در رفتگی مادرزادی مفصل زانو یک ناهنجاری نادر است که در آن یک یا هر دو زانوی نوزاد امتداد طبیعی ندارد و ساق پا در مفصل زانو به سمت عقب یا بالا خم شده است.
این بیماری طیفی از شدت دارد. خفیف‌ترین نوع آن هیپراکستانسیون یا رکورواتوم مادرزادی زانو نام دارد که در آن زانو فقط بیش از حد طبیعی به عقب خم میشود، و شدیدترین نوع آن دررفتگی کامل مفصل است که در آن استخوان درشت‌نی کاملا از جای طبیعی خود در مقابل استخوان ران خارج شده است.
این بیماری گاهی همراه با دیسپلازی مادرزادی مفصل هیپ دیده میشود، به همین دلیل نوزادان مبتلا باید از نظر مفصل هیپ هم بررسی شوند. درمان بستگی به شدت بیماری دارد. موارد خفیف‌تر معمولا با آتل‌گیری یا گچ‌گیری تدریجی که به‌تدریج زانو را به وضعیت طبیعی خم میکند درمان میشوند.
موارد شدیدتر که به این روش‌ها پاسخ ندهند، ممکن است نیاز به جراحی برای اصلاح موقعیت مفصل داشته باشند. شروع زودهنگام درمان، ترجیحا در همان هفته‌های اول بعد از تولد، نتیجه درمانی بهتری به همراه دارد.
نوزادان مبتلا به این ناهنجاری مادرزادی زانو معمولا بصورت بریچ یعنی با پا متولد میشوند. این نوزادان ممکن است ناهنجاری های مادرزادی دیگر مانند در رفتگی مادرزادی مفصل ران یا کلاب فوت (پا چنبری) هم داشته باشند.
در این بیماران معمولا تاندون چهارسر سفت و کوتاه و غیر قابل انعطاف است و رباط های جانبی زانو هم سفت و کوتاه میشوند.
در این بیماری ممکن است استخوان کشکک تشکیل نشده باشد و زانو ممکن است به طرفین هم انحراف داشته باشد ( والگوس یا واروس). این بیماری در بچه های مبتلا به میلومننگوسل و آرتروگریپوز بیشتر دیده میشود.
انواع دررفتگی مادرزادی مفصل زانو
بیماری ممکن است به سه صورت دیده شود
هیپراکستانسیون زانو Knee hyperextension : که به آن رکورواتوم مادرزادی زانو Congenital recurvatum of the knee هم میگویند. در این نوع از بیماری کندیل های تیبیا و استخوان ران در مفصل زانو در کنار هم هستند ولی زانو به عقب رفته است. این نوع از بیماری شایعترین نوع آن است
نیمه دررفتگی مفصل زانو Subluxation : در این بیماری، کندیل های تیبیا نسبت به کندیل های استخوان ران کمی جابجا شده اند ولی هنوز قدری با هم تماس دارند.
در رفتگی کامل Dislocation : در این نوع از بیماری ارتباط کندیل های تیبیا و استخوان ران در مفصل زانو بطور کامل از بین رفته است.
تشخیص در رفتگی مادرزادی مفصل زانو با معاینه بیمار است. ظاهر زانوی بیمار، بیماری را مشخص میکند.
از آن‌جا که در رفتگی مادرزادی زانو گاهی همراه با دیسپلازی مادرزادی مفصل هیپ دیده میشود، طبق بررسی کلاسیک در رفتگی مادرزادی زانو در Journal of Pediatric Orthopedics، ارزیابی و غربالگری مفصل هیپ نوزاد هم باید همزمان با تشخیص و درمان در رفتگی زانو انجام شود.
در یک گزارش بالینی در BMC Musculoskeletal Disorders، حتی در رفتگی زانو همراه با در رفتگی دوطرفه‌ی مفصل هیپ هم مشاهده شده است.
درمان در رفتگی مادرزادی مفصل زانو
درمان بسته به اینست که شدت بیماری به چه اندازه است و سن بچه چقدر است.
طبق بررسی کلاسیک در رفتگی مادرزادی زانو، در مجموعه‌ای از 24 در رفتگی زانو در 17 نوزاد که با گچ‌گیری تدریجی یا کشش و در همان روزهای اول بعد از تولد درمان شدند، با میانگین پیگیری 4 سال و 10 ماه بهترین نتیجه به دست آمد. تاخیر در شروع درمان یا وجود ناهنجاری اسکلتی همراه، با نتیجه ضعیف‌تر مرتبط بود.
درمان اکثر بچه ها با استفاده از روش های غیر جراحی موفقیت آمیز است. درمان معمولا بصورت گچ گیری کل اندام تحتانی است و سپس پزشک هر 1 تا 2 هفته گچ را عوض کرده و زاویه زانو را به حالت طبیعی نزدیک تر میکند.
در یک گزارش بالینی در Orthopaedic Reviews، در رفتگی دوطرفه‌ی شدید زانوی یک نوزاد با گچ‌گیری تدریجی در عرض 21 روز به‌طور کامل اصلاح شد، بدون نیاز به جراحی.
بعد از اینکه زاویه مفصل زانو به 90 درجه رسید گچ 2 تا 4 هفته دیگر هم میماند و سپس بیمار باید بمدت 4 تا 6 هفته از بریس زانو استفاده کند و بعد از آن بمدت 4 تا 6 هفته دیگر هم از بریس فقط در شب استفاده میکند.
در تعدادی از بیماران ممکن است با درمان های ذکر شده بعد از گذشت سه ماه از شروع درمان، زانو بیش از 30 درجه خم نشود که در این موارد در سن 4 تا 6 ماهگی زانوی بچه تحت عمل جراحی قرار میگیرد.
در این جراحی طول تاندون چهارسر افزایش داده شده و بافت های سفت شده در جلوی کپسول مفصل زانو آزاد میشوند، تاندون همسترینگ که به جلو آمده است به پشت زانو برگردانده شده و رباط های جانبی آزاد میشوند تا حرکت بهتری داشته باشند.
اکثر بچه های مبتلا به دررفتگی مادرزادی مفصل زانو با درمان خوب میشوند. گاهی اوقات ممکن است بعد از درمان به علت ضعیف بودن رباط های اطراف زانو، مفصل قدری ناپایدار باشد ولی این ناپایداری معمولا مشکلی برای بچه بوجود نخواهد آورد و وی میتواند به خوبی در فعالیت های ورزشی شرکت کند.
سوالات متداول
منابع:
- Congenital dislocation of the knee complicated with bilateral hip dislocation: a case report and literature review – BMC Musculoskeletal Disorders
- Congenital and Bilateral Dislocation of the Knee: Case Report and Review of Literature – Orthopaedic Reviews
- Congenital dislocation of the knee – Journal of Pediatric Orthopedics
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها