آرتروسکوپی، Arthro یعنی مفصل و scopy یعنی دیدن، وسیله‌ای جراحی است که پزشک متخصص ارتوپدی برای دیدن داخل مفصل به‌منظور تشخیص یا درمان بیماری از آن استفاده میکند. وقتی معاینه، آزمایش و تصویربرداری (رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی) به تشخیص دقیق نرسند، آرتروسکوپی میتواند تشخیص را ممکن کند.
با آرتروسکوپ میتوان پارگی لیگامان‌های شانه و زانو را درمان کرد، غضروف یا منیسک آسیب‌دیده را ترمیم یا خارج کرد، رباط صلیبی قدامی زانو را بازسازی کرد، بافت ملتهب یا استخوان و غضروف آزاد را خارج کرد، و سندروم کانال کارپ مچ دست را درمان کرد.
شش مفصلی که آرتروسکوپی بیشتر روی آنها انجام میشود عبارتند از زانو، شانه، آرنج، مفصل ران، مچ دست و مچ پا. مهمترین قسمت آرتروسکوپ یک لوله فلزی توخالی به قطر یک نی نوشیدنی است که یک دوربین دقیق در انتهای آن و عدسی‌های متعدد در طول آن قرار دارد و از طریق یک شکاف چند میلیمتری وارد مفصل میشود.
مدت دوره نقاهت بسته به نوع اقدام بسیار متفاوت است، از چند روز برای آرتروسکوپی تشخیصی ساده تا چند ماه برای اقدامات ترمیمی بزرگ مانند بازسازی رباط صلیبی که نیازمند فیزیوتراپی مرحله‌به‌مرحله است.
Arthro به معنای مفصل و scopy به معنای دیدن است. در واقع یک آرتروسکوپ یک مفصل بین است. پزشک معالج با دیدن داخل مفصل میتواند بسیاری از بیماریهای آنرا تشخیص داده و میتواند اقدام به درمان جراحی بعضی از آنها از طریق آرتروسکوپ کند.
طبق داده‌های انجمن آرتروسکوپی آمریکای شمالی (AANA) در PMC، آرتروسکوپی یکی از پرتکرارترین عمل جراحی ارتوپدی در جهان است و سالانه میلیون‌ها بار در زانو و شانه انجام میشود.
چرا نیاز به آرتروسکوپی دارم
روند تشخیص بیماری های مفصلی معمولا از مراحل خاصی میگذرد. پزشک ابتدا سعی میکند با صحبت با بیمار اطلاعات لازم در مورد مشکلات وی را از او بگیرد.
سپس وی را معاینه میکند و بعد از آن از طریق انجام آزمایشات و تصویربرداری هایی مانند رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن یا ام آر آی سعی میکند به تشخیص بیماری نزدیک تر شود.
گاهی اوقات بعد از انجام اقدامات ذکر شده تشخیص دقیق بیماری امکانپذیر نیست. در این موارد ممکن است بتوان از طریق ارتروسکوپ و دیدن داخل مفصل تشخیص بیماری را امکانپذیر کرد.
با استفاده از آرتروسکوپ میتوان پارگی لیگامان ها را در شانه و زانو درمان کرد. میتوان غضروف آسیب دیده در شانه یا زانو و منیسک آسیب دیده در زانو را ترمیم یا خارج کرد.
ترمیم یا بازسازی رباط صلیبی قدامی در زانو و یا خروج بافت های ملتهب در زانو، شانه، آرنج، مچ دست و مچ پا با آرتروسکوپ امکانپذیر است. آرتروسکوپ میتواند به خروج استخوان ها یا غضروف های آزاد در شان، زانو، آرنج ، مچ دست و مچ پا کمک کند.
به توسط آرتروسکوپ میتوان سندرم کانال کارپ را در ناحیه مچ دست درمان کرد. گرچه میتوان رون هر مفصلی را با آرتروسکوپ دید ولی انجام آرتروسکوپی در شش مفصل بیشتر انجام میشود که عبارتند از زانو، شانه، آرنج، مفصل ران، مچ دست و مچ پا.
توضیح تکنیک آرتروسکوپی
مهمترین قسمت یک آرتروسکوپ یک لوله فلزی توخالی به اندازه تقریبی یک نی است ( منظور نی هایی است که برای نوشیدن مایعات از آنها استفاده میشود).
در یک انتهای این لوله فلزی یک دوربین فیلمبرداری بسیار دقیق قرار گرفته است و در درون لوله تعداد زیادی عدسی وجود دارد.
پزشک متخصص ارتوپد از طریق یک شکاف چند میلیمتری این لوله را وارد فضای مفصلی کرده و سپس تصاویر تهیه شده توسط دوربین به یک مانیتور با وضوح بالا منتقل میشود تا پزشک معالج بتواند تصاویر داخل مفصل را روی مانتیتور ببیند.
یک منبع نور پرقدرت از طریق همان لوله نور کافی را برای دیدن داخل مفصل در اختیار میگذارد. از طریق یک شکاف دیگر در روی مفصل لوله باریک دیگری وارد مفصل میشود تا از طریق آن مقداری مایعات به داخل آن فرستاده شود.
هدف از این کار یکی اینست که مایع کدر داخل مفصل خارج شده و یک مایع شفاف و زلال جای آنرا بگیرد تا داخل مفصل بهتر دیده شود و دلیل دیگر افزایش حجم داخل مفصل است تا به این طریق اجزای مفصل بیشتر از هم فاصله گرفته و بهتر دیده شوند و فضا برای حرکت آرتروسکوپ در مفصل نیز مهیا شود.
پزشک ارتوپد میتواند بسیاری از قسمت های داخل مفصل را از طریق آرتروسکوپ ببیند و بیماری ها و ضایعات آنرا تشخیص دهد.
پزشک معالج ممک است از طریق شکاف کوچک دیگری در مفصل ابزارهای جراحی خاصی را به داخل آن فرستاده و از طریق آنها اقدام به درمان جراحی بعضی از ضایعات درون مفصلی کند.
این وسایل بسیار متنوع هستند. بعضی از آنها مانند چاقو برای بریدن بکار برده میشوند. با بعضی دیگر که یک سر چرخنده دارد میتوان قسمت هایی از بافتهای داخل مفصل را تراشید. میتوان از لیزر هم در حین آرتروسکوپی استفاده کرد.
مراحل انجام آرتروسکوپی
معمولا درمان آرتروسکوپی بصورت یک جراحی سرپایی است به این منظور که بیمار مدت کوتاهی معمولا چند ساعت قبل از جراحی در بیمارستان بستری شده و بعد از آرتروسکوپی میتواند در همان روز از بیمارستان مرخص شود.
مانند هر عمل جراحی دیگر بیمار باید به توسط متخصص بیهوشی تحت بیهوشی عمومی یا بیحس کمری یا بندرت بیحسی محلی قرار بگیرد.
پس باید قبل از شروع عمل بیمار حداقل بمدت هشت ساعت چیزی نخورده و نیاشامیده باشد. کل آرتروسکوپی ممکن است چیزی حدود نیم تا یک ساعت وقت ببرد.
اگر در حین عمل بطور کامل بیهوش نشده باشید شما هم میتوانید از طریق مانیتور شاهد آرتروسکوپی باشید. در انتهای جراحی، وسایل خارج شده و شکاف های پوستی بخیه شده و پانسمان میشوند.
عوارض آرتروسکوپی چیست
عوارض آرتروسکوپی زیاد نیست ولی مانند هر جراحی دیگر احتمال عفونت، التهاب وریدها، تورم و خونریزی زیاد، آسیب و عروق یا اعصاب وجود دارد. احتمال عارضه در آرتروسکوپی اگر به درستی انجام شود کمتر از یک درصد است.
طبق یک مرور در PMC، نرخ عوارض جدی آرتروسکوپی زانو مانند عفونت یا ترومبوز پایین است اما صفر نیست، به همین دلیل علائم هشدار بعد از عمل باید به بیمار گفته شود.
آرتروسکوپی چه مزایایی دارد
گرچه توجه به آرتروسکوپی از جانب مردم بیشتر به علت استفاده از آن در درمان ورزشکاران معروف بدست آمد، ولی درمان با آرتروسکوپ در بعضی بیماری ها میتواند موجب ساده شدن عمل جراحی، درد کمتر بیمار بعد از جراحی و دوران نقاهت کوتاهتر میشود.
بیمار معمولا همان روز یا روز بعد از جراحی میتواند از بیمارستان مرخص شود. خیلی از اوقات بیمار میتوان بعد از چند روز به سر کارش برگردد.
دوره نقاهت بعد از آرتروسکوپی
مدت دوره نقاهت بعد از آرتروسکوپی به نوع مفصل و نوع اقدام انجام‌شده بستگی دارد. برای آرتروسکوپی تشخیصی ساده یا برداشتن قسمتی از منیسک، بازگشت به فعالیت‌های روزمره معمولاً چند روز تا دو هفته طول می‌کشد.
برای اقدامات ترمیمی بزرگ‌تر مانند ترمیم روتاتور کاف شانه یا بازسازی رباط صلیبی زانو، دوره نقاهت کامل و بازگشت به ورزش میتواند بین چند ماه تا نزدیک یک سال طول بکشد و نیازمند برنامه فیزیوتراپی مرحله‌به‌مرحله است. سرعت بهبودی به عواملی مانند سن بیمار، نوع و وسعت آسیب، و پایبندی به برنامه توان‌بخشی بستگی دارد.
سوالات متداول
منابع:
- Advances in arthroscopy-indications and therapeutic applications – PubMed
- Postoperative Rehabilitation Protocol Following Arthroscopic Rotator Cuff Repair – PubMed
- Postoperative Rehabilitation After Hip Arthroscopy: A Search for the Evidence – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها