سردی دست همیشه نشانه‌ی بیماری نیست. در بسیاری از افراد سالم، به‌ویژه زنان جوان و افراد لاغر، دست و پا به‌طور طبیعی سردتر از تنه است. بدن در سرما خون‌رسانی به انگشتان را کم میکند تا دمای مرکزی خود را حفظ کند.
سردی دست وقتی اهمیت پیدا میکند که با تغییر رنگ واضح انگشتان، درد، بی‌حسی یا زخم نوک انگشت همراه شود. شایع‌ترین علت این حالت بیماری رینود است. در رینود، شریان‌های کوچک انگشتان در برابر سرما یا استرس بیش از حد منقبض میشوند و جریان خون برای مدتی کم میشود.
توالی سه‌رنگ مشخصه‌ی این بیماری است. انگشت ابتدا سفید و بی‌خون میشود، سپس با مصرف اکسیژن باقی‌مانده کبود میشود و در پایان با بازگشت جریان خون قرمز و دردناک میشود. رینود دو نوع دارد. نوع اولیه بیماری زمینه‌ای ندارد و سیر خوش‌خیمی دارد. نوع ثانویه در زمینه‌ی بیماری‌هایی مثل لوپوس، اسکلرودرمی، روماتیسم مفصلی و سندروم شوگرن رخ می‌دهد و شدیدتر است.
سردی دست علت‌های دیگری هم دارد. کم‌خونی، کم‌کاری تیروئید، مصرف سیگار، بعضی داروها و بیماری‌های ساختاری عروق دست از شایع‌ترین آنها هستند. تشخیص در درجه‌ی اول بالینی است و بر پایه‌ی شرح حال خودِ بیمار گذاشته میشود.
درمان بیشتر بیماران با گرم نگه داشتن بدن و پرهیز از محرک‌ها انجام میشود و دارو فقط برای موارد شدیدتر لازم است. سردی که فقط یک دست را درگیر کند رینود ساده نیست و بررسی عروقی می‌خواهد.
اگرچه بیماری رینود میتواند در هر سنی رخ دهد، بیشتر در زنان جوان شایع است. این بیماری ممکن است به صورت اولیه (ایزوله) یا ثانویه به عنوان نشانه‌ای از بیماری‌های دیگر مانند بیماری‌های خودایمنی ظاهر شود.
علت سرد بودن دست‌ها چیست
سردی دست همیشه نشانه‌ی بیماری نیست. در افراد لاغر و در زنان جوان، دست و پا معمولا سردتر از بقیه‌ی بدن است و این حالت درمان نمی‌خواهد. بدن در سرما خون‌رسانی به انگشتان را کم میکند تا گرمای مرکزی خود را از دست ندهد.
سردی دست وقتی اهمیت پیدا میکند که همراه نشانه‌ی دیگری باشد. تغییر رنگ واضح انگشتان به سفید و سپس کبود، درد و بی‌حسی هنگام سرما، زخم یا شکاف نوک انگشت، و سردی فقط در یک دست، همگی بررسی لازم دارند.
شایع‌ترین علت‌های سردی دست غیر از بیماری رینود این‌ها هستند:
- کم‌خونی و کمبود آهن که با خستگی و رنگ‌پریدگی همراه است
- کم‌کاری تیروئید که با خستگی، افزایش وزن و خشکی پوست همراه است
- مصرف سیگار که شریان‌های کوچک دست را منقبض میکند
- بعضی داروها مانند بتابلوکرها و داروهای ضداحتقان بینی
- سندروم تونل کارپال که بی‌حسی و گاهی احساس سردی در انگشتان ایجاد میکند
- بیماری‌های ساختاری عروق دست مانند انسداد شریان یا بیماری برگر، به‌ویژه در فرد سیگاری
- کاهش گردش خون در سالمندان به‌دلیل تنگ شدن شریان‌ها
سردی و تغییر رنگی که حمله‌ای است، هر دو دست را قرینه درگیر میکند و بین حمله‌ها کاملا برطرف میشود، رینود است. سردی یا تغییر رنگی که فقط یک دست یا فقط یکی دو انگشت را درگیر کرده و دائمی است، نشانه‌ی یک بیماری ساختاری عروق دست است و بررسی جدا لازم دارد.
یک حالت خاص هم وجود دارد که رینود نیست. حساسیت شدید به سرما همراه با درد نقطه‌ای و شدید، آن هم فقط در یک انگشت و اغلب زیر ناخن، میتواند نشانه‌ی تومور گلوموس باشد.
مکانیسم بیماری رینود
دست و انگشتان دست بعضی افراد همیشه سرد است حتی در هوای خوب. گاهی اوقات این سردی همراه با درد انگشتان هم میشود. این افراد همیشه سعی میکنند برای برداشتن اشیاء سرد از فریزر، دستکش دست کنند.
گاهی اوقات رنگ انگشتان دست این افراد در هوای سرد کبود یا قرمز میشود. در بعضی از این افراد زخم های دست هم دیرتر خوب میشوند. علت اغلب این ناراحتی ها اختلال در جریان خون دست است.
گرمای دست انسان به علت جریان یافتن خون گرم در آن تامین میشود. خون شریانی به توسط دو سرخرگ به نام های رادیال و اولنار از ساعد به مچ دست و سپس به کف دست و انگشتان میرود. نبض شریان های رادیال و اولنار را میتوان در مچ دست احساس کرد.
گرمای دست از جریان خون شریان‌های رادیال و اولنار و شبکه‌ی عروقی کف دست تامین میشود. ساختار این شریان‌ها و مسیر آنها در آناتومی دست توضیح داده شده است.
در بیماری رینود، انقباض بیش از حد عضله‌ی صاف دیواره‌ی رگ رخ می‌دهد و علت آن را بیش‌فعالی گیرنده‌های آلفا دو پس‌سیناپسی می‌دانند. این بیماری اولین بار در سال 1862 توسط موریس رینود، پزشک فرانسوی، توصیف شد.
شیوع تخمینی رینود در جمعیت عمومی 3 تا 5 درصد است و در زنان بیشتر از مردان دیده میشود. یک مطالعه در دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر روی 760 بیمار مبتلا به رینود نشان داد 679 نفر یعنی 89.3 درصد آنها زن و 81 نفر یعنی 10.7 درصد مرد بودند.
در بیماران روماتیسم مفصلی هم رینود شایع است. بررسی 28 مطالعه بر روی 3,730 بیمار، شیوع رینود در این گروه را 12.3 درصد برآورد کرد، یعنی حدود یک نفر از هر هشت بیمار.
در دیواره و جدار تمام شریان های بدن عضلاتی وجود دارد که با انقباض خود میتوانند قطر داخلی آن ها را کم و زیاد کنند. این عضلات تحت کنترل سیستم عصبی سمپاتیک قرار دارند.
بدن انسان با کنترل این عضلات میتواند مقدار خونی را که به هر اندام و هر عضو بدن میرساند تنظیم کند. درست مانند شیر آبی که مقدار آب جریان یافته در لوله هار ا کنترل میکند. شریان های دست هم از این قاعد مستثنی نیستند.
در بعضی بیماری ها انقباض عضلاتی که در جدار شریان های دست هستند یا بیش از حد است و یا طولانی تر از حد لازم باقی میماند. به انقباض عضلات عروق وازوکنستریکشن Vasoconstriction میگویند.
در افراد مبتلا به این بیماری ها وقتی دست در مجاورت سرما قرار میگیرد سیستم سمپاتیک تحریک شده و موجب انقباض بیش از حد و طولانی شریان های آن میشود.
وقتی خون به حد کافی به دست و انگشتان آن نرسید آنها سرد و رنگ پریده و سفید میشوند. بعد از چند دقیقه اکسیژن موجود در عروق انگشت کم شده و در نتیجه رنگ خون به کبودی زده و رنگ انگشت کبود میشود.
به این تغییر رنگ به کبودی سیانوز Cyanosis میگویند. وقتی جریان خون دوباره به این انگشتان میرسد رنگ آنها قرمز شده و دردناک میشوند. و بعد از مدتی رنگ انگشت دوباره به حد طبیعی میرسد ولی انگشت ورم کرده و گزگز میکند.
وقتیکه این کاهش جریان خون شدیدتر میشود به علت کاهش شدید اکسیژن در بافت های نوک انگشت زخم هایی در آنها ایجاد میشود که خوب ترمیم نمیابند. بتدریج این زخم ها گسترش یافته و ممکن است نوک انگشت کاملا سیاه شده و فرد قسمتی از انگشت خود را از دست بدهد.
بیماری های بسیاری وجود دارند که این مشکلات را ایجاد میکنند. معروفترین آنها بیماری رینود Raynaud’s است.
گاهی اوقات انگشتان فرد حساسیت زیادی به سرما داشته ولی مشکل وی فقط همین بوده و بیماری عروقی دیگری ندارد. به این وضعیت بیماری رینود Raynaud’s disease یا رینود اولیه میگویند.
وقتی که فرد بجز حساسیت زیاد به سرما بیماری های عروقی دیگری هم مانند لوپوس یا اسکلرودرمی یا روماتیسم مفصلی دارد به این وضعیت پدیده رینود Raynaud’s phenomenon یا رینود ثانویه میگویند.
بیماری هایی که موجب رینود ثانویه میشوند در واقع بیماری های مستقلی هستند ولی در آنها حساسیت انگشتان به سرما هم وجود دارد. مهمترین این بیماری ها عبارتند از
- لوپوس سیستمیک
- اسکلرودرمی
- روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید
- سندروم شوگرن
- بیماری برگر یا بورگر
در همان مطالعه شیراز، از 109 بیمار پیگیری‌شده، 42 درصد کسانی که رینود ثانویه داشتند در ادامه به یک بیماری بافت همبند قطعی مبتلا شدند. شایع‌ترین علت‌ها بیماری بافت همبند نامشخص با 48.2 درصد و اسکلروز سیستمیک با 16.4 درصد بود.
در رینود همراه با اسکلروز سیستمیک، حدود 50 درصد بیماران در ادامه دچار زخم انگشت میشوند. این شکل از رینود نادرتر است ولی میتواند بسیار شدید باشد.
رینود اغلب اولین تظاهر یک بیماری خودایمن بافت همبند مثل اسکلروز سیستمیک است. شروع رینود در سن بالای 40 سال یا شروع آن در مردان، احتمال ثانویه بودن را بالا می‌برد و بررسی بیشتری لازم دارد.
رینود اولیه وضعیت شایعی است و عارضه‌ی شدید ندارد. رینود ثانویه میتواند علت عروقی، خودایمنی، خونی یا غددی داشته باشد و به زخم انگشت، ایسکمی، نکروز برگشت‌ناپذیر و عفونت ثانویه منجر شود.
محرک حمله فقط سرما نیست. تغییر دما، تغییر آب‌وهوا و حالت هیجانی هم میتوانند حمله را راه بیندازند، پس بیماری که می‌گوید هوا سرد نبود لزوما اشتباه نمی‌کند.
علل بروز بیماری رینود
بیماری رینود در واقع یک پاسخ عروقی غیرطبیعی به عوامل تحریک‌کننده مانند سرما و استرس است. در این بیماری، رگ‌های خونی کوچک در دست‌ها و پاها بیش از حد منقبض میشوند که منجر به کاهش جریان خون و تغییر رنگ پوست می‌گردد.
اگرچه علت دقیق بیماری رینود هنوز به طور کامل شناخته شده نیست، تحقیقات نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند.
یکی از عوامل اصلی که در بروز بیماری رینود دخیل هستند جنسیت است. زنان به طور قابل توجهی بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند، به طوری که نسبت بروز در زنان نسبت به مردان تقریباً 9 به یک است.
همچنین عواملی مانند سردی محیط، استرس روحی و عاطفی، استفاده از برخی داروها مانند آگونیست‌های آلفا-آدرنرژیک و شیمی‌درمانی میتوانند خطر ابتلا به بیماری رینود را افزایش دهند.
عوامل ژنتیکی هم در بروز بیماری رینود نقش دارند. افرادی که دارای سابقه خانوادگی این بیماری هستند، بیشتر مستعد ابتلا به آن می‌باشند. تحقیقات نشان داده‌اند که بعضی ژن‌ها ممکن است در کنترل انقباض و انبساط رگ‌های خونی دخیل باشند و تغییرات در این ژن‌ها میتواند منجر به اختلال در عملکرد عروقی شود.
بیماری‌های خاصی نیز میتوانند به عنوان علل ثانویه بیماری رینود مطرح شوند. به عنوان مثال بیماری اسکلرودرمی، لوپوس، و آرتریت روماتوئید از جمله بیماری‌های خودایمنی هستند که میتوانند باعث بروز پدیده رینود شوند. در این موارد بیماری رینود به عنوان نشانه‌ای از پیشرفت بیماری اصلی مطرح میشود و معمولا با علائم و نشانه‌های دیگر این بیماری‌ها همراه است.
عوامل محیطی هم نقش مهمی در بروز بیماری رینود دارند. زندگی در مناطق سردسیر، استفاده مکرر از دست‌ها در معرض سرما، یا حتی فعالیت‌های فیزیکی شدید که باعث افزایش جریان خون و سپس کاهش ناگهانی آن میشود میتواند منجر به بروز علائم بیماری رینود شود.
همچنین، مصرف نیکوتین و دیگر مواد مخدر میتواند باعث انقباض رگ‌های خونی شده و علائم بیماری را تشدید کند.
تغییرات هورمونی هم میتوانند در بروز بیماری رینود نقش داشته باشند مثلا افزایش سطح استروژن در زنان ممکن است باعث افزایش حساسیت رگ‌های خونی به عوامل تحریک‌کننده شود. این مساله میتواند توضیحی برای شیوع بالاتر بیماری رینود در زنان باشد.
علائم بیماری رینود
بیماری رینود معمولا با تغییر رنگ پوست دست‌ها و پاها همراه است که بیشتر به ترتیب به سفید شدن، آبی شدن و سپس قرمز شدن پوست ختم میشود. این تغییر رنگ‌ها نشان‌دهنده کاهش موقت جریان خون به این نواحی هستند. در بسیاری از موارد این تغییر رنگ‌ها به همراه احساس سرما، بی‌حسی، سوزش یا تیر کشیدن در دست‌ها و پاها رخ می‌دهد.
یکی از علائم اصلی بیماری رینود حمله‌های ناگهانی و کوتاه‌مدت سرد شدن دست‌ها و پاها است. این حملات معمولاً در پاسخ به سرما یا استرس رخ می‌دهند و میتوانند چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشند. در طی این حملات افراد ممکن است احساس سنگینی یا خستگی در دست‌ها و پاهای خود کنند و در موارد شدیدتر درد شدیدی را تجربه کنند.
تغییرات رنگ پوست در طول حملات، یکی دیگر از علائم قابل توجه بیماری رینود است. ابتدا پوست دست‌ها و پاها ممکن است سفید شود که نشان‌دهنده کاهش جریان خون است. سپس پوست آبی میشود که به دلیل کاهش اکسیژن در خون است و در نهایت، با بازگشت جریان خون، پوست قرمز میشود. این تغییر رنگ‌ها میتوانند همراه با احساس سوزش و خارش در نواحی تحت تأثیر باشند.
علاوه بر تغییر رنگ پوست و احساس سرما، بیماران مبتلا به بیماری رینود ممکن است مشکلاتی در حرکت دست‌ها و پاها داشته باشند. ضعف عضلانی، کاهش هماهنگی حرکتی و حتی ترک خوردن پوست از جراحت‌های کوچک نیز از علائم این بیماری هستند.
در مواردی که بیماری رینود به صورت ثانویه به بیماری‌های دیگر مانند اسکلرودرمی بروز میکند علائم میتوانند شدیدتر باشند و شامل التهاب مفاصل، خستگی مزمن و دیگر نشانه‌های سیستمیک شوند.
در برخی افراد حملات بیماری رینود ممکن است به مرور زمان تکرار و شدت بیشتری پیدا کنند. این میتواند منجر به آسیب دائمی به بافت‌های دست‌ها و پاها شود، بخصوص اگر جریان خون برای مدت طولانی کاهش یابد. در موارد نادر زخم‌های پوست و عفونت‌های ناشی از کاهش جریان خون میتوانند ایجاد شوند که نیاز به درمان پزشکی فوری دارند.
علائم بیماری رینود ممکن است در نواحی دیگر بدن هم ظاهر شوند، هرچند که دست‌ها و پاها بیشترین تاثیر را دارند. ناخن‌ها ممکن است آسیب ببینند و در موارد شدیدتر حتی موهای نواحی تحت تاثیر ممکن است دچار ریزش شوند.
بیماری رینود میتواند اثرات روانی نیز داشته باشد. بیماران ممکن است به دلیل تجربه مکرر حملات و تغییرات رنگ پوست دچار اضطراب و استرس شوند که میتواند وضعیت عمومی سلامت روان آنها را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل مدیریت استرس و حمایت روانی نیز بخش مهمی از درمان این بیماری محسوب میشود.
تشخیص بیماری رینود
تشخیص بیماری رینود معمولاً با بررسی تاریخچه پزشکی بیمار و انجام معاینه فیزیکی آغاز میشود. پزشک با پرسیدن در مورد علائم، مدت زمان آنها، و عواملی که باعث تحریک حملات میشوند، به تشخیص اولیه میرسد. همچنین بررسی وجود بیماری‌های زمینه ای مانند بیماری‌های خودایمنی میتواند به تشخیص نوع بیماری رینود (اولیه یا ثانویه) کمک کند.
از جمله روش‌های تشخیصی مورد استفاده، آزمایشهای خونی برای بررسی علائم بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا اسکلرودرمی هستند. همچنین، آزمایشهای تصویربرداری مانند اولتراسوند جریان خون میتواند به ارزیابی وضعیت عروقی کمک کند.
گاهی اوقات تست‌های عروقی مانند تست‌های فشار خون بین انگشتان دست میتواند اطلاعات بیشتری در مورد جریان خون ارائه دهد.
تشخیص رینود در درجه‌ی اول بالینی است و بر پایه‌ی توصیف خودِ بیمار از تغییر رنگ پوست گذاشته میشود. انجام آزمایش های سرولوژیک با آنتی‌بادی ضد هسته و فاکتور روماتوئید هم برای رد کردن بیماری‌های بافت همبند همراه توصیه میشود.
آزمون تحریک با سرما، مثل فرو بردن دست در آب یخ و ثبت زمان بازگشت دما، حساسیت بالایی دارد ولی اختصاصی نیست. یعنی نتیجه‌ی مثبت آن به‌تنهایی تشخیص را قطعی نمی‌کند.
بررسی حجم نبض اندام فوقانی برای رد کردن انسداد شریانی بالادست به کار میرود. افتراق مکانیسم اسپاسمی از انسدادی هم با فشار انگشتی و فوتوپلتیسموگرافی انجام میشود، و در مکانیسم انسدادی فشار کم و موج پهن‌شده دیده میشود.
کاپیلاروسکوپی بستر ناخن یک بررسی ساده و بدون درد است. پزشک با یک بزرگ‌نما مویرگ‌های زیر چین ناخن را می‌بیند. در رینود اولیه این مویرگ‌ها طبیعی‌اند و در رینود ثانویه الگوی آنها به‌هم‌ریخته است.
این روش ارزش تشخیصی بالایی در افتراق رینود اولیه از ثانویه دارد و در کودکان هم قابل انجام است. در افتراق اسکلروز سیستمیک از سایر بیماری‌های بافت همبند هم کاربرد دارد، چون هر بیماری الگوی مویرگی مخصوص خودش را دارد.
دو یافته بیشترین ارزش پیش‌بینی‌کننده را برای تبدیل شدن رینود به یک بیماری بافت همبند قطعی دارند. اولی الگوی اسکلرودرمی در کاپیلاروسکوپی است و دومی مثبت بودن آنتی‌بادی ضد هسته یا همان ANA.
درمان بیماری رینود
درمان بیماری رینود به دو دسته کلی تقسیم میشود: درمان‌های غیر دارویی و دارویی. هدف اصلی درمان کنترل علائم، جلوگیری از حملات و کاهش خطر عوارض جدی است.
آموزش بیمار و تغییر سبک زندگی خط اول درمان رینود است. طیف گسترده‌ای از داروهای خوراکی و تزریقی هم برای این بیماری وجود دارد، و جراحی گاهی برای رینود مقاوم به درمان و ایسکمی بافتی لازم میشود.
بیشتر بیماران رینود با درمان محافظه‌کارانه اداره میشوند، یعنی پرهیز از سرما و گرم کردن دست. رینود بدون عارضه از رینود عارضه‌دار جدا میشود، یعنی رینودی که به زخم انگشت یا ایسکمی بحرانی رسیده است.
گروه اول با همین اقدامات ساده کنترل میشود و گروه دوم ارجاع فوری به پزشک لازم دارد.
درمان‌های غیر دارویی
اولین و مهمترین قدم در مدیریت بیماری رینود تغییرات در سبک زندگی است. این شامل جلوگیری از قرار گرفتن در معرض سرما، استفاده از لباس‌های گرم و پوشش مناسب دست‌ها و پاها می‌باشد.
استفاده از دستکش‌های عایق و کفش‌های گرم میتواند به حفظ حرارت بدن کمک کند و از حملات جلوگیری نماید. همچنین ترک سیگار و اجتناب از مصرف نیکوتین میتواند به بهبود جریان خون کمک کند چون نیکوتین باعث انقباض عروق خونی میشود.
مدیریت استرس هم بخش مهمی از درمان بیماری رینود است. تکنیک‌های آرام‌سازی مانند یوگا، مدیتیشن و تمرینات تنفسی میتوانند به کاهش میزان حملات کمک کنند. مشاوره روانشناسی برای افرادی که به دلیل بیماری رینود دچار اضطراب و استرس شده‌اند توصیه میشود.
درمان‌های دارویی
در مواردی که تغییرات سبک زندگی کافی نباشند، پزشکان ممکن است داروهای مختلفی را تجویز کنند. مهمترین این داروها عبارتند از
- داروهایی که به مهار کننده های مسیر کلسیم Calcium channel blockers معروفند. این داروها بصورت خوراکی یا موضعی مصرف شده و عضلات جدار عروق را شل میکنند
- داروهای ضد افسردگی Antidepressants از دسته بنزودیازپین ها هم میتوانند بر روی قطر عروق شریان ها تاثیرگذار باشند
- داروهای ضد انعقادی یا رقیق کننده خون
- مهار کننده های فسفودی استرازPhosphodiesterase inhibitors داروهایی مانند ویاگرا یا سیالیس هستند که میتوانند موجب افزایش قطر عروق خونی شوند
- روش دیگر تزریق بوتاکس Botox است که معمولا از آن برای رفع چین و چروک های صورت استفاده میشود. این دارو با شل کردن عضلات صورت است که میتواند چین های آن را کاهش دهد پس همین کار را هم میتواند در مورد عضلات عروق دست هم انجام دهد. تزریق این دارو در دست به توسط پزشک متخصص ممکن است بتواند تا چند ماه مشکلات انگشتان دست بیمار را مرتفع کند.
برای بیماران با بیماری رینود ثانویه، درمان بیماری اصلی نیز اهمیت دارد. مدیریت مؤثر بیماری‌های خودایمنی مانند اسکلرودرمی یا لوپوس میتواند به کاهش شدت و فراوانی حملات رینود کمک کند.
درمان‌های جراحی
در صورتی که اقدامات ذکر شده برای درمان بیماری رینود موثر واقع نشوند پزشک اقدام به جراحی میکنند. مهم ترین اقدامات جراحی در درمان پدیده رینود عبارتند از
سمپاتکتومی Sympathectomy : نوعی جراحی میکروسکوپی یا میکروسرجری است که اعصاب سمپاتیکی را که به عروق رفته و عضلات جدار آن ها را تحریک میکنند به توسط جراح قطع میشود. قطع این اعصاب را میتوان در کف دست و یا در انگشت انجام داد. با قطع این اعصاب عروق گشادتر میشوند
ترمیم آنوریسم Aneurysm repair : آنوریسم در واقع ضعیف شدن و بدنبال آن گشاد شدن موضعی جدار عروق است. این گشادی موضعی میتواند محلی برای تشکیل لخته شده و سپس این لخته میتواند رگ را مسدود کرده و علائم رینود را ایجاد کند. با قرار دادن استنت Stent در درون آنوریسم و یا برداشت آن پیوند یک رگ سالم به جای آن میتوان مشکل را حل کرد
بای پس عروقی Vascular bypass : در این نوع جراحی شریان دیگری به کنار شریان اصلی که مشکل دارد پیوند زده میشود تا بتواند خون را از یک مسیر فرعی به اندام برساند.
درمان‌های تکمیلی
برخی بیماران از درمان‌های تکمیلی مانند طب سوزنی، ماساژ درمانی و مکمل‌های غذایی نیز بهره‌مند میشوند. اگرچه شواهد علمی قطعی در مورد اثربخشی این روش‌ها محدود است، اما بعضی افراد گزارش کرده‌اند که این درمان‌ها به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی آنها کمک کرده‌اند.
پیشگیری از بیماری رینود
پیشگیری از حملات بیماری رینود عمدتا شامل جلوگیری از عواملی است که موجب تحریک حملات میشوند. یکی از مهمترین اقدامات حفظ گرمای بدن بخصوص دست‌ها و پاها است.
استفاده از لباس‌های گرم، دستکش‌های عایق و کفش‌های مناسب در برابر سرما میتواند به کاهش خطر حملات کمک کند. همچنین، اجتناب از قرار گرفتن در معرض هوای سرد و افزایش تدریجی دمای محیط در مواقع سردسیر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
مدیریت استرس نقش مهمی در پیشگیری از حملات بیماری رینود دارد. استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی مثل یوگا، مدیتیشن و تمرینات تنفسی میتواند به کاهش میزان استرس و اضطراب کمک کند. ایجاد تعادل بین کار و استراحت و استفاده از روش‌های مدیریت زمان میتواند به کاهش فشار روانی منجر شود.
ترک سیگار و کاهش مصرف کافئین هم در پیشگیری از حملات رینود موثر است. نیکوتین و کافئین میتوانند باعث انقباض عروق خونی شوند و خطر حملات را افزایش دهند. بنابراین اجتناب از مصرف این مواد میتواند به بهبود جریان خون و کاهش علائم کمک کند.
در مواردی که بیماران نیاز به فعالیت‌های فیزیکی دارند انجام تمرینات منظم ورزشی میتواند به بهبود گردش خون و تقویت عروق خونی کمک کند. ورزش‌های هوازی مانند پیاده‌روی، دویدن و شنا میتوانند به افزایش انعطاف‌پذیری عروق و کاهش خطر حملات کمک کنند.
پیگیری منظم با پزشک و انجام آزمایشهای دوره‌ای برای بررسی وضعیت عروقی و تشخیص زودهنگام هرگونه تغییرات پوستی میتواند به پیشگیری از عوارض جدی بیماری رینود کمک کند. آگاهی از علائم و نشانه‌های جدید و مراجعه به پزشک در صورت بروز تغییرات غیرمعمول از اقدامات مهم در مدیریت این بیماری است.
اقدامات عملی هنگام حمله رینود
گرم نگه داشتن کل بدن مهم‌تر از گرم کردن دست‌هاست. بدن سرد خون‌رسانی به دست‌ها را کم میکند حتی وقتی دستکش دارید، پس لباس گرم و کلاه به اندازه‌ی دستکش اهمیت دارد.
دستکش را پیش از سرد شدن دست بپوشید، نه بعد از آن. دستکش گرما تولید نمی‌کند و فقط گرمای موجود را حفظ میکند. دستکش یک‌تکه از دستکش انگشتی گرم‌تر است.
هنگام حمله، دست‌ها را زیر آب ولرم و نه داغ بگیرید. می‌توانید آنها را زیر بغل بگذارید یا بازوها را به‌آرامی بچرخانید تا خون به سمت انگشتان رانده شود.
گرفتن اجسام سرد با دست برهنه، مثلا هنگام برداشتن مواد از فریزر، محرک شایع و قابل پیشگیری حمله است. مدیریت استرس هم اهمیت دارد، چون استرس مثل سرما حمله را راه می‌اندازد.
سوالات متداول
منابع:
- Raynaud syndrome – Techniques in Vascular and Interventional Radiology
- Raynaud phenomenon – Journal of Scleroderma and Related Disorders
- Raynaud phenomenon – British Journal of Hospital Medicine
- Causes of Raynaud phenomenon and the predictive laboratory and capillaroscopy features for the evolution to a definite connective tissue disease – Rheumatology
- Nailfold capillaroscopy microscopy – an interdisciplinary appraisal – VASA
- The association of Raynaud syndrome with rheumatoid arthritis – Clinical Rheumatology
- Raynaud phenomenon: Current concepts – Clinics in Dermatology
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها