراری هم نقش مهمی دارد. کسی که ساعت‌ها با موس یا صفحه‌کلید کار میکند بیشتر در معرض سندروم تونل کارپ در همان دست غالب است، در حالی که ورزش‌هایی مثل تنیس یا وزنه‌برداری می‌توانند فشار بیشتری روی یک طرف خاص وارد کنند.
نکته‌ی مهم دیگر درد ارجاعی است. گاهی درد مچ دست سمت راست منشا احشایی دارد و ارتباطی به خودِ مچ ندارد، پس اگر درد با علائم دیگری مثل تعریق یا تهوع همراه بود، باید حتما بررسی پزشکی جدی‌تری انجام شود.
راه های تشخیص علت درد مچ دست
تشخیص دقیق علت درد مچ دست نیازمند ارزیابی جامعی است. پزشک ابتدا سوالاتی در مورد خصوصیات درد از بیمار میکند.
از روش‌های تشخیصی می‌توان به تصویربرداری‌های رادیولوژیکی مانند رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن و ام آر آی اشاره کرد که به شناسایی آسیب‌های استخوانی، التهاب بافت نرم و دیگر مشکلات ساختاری کمک میکنند.
آزمایش‌های خون ممکن است برای تشخیص بیماری‌های التهابی یا عفونت‌ها استفاده شوند. از الکترومیوگرافی (EMG) برای ارزیابی عملکرد عصبی و تشخیص فشار بر عصب‌ها انجام میشود.
این روش‌های تشخیصی به پزشک کمک میکنند تا علت درد مچ دست را شناسایی کرده و درمان مناسب را تعیین کنند.
طبق مروری در British Journal of Hospital Medicine درد سمت اولنار مچ دست به‌خاطر پیچیدگی تشخیصش «کمردرد مچ دست» لقب گرفته است. رویکرد پیشنهادی این منبع، دسته‌بندی علت بر اساس ساختار آناتومیک منشا درد است: استخوانی، بافت نرم، یا عصبی و عروقی.
درمان درد مچ دست
درمان درد مچ دست بستگی به علت اصلی آن دارد و میتواند شامل روش‌های غیرجراحی و جراحی باشد. در موارد التهابی مانند سندروم تونل کارپ یا آرتریت، استفاده از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی هم برای بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد مفید هستند.
استفاده از بریس مچ دست برای حمایت از مفصل و کاهش فشار میتواند موثر باشد. در صورت وجود آسیب‌های فیزیکی مثل شکستگی، ممکن است نیاز به گچگیری یا حتی جراحی باشد تا استخوان‌ها به درستی در کنار هم قرار گیرند. تزریقات کورتون هم میتواند در کاهش التهاب و درد مچ دست موثر باشد.
برای بیمارانی که از درد مزمن رنج می‌برند، تکنیک‌های مدیریت درد مانند تحریک الکتریکی اعصاب عمیق (TENS) یا درمان‌های جایگزین مانند طب سوزنی میتواند مفید باشد. تغییرات سبک زندگی مانند کاهش فعالیت‌های تکراری و استفاده از تجهیزات ارگونومیک نیز میتواند به کاهش درد و پیشگیری از عود آن کمک کند.
پیشگیری از درد مچ دست
لازمه پیشگیری از درد مچ دست مراقبت‌های مناسب است. یکی از مهم‌ترین روش‌ها بهبود وضعیت بدن در حین انجام فعالیت‌های تکراری مانند تایپ کردن یا استفاده از ابزارها است. استفاده از تجهیزات ارگونومیک مانند کیبورد و ماوس مناسب میتواند فشار بر مچ دست را کاهش دهد.
انجام تمرینات کششی و تقویتی به منظور حفظ انعطاف‌پذیری و قدرت عضلات مچ دست توصیه میشود. استراحت منظم در طول فعالیت‌های بدنی و جلوگیری از استفاده بیش از حد از مچ دست میتواند از بروز آسیب‌های تکراری جلوگیری کند.
در صورت بروز هرگونه درد یا ناراحتی باید به موقع اقدامات درمانی انجام شده تا از تشدید مشکل جلوگیری شود. حفظ وزن سالم و تغذیه مناسب میتواند به کاهش فشار بر مفاصل مچ دست کمک کند. در نهایت، آموزش در مورد نحوه صحیح انجام فعالیت‌های روزمره و ورزشی میتواند نقش مهمی در پیشگیری از درد مچ دست ایفا کند.
سوالات متداول
منابع:
- Effectiveness of Occupational Therapy Interventions for Adults With Musculoskeletal Conditions of the Forearm, Wrist, and Hand – The American Journal of Occupational Therapy
- Carpal tunnel syndrome: clinical features, diagnosis, and management – The Lancet Neurology
- Diagnosis of ulnar-sided wrist pain: a pragmatic approach for the non-specialist – British Journal of Hospital Medicine
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها