آب مفصل همان مایع مفصلی است که به‌طور طبیعی و به مقدار کم درون همه مفاصل بدن برای لغزنده‌کردن سطوح مفصلی و تغذیه سلول‌های غضروف وجود دارد. در برخی بیماری‌ها یا آسیب‌ها این مایع افزایش می‌یابد.
برای نمونه در انواعی از روماتیسم ترشح مایع مفصلی بیش از حد میشود، در عفونت‌های مفصلی مایع زیاد و ممکن است چرکی شود، در آسیب منیسک زانو ترشح مایع افزایش می‌یابد، و در شکستگی‌های داخل‌مفصلی یا پارگی کپسول مفصلی درون مفصل خونریزی میشود.
در این موارد ممکن است تمام یا بخشی از مایع مفصلی کشیده شود که میتواند اقدامی تشخیصی یا درمانی باشد. در روماتیسم یا عفونت مفصلی، مایع کشیده‌شده به آزمایشگاه فرستاده و از نظر مواد شیمیایی، به‌خصوص قند و پروتئین، وجود میکروب، و تعداد و نوع گلبول سفید بررسی میشود تا به تشخیص علت کمک کند.
کشیدن مایع مفصلی همچنین میتواند اقدامی درمانی باشد، چون ماندن مایع چرکی یا خونریزی داخل مفصل مضر است و خارج‌کردن آن از درد و عوارضی مانند چسبندگی جلوگیری میکند. کشیدن آب مفصل با سوزن باریک و در شرایط استریل انجام میشود و اگر به‌درستی و توسط پزشک انجام شود ضرری برای بیمار ندارد.
بسیار از بیماران شنیده میشود که آب زانوی من را کشیده اند و یا پزشک گفته است که باید آب مفصل کشیده شود. آب مفصل چیست و چرا باید کشیده شود. آیا کشیدن آب مفصل ضرر دارد. در زیر سعی میشود تا به این سوالات پاسخ داده شود.
آب مفصل یعنی چه
آب مفصل همان مایع مفصلی است. درون همه مفاصل بدن و در بین دو سطح مفصلی مایعی غلیظ، لزج و لغزنده وجود دارد که وظیفه اصلی آن لغزنده کردن سطوح مفصلی برای کمک به حرکت بهتر مفصل و همچنین تغذیه سلول های غضروف مفصلی است.
چرا مایع مفصلی زیاد میشود
پس درون همه مفاصل بدن بطور طبیعی مایعی وجود دارد ولی مقدار آن کم و اندک است. در بعضی بیماری ها و یا آسیب های وارد به مفصل ممکن است این ماع زیاد شود بطور مثال
- در بعضی انواع روماتیسم مایع مفصلی بیش از حد درون مفصل ترشح میشود
- در عفونت های مفصلی مایع مفصل زیاد شده و ممکن است چرکی شود
- در بعضی آسیب های منیسک زانو مایع مفصلی بیش از حد ترشح میشود
- در شکستگی های درون مفصلی یا پارگی کپسول مفصلی، درون مفصل خونریزی میکند
کشیدن مایع مفصل برای تشخیص
در این موارد ممکن است مقداری و یا همه مایع مفصلی از درون مفصل کشیده شود. در واقع در این موارد آب مفصل کشیده میشود. این کار ممکن است یک اقدام تشخیص یا درمانی باشد.
در روماتیسم یا عفونت مفصلی یکی از علل کشیدن مایع مفصلی بررسی آن به منظور کمک به تشخیص بهتر نوع بیماری است. در این موارد پزشک مایع مفصلی را به آزمایشگاه میفرستد.
طبق مطالعات PMC، آستانه سنتی 50,000 گلبول سفید در میلی‌متر مکعب مایع مفصلی برای تشخیص آرتریت سپتیک حساسیت تنها 61 درصد دارد، یعنی بخش قابل‌توجهی از عفونت‌های واقعی مفصل را از دست میدهد.
در آزمایشگاه این مایع از لحاظ مواد شیمیایی آن بخصوص میزان قند و پروتئین بررسی میشود. همچنین مشخص میشود که آیا میکروبی درون مایع مفصلی وجود دارد یا خیر. برای این منظور آن را در زیر میکروسکوپ بررسی میکنند و یا مایع مفصلی را محیط مناسب کشت داده و کلنی های میکروبی ایجاد شده را آزمایش میکنند.
بطور طبیعی درون مایع مفصلی مقداری گلبول سفید وجود دارد. بررسی تعداد و نوع این گلبول ها میتواند به تشخیص علت بیماری کمک کند.
طبق یک مطالعه در PMC، در حضور بیماری‌های کریستالی مانند نقرس، شمارش سلولی مایع مفصلی به‌تنهایی پیش‌بینی‌کننده ضعیفی برای آرتریت سپتیک است و باید همراه با کشت میکروبی تفسیر شود.
کشیدن مایع مفصل به‌عنوان درمان
در بعضی موارد کشیدن مایع مفصلی یک اقدام درمانی محسوب میشود
- در عفونت های مفصلی ماندن مایع مفصلی حاوی میکروب و چرک درون مفصل مضر است و باید هرچه زودتر خارج شود
- خونریزی های شدید داخل مفصلی موجب درد میشود. خارج کردن این خون از درون مفصل هم درد بیمار را کاهش میدهد و هم از بروز عوارضی مانند چسبندگی های درون مفصلی جلوگیری میکند
روش انجام کشیدن آب مفصل
کشیدن آب مفصل با استفاده از یک سوزن باریک و بلند انجام میشود که پزشک آن را در شرایط کاملاً استریل، معمولاً بعد از بی‌حسی موضعی پوست، وارد فضای مفصل میکند. محل و زاویه دقیق ورود سوزن بسته به نوع مفصل، زانو، شانه یا مچ دست، متفاوت است و در برخی موارد برای افزایش دقت از سونوگرافی کمک گرفته میشود.
بعد از خارج‌کردن مایع، پزشک ممکن است در همان جلسه دارویی مانند کورتیکواستروئید هم به داخل مفصل تزریق کند.
مراقبت بعد از کشیدن آب مفصل
بعد از کشیدن آب مفصل معمولاً توصیه میشود مفصل تا 24 ساعت کمتر تحت فشار قرار گیرد و از فعالیت سنگین پرهیز شود. کمی درد یا تورم خفیف در محل تزریق طبیعی است و با کمپرس سرد و مسکن‌های ساده قابل کنترل است.
در صورت افزایش درد، قرمزی، تب یا ترشح از محل سوزن، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود چون این علائم میتواند نشانه عفونت باشد.
عوارض احتمالی کشیدن آب مفصل
در صورتی که مایع مفصل یا آب مفصل به درستی و به توسط پزشک خارج شود ضرری برای بیمار ندارد. پزشک در حین کشیدن مایع مفصل دقت کافی را به عمل میاورد تا این کار در شرایط استریل انجام شده و میکروبی وارد مفصل نشود.
سوالات متداول
منابع:
- Arthrocentesis – PubMed
- Knee Arthrocentesis – PubMed
- Arthrocentesis and therapeutic joint injection: an overview for the primary care physician – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها