تومور گلوموس یک توده‌ی خوش‌خیم و بسیار کوچک است که از جسم گلوموس منشأ میگیرد. جسم گلوموس ساختاری طبیعی در نوک انگشت است و کار آن تنظیم جریان خون و دمای انگشت است.
شایع‌ترین محل این تومور زیر بستر ناخن است و در زنان بیشتر از مردان دیده میشود. شست شایع‌ترین انگشت درگیر است.
مشخصه‌ی اصلی آن سه‌گانه‌ی درد است. درد شدید و خودبه‌خودی در نوک انگشت، حساسیت نقطه‌ای به‌طوری‌که فشار روی یک نقطه‌ی بسیار کوچک درد شدیدی ایجاد می‌کند، و حساسیت زیاد به سرما به‌طوری‌که گرفتن یک لیوان سرد درد شدیدی ایجاد می‌کند.
ظاهر ناخن معمولا طبیعی است ولی گاهی ناخن روی محل تومور کمی برجسته میشود یا لکه‌ای آبی زیر آن دیده میشود. تشخیص عمدتا بالینی است و بر پایه‌ی همین علائم و دو تست ساده‌ی مطب گذاشته میشود.
تصویربرداری برای تومور معمول زیر ناخن الزامی نیست و بیشتر وقتی به کار می‌رود که علائم غیرمعمول باشد یا جراح بخواهد محل و اندازه‌ی دقیق تومور را پیش از عمل بداند. درمان قطعی، برداشتن کامل تومور با جراحی است که درد را معمولا به‌طور کامل از بین می‌برد. عود عمدتا به‌دلیل برداشتن ناکامل تومور رخ می‌دهد.
تومور گلوموس چیست
تومور گلوموس یک توده‌ی خوش‌خیم و بسیار کوچک است که در دست معمولا به‌صورت یک توده‌ی دردناک در زیر ناخن تظاهر پیدا می‌کند. این تومور با تومور گلوموس گوش، که بیماری کاملا متفاوتی است، اشتباه نشود.
تومورهای گلوموس نادر و معمولا خوش‌خیم‌اند و هامارتوم عروقی محسوب می‌شوند. آن‌ها از سلول‌هایی ساخته شده‌اند که شبیه سلول‌های عضله‌ی صاف جسم گلوموس طبیعی‌اند.
چون منشأ این تومور عروقی است، در فهرست بیماری‌های عروقی دست هم جای میگیرد.
تومورهای خوش‌خیم بافت نرم دست، هم از تومورهای خوش‌خیم استخوانی دست و هم از تومورهای بدخیم بافت نرم دست شایع‌ترند. یعنی توده‌ی دست در بیشتر موارد خوش‌خیم است.
این تومورها می‌توانند منفرد یا متعدد باشند و تومورهای منفرد عمدتا در انگشتان قرار دارند.
منشا تومور گلوموس از جسم گلوموس است، بافتی که به‌طور طبیعی در نوک انگشت وجود دارد و حاوی عروق، عصب و بافت عضلانی است. این بافت‌ها در اطراف عروق نوک انگشت قرار دارند و وظیفه‌شان تنظیم جریان خون انگشت و در نتیجه تنظیم دمای اندام است.
مسیر شریان‌های انگشتی که این جسم‌ها روی آن‌ها قرار دارند، در آناتومی دست توضیح داده شده است.
تومور گلوموس انگشت بیشتر از همه در ناحیه زیر ناخن ظاهر میشود. گاهی این تومور به استخوان بند انتهایی انگشت هم نفوذ کرده و موجب خوردگی در این استخوان میشود. این تومور معمولا در خانم ها و در سنین 30 تا 50 سالگی دیده میشود.
علائم تومور گلوموس انگشت
درد تومور گلوموس با فشار به آن و یا در سرما بیشتر میشود. بطور مثال وقتی بیمار یک لیوان سرد را در دست میگیرد درد تومور بشدت افزایش میابد. اندازه تومور معمولا در حد 2 تا 6 میلی‌متر است.
گرچه ظاهر ناخن معمولا طبیعی است گاهی اوقات ناخن روی تومور کمی برجسته میشود و گاهی اوقات تومور به رنگ آبی در زیر ناخن دیده میشود.
در یک بررسی بر روی 15 بیمار با 16 تومور زیر ناخن، تغییر رنگ ناخن در 11 مورد از 16 ضایعه یعنی 68.8 درصد و بدشکلی صفحه‌ی ناخن در 6 مورد از 16 یعنی 37.5 درصد دیده شد. در همان بررسی 11 نفر از 15 بیمار زن بودند و شست شایع‌ترین محل درگیر بود.
همه‌ی بیماران آن بررسی با درد غیرقابل‌تحمل مراجعه کرده بودند. این تومورها به‌شدت دردناک‌اند، ولی چون زیر ناخن قرار دارند بیشترشان تشخیص داده نمی‌شوند.
حساسیت شدید به سرما در یک انگشت همراه با درد نقطه‌ای، با بیماری رینود فرق دارد. رینود حمله‌ای است و همه‌ی انگشتان هر دو دست را قرینه درگیر می‌کند، در حالی که درد تومور گلوموس دائمی و فقط در یک نقطه است.
سه علامت کلاسیک تومور گلوموس و تست‌های مطب
تشخیص این تومور اغلب به تاخیر می‌افتد، چون اندازه‌ی آن چند میلی‌متر است و در تصویربرداری معمولی به‌سادگی دیده نمیشود. اما سه علامت با هم، تشخیص را تقریبا قطعی می‌کنند:
- درد شدید و خودبه‌خودی در نوک انگشت که با هیچ توضیح دیگری جور درنمی‌آید
- حساسیت نقطه‌ای به فشار، یعنی درد فقط با فشار روی یک نقطه‌ی بسیار کوچک و مشخص ایجاد میشود
- حساسیت به سرما، به‌طوری‌که تماس با آب سرد یا نگه داشتن یک لیوان سرد درد شدیدی ایجاد می‌کند
دو تست ساده در مطب کمک‌کننده‌اند. در تست لاو، پزشک با نوک یک مداد یا سر سنجاق روی نقاط مختلف ناخن فشار می‌دهد و در تومور گلوموس فقط یک نقطه به‌شدت دردناک است.
در تست هیلدرث، فشارسنج روی بازو بسته و باد میشود تا جریان خون قطع شود، و درد در همان نقطه به‌طور موقت از بین می‌رود.
در یک بررسی بر روی 9 بیمار، درد خودبه‌خودی و تست حساسیت به سرما و تست سوزنی لاو در 100 درصد موارد مثبت بودند و تست هیلدرث در 88.89 درصد موارد مثبت بود. در همان بررسی 77.78 درصد بیماران زن بودند و 66.66 درصد تومورها در دست راست قرار داشتند.
یعنی تست لاو از تست هیلدرث کامل‌تر است و در مطب اول باید همان انجام شود.
تشخیص و تصویربرداری تومور گلوموس
تشخیص تومور گلوموس معمولا با توجه به شرح حال بیمار معاینه صورت میگیرد ولی ام آر آی هم میتواند به تشخیص آن کمک کند.
در بررسی با درماتوسکوپ ناخن، درخشش صورتی و ساختارهای عروقی خطی از یافته‌های شایع است. سونوگرافی داپلر و امآرآی هم می‌توانند تشخیص را تایید کنند.
با این حال نتیجه‌ی یک بررسی بر روی نه بیمار صریح است. تشخیص تومور گلوموس را میشود صرفا بر پایه‌ی شرح حال و معاینه‌ی بالینی گذاشت، و امآرآی و سونوگرافی برای تشخیص و درمان تومورهای معمول زیر ناخن ضروری نیستند.
جمع‌بندی عملی ساده است. در تومور معمول زیر ناخن، تشخیص با شرح حال و همان دو تست ساده گذاشته میشود و تصویربرداری الزامی نیست.
ولی وقتی علائم غیرمعمول است یا جراح می‌خواهد محل و اندازه‌ی دقیق تومور را پیش از عمل بداند، سونوگرافی داپلر یا امآرآی کمک می‌کند.
درمان جراحی تومور گلوموس
درمان این تومور انجام عمل جراحی است. در یک روش، ناخن برداشته میشود و تومور از زیر آن خارج میشود. ناخن بعد از چند ماه مجددا رشد کرده و معمولا مشکل خاصی ایجاد نمیشود. اگر تومور گلوموس در حین جراحی بطور کامل خارج نشود ممکن است پس از مدتی مجددا عود کند.
جراحی زیر میکروسکوپ انجام میشود و میکروسکوپ امکان دیدن دقیق تومور را فراهم می‌کند. مهم است که جراح محل دقیق تومور را پیدا کند تا برداشتن کامل ممکن شود.
دو راه دسترسی به تومور وجود دارد. در یک بررسی، برداشتن از راه ناخن انجام شد و هیچ عودی دیده نشد.
در بررسی دیگری با دسترسی از کناره‌ی انگشت، نه عود تومور و نه بدشکلی ناخن دیده نشد. انتخاب روش، به محل تومور و نظر جراح بستگی دارد.
جراحی تنها درمان شناخته‌شده‌ی قطعی است، ولی بهترین روش دسترسی به تومورهای زیر ناخن هنوز محل اختلاف است.
در همان بررسی 12 بیمار شامل 11 زن و یک مرد با میانگین سنی 48.6 سال درمان شدند. 10 بیمار از نتیجه راضی بودند، چون توانستند کمی بعد از درمان دوباره از دست آسیب‌دیده برای کار آشپزخانه استفاده کنند، و یک بیمار باقی‌مانده‌ی تومور داشت و دوباره عمل شد.
عود تومور گلوموس بعد از جراحی
جراحی درمان قطعی این تومور است و در بیشتر بیماران درد بلافاصله و به‌طور کامل از بین می‌رود. با این حال عود ممکن است رخ بدهد.
عود عمدتا به‌دلیل برداشتن ناکامل تومور است. با این حال توصیه میشود تصویربرداری تکرار شود تا ضایعه‌ی جدید یا بدخیم رد شود.
بدشکلی ناخن شایع‌ترین عارضه‌ی این جراحی است. چون تومور معمولا زیر بستر ناخن قرار دارد، دسترسی از راه برداشتن ناخن ممکن است به شیاردار شدن دائمی ناخن منجر شود.
ساختار بستر و ماتریکس ناخن در آسیب ناخن دست توضیح داده شده است.
افتراق تومور گلوموس از سایر توده‌های دست
هر درد یا توده‌ی انگشت تومور گلوموس نیست. کیست موکوسی انگشت و گزانتوم دست دو توده‌ی شایع دیگرند و برخلاف تومور گلوموس، هر دو به‌صورت یک برجستگی قابل دیدن ظاهر می‌شوند.
درد شدید زیر ناخن که ناگهانی شروع شده و با قرمزی و تورم همراه است، معمولا عفونت اطراف ناخن است، نه تومور. عفونت طی چند روز شکل میگیرد و میتواند تب و ترشح چرکی هم داشته باشد، در حالی که درد تومور گلوموس ماه‌ها و سال‌ها ادامه دارد.
تومور سلول ژانت غلاف تاندون، همانژیوم و شوانوم هم از تومورهای خوش‌خیم شایع بافت نرم دست‌اند. برداشتن با حاشیه‌ی مناسب، برای درمان درد و بهبود عملکرد و اصلاح ظاهر، درباره‌ی همه‌ی این تومورها صدق می‌کند.
سوالات متداول
منابع:
- Glomus Tumor: Twenty-Year Experience and Literature Review – Annals of Plastic Surgery
- Subungual Glomus Tumours: Is Magnetic Resonance Imaging or Ultrasound Necessary for Diagnosis? – Malaysian Orthopaedic Journal
- Clinico-epidemiological profile and management outcome of subungual digital glomus tumor – Dermatologic Therapy
- Subungual glomus tumours: diagnosis and microsurgical excision through a lateral subperiosteal approach – Journal of Plastic, Reconstructive and Aesthetic Surgery
- Benign Hand Tumors (Part II): Soft Tissue Tumors – Hand (New York)
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها