ناخن از نوک انگشت محافظت میکند و به گرفتن اجسام ریز و دقت حس نوک انگشت کمک میکند. شایعترین علت آسیب ناخن دست ضربه است، مثل ضربه چکش یا گیر کردن انگشت لای در.
در این حالت بستر ناخن، یعنی لایه بافتی زیر ناخن، بین ناخن و استخوان بند انتهایی له میشود و خونریزی میکند. خون جمع‌شده زیر ناخن باعث سیاه شدن ناخن و درد شدید ضربان‌دار میشود. اگر خونریزی کم باشد بدن آن را طی چند هفته جذب میکند.
در خونریزی وسیع و دردناک، پزشک با یک سوراخ کوچک در ناخن خون را تخلیه میکند و درد فورا کم میشود. بخش بزرگی از آسیب‌های بستر ناخن شکستگی خردشده بند انتهایی انگشت را هم همراه دارند که معمولا درمان جراحی جداگانه لازم ندارد.
اگر بستر ناخن پاره شده باشد، ناخن سالم مثل یک قالب لبه‌های پارگی را کنار هم نگه می‌دارد. به همین دلیل ناخن نیمه‌جدا شده را نباید کند. ناخن را بستر و ماتریکس آن می‌سازند و اگر این بافت‌ها خوب ترمیم نشوند، ناخن جدید نامنظم و بدشکل رشد میکند.
رشد کامل یک ناخن دست چند ماه طول می‌کشد و شکل نهایی آن تا پایان یک دوره کامل رشد مشخص نمی‌شود. تخلیه ساده خون و ترمیم بستر ناخن در نتیجه ظاهری نهایی تفاوت روشنی با هم ندارند.
آناتومی ناخن و بستر ناخن
ناخن ساختاری تخصصی است که فقط در پریمات ها (انسان و میمون) دیده میشود. ناخن به برداشتن اشیاء با انگشت کمک میکند و همچنین موجب میشود حس نوک انگشت بهتر گردد. خراب شدن ناخن نه تنها از لحاظ ظاهر مهم است بلکه کارکرد انگشت را هم کاهش میدهد.
علل آسیب ناخن دست
شایعترین عامل آسیب ناخن دست وارد شدن ضربه به آن است. این ضربات معمولا در حین حوادث کاری، تصادفات وسایل نقلیه، سقوط از ارتفاع و یا فعالیت های ورزشی ایجاد میشوند.
ضربات میتوانند موجب له شدن بستر ناخن بر اثر فشرده شدن آن بین ناخن و استخوان فالانکس (استخوان بند انتهایی انگشت) شود. (بستر ناخن لایه بافتی زیر ناخن است). بستر ناخن ممکن است له شود، پاره شده یا تکه ای از آن کنده شود.
بسیاری از این آسیب‌ها قابل پیشگیری‌اند و بار مالی سنگینی بر نظام سلامت می‌گذارند. در خانه‌هایی که کودک دارند، نصب محافظ لولای در ساده‌ترین اقدام پیشگیرانه است.
بیشتر بخوانید: عفونت کنار ناخن (پارونیشیا) · انگشت چکشی · درمان زخم دست
خونریزی زیر ناخن و پارگی بستر ناخن
ضربه به ناخن ممکن است در آسیب هایی مانند ضربه چکش به ناخن یا گیر کردن ناخن لای در موقع بسته شدن باشد. در این حالت ها بستر ناخن (لایه بافت نرم زیر ناخن) پاره شده و خونریزی میکند. این خونریزی معمولا راه فراری نداشته و بین بستر ناخن و خود ناخن گیر میکند.
پارگی بستر ناخن حتی اگر درمان نشود جوش میخورد ولی اگر این جوش خوردگی لب به لب و خوب نباشد رشد ناخن دچار مشکل شده و ناخن تغییر شکل میدهد.
در مواردی که خونریزی کم باشد وجود لایه سخت ناخن موجب میشود تا بستر ناخن از خود ناخن به عنوان یک قالب استفاده کرده و لبه های پارگی در کنار هم قرار گیرند و خوب جوش بخورند ولی وقتی شدت پارگی و خونریزی زیاد است این اتفاق نمی افتد.
وقتی مقدار خونریزی کم باشد معمولا به توسط خود بدن در عرض چند هفته جذب میشود. با این حال در مواردی که وسعت خونریزی زیر ناخن بیش از 50 درصد سطح آن بوده و یا بیمار از درد شدید ناخن شاکی باشد خون جمع شده در زیر ناخن باید خارج شود.
معیار تصمیم‌گیری امروز بیشتر وضعیت خود صفحه ناخن و بافت نرم است تا درصد سطح خونریزی. در مروری در Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons آمده است که انتخاب بین سوراخ کردن ساده ناخن و برداشتن رسمی صفحه ناخن به میزان آسیب صفحه ناخن و بافت نرم بستگی دارد.
در بررسی مطالعات قبلی درباره هماتوم حاد زیر ناخن هیچ تفاوتی در نتیجه ظاهری ناخن بین ترمیم بستر ناخن و تخلیه ساده دیده نشد. همان بررسی می‌گوید هنوز اجماعی درباره بهترین روش درمان وجود ندارد و مجموعه شواهد آن فقط چهار مقاله بود.
نتیجه عملی روشن است. هماتوم زیر ناخنی که به‌شدت دردناک است باید تخلیه شود، چه با سوراخ کردن ناخن و چه با برداشتن ناخن.
راهنمای درمان اولیه آسیب بستر ناخن و نوک انگشت در اورژانس می‌گوید هماتوم زیر ناخن را می‌توان با سوراخ کردن ساده ناخن و فقط برای تسکین درد درمان کرد.
پارگی بستر ناخن موضوع جداگانه‌ای است. همان راهنما می‌گوید پارگی بستر ناخن را می‌توان با بخیه جذبی یا با چسب اکتیل سیانواکریلات ترمیم کرد و در بیشتر موارد نیازی به برگرداندن صفحه ناخن یا استنت گذاشتن در چین ناخن نیست.
ترمیم جراحی بستر ناخن
در مواردی که همراه با این خونریزی، استخوان بند انتهایی انگشت هم شکسته باشد معمولا ناخن بیمار به توسط پزشک خارج شده و سپس بستر ناخن با نخ های ظریف جراحی بخیه میشود.
/در یک مطالعه روی 68 کودک با 74 پارگی بستر ناخن، 36 مورد با چسب بافتی و 38 مورد با بخیه ترمیم شد و نتیجه بالینی دو گروه یکسان بود. زمان ترمیم با چسب به‌روشنی کوتاه‌تر بود، 10.2 دقیقه در برابر 20.3 دقیقه بخیه.
در همان مطالعه 45 ترمیم در اتاق عمل و 29 ترمیم در اورژانس انجام شد و نرخ عفونت زودرس در گروه اورژانس بالاتر بود. نویسندگان انجام کار در اتاق عمل را ترجیح می‌دهند.
مراقبت از زخم انگشت بعد از ترمیم اهمیت زیادی دارد و اصول آن را در درمان زخم دست آورده‌ایم.
شکستگی همراه استخوان بند انتهایی انگشت
شکستگی استخوان بند انتهایی انگشت همراهی شایعی با آسیب بستر ناخن دارد. در بیشتر موارد این شکستگی درمان جراحی جداگانه‌ای لازم ندارد.
حدود 55 درصد آسیب های بستر ناخن با شکستگی های استخوان بند انتهایی انگشت همراه هستند. این شکستگی ها معمولا بصورت خرد شدگی بوده و نیاز به درمان خاصی ندارند. شکستگی های خرد شده انگشت خودبخود جوش میخورند. در مواردی که بستر ناخن بدنبال پارگی بخیه میشود همین ترمیم موجب نزدیک شدن قطعات شکسته شده انگشت میگردد.
در یک بررسی روی 630 بیمار که طی یک سال به علت آسیب بستر ناخن جراحی شدند، شایعترین مکانیسم له‌شدگی لای در با 33 درصد موارد بود و 55 درصد بیماران شکستگی نوک بند انتهایی هم داشتند.
کنده شدن بستر ناخن و پیوند آن
در مواردی که قسمتی از بستر ناخن کاملا کنده شده است معمولا مقداری از بافت بستر ناخن را از انگشتان پا به عنوان دهنده برداشته و به محل آسیب پیوند میزنند.
اگر بخشی از نوک انگشت به‌طور کامل از بین رفته باشد، موضوع از آسیب بستر ناخن فراتر می‌رود. تصمیم‌گیری درباره پوشش بافت نرم و طول انگشت را در قطع انگشت دست توضیح داده‌ایم.
پوشش بافت نرم به‌صورت پلکانی انتخاب میشود. اول ترمیم ثانویه، بعد پیوند پوست و در نهایت فلپ.
بسیاری از آسیب‌های نوک انگشت را می‌توان به حال خود گذاشت تا با ترمیم ثانویه و نتیجه ظاهری خوبی جوش بخورند.
درمان خانگی ناخن ضربه خورده و اقدامات اولیه
اولین دقایق بعد از ضربه به ناخن مهم است. چند اقدام ساده در خانه هم درد را کم میکند و هم از بدتر شدن آسیب جلوگیری میکند.
دست را بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا خونریزی زیر ناخن کمتر شود. کیسه یخ پیچیده در پارچه را حدود 15 دقیقه روی انگشت بگذارید.
اگر انگشتر یا حلقه در همان دست دارید فورا آن را دربیاورید. تورم چند ساعت بعد ممکن است خارج کردن آن را غیرممکن کند.
برای درد، استامینوفن یا ایبوپروفن مطابق دستور مصرف قابل استفاده است. اگر پوست زخم شده، محل را با آب و صابون بشویید و پانسمان تمیز بگذارید.
سه کار را هرگز در خانه انجام ندهید:
- سوراخ کردن ناخن با سوزن یا سنجاق داغ برای تخلیه خون
- کندن ناخن نیمه‌جدا شده
- بریدن یا دستکاری پوست اطراف ناخن
هر سه راه ورود میکروب به زیر ناخن‌اند. اگر بعد از آسیب قرمزی و ترشح چرکی در گوشه ناخن ظاهر شد، موضوع پارونیشیا یا عفونت گوشه ناخن است و اگر عفونت به نوک انگشت رسیده باشد فلون نام دارد.
اگر ناخن به‌طور جزئی از بستر جدا شده اما هنوز متصل است، آن را نکنید. ناخن در این حالت مثل یک پانسمان طبیعی و یک قالب برای بستر ناخن عمل میکند.
تخلیه خون زیر ناخن، اگر لازم باشد، کار پزشک است و با وسیله استریل و در شرایط تمیز انجام میشود.
ناخن بعد از آسیب چقدر طول می‌کشد تا دوباره رشد کند
ناخن را بستر ناخن تولید میکند. در صورتیکه بستر ناخن به خوبی ترمیم نشود ناخن بعدی که در محل رشد میکند نامنظم و بد شکل خواهد بود.
ناخن دست به‌طور متوسط حدود 3 میلی‌متر در ماه رشد میکند و رشد کامل آن از ریشه تا نوک حدود 4 تا 6 ماه طول می‌کشد. اگر ناخن کامل کنده شده باشد، معمولا 2 تا 3 هفته طول می‌کشد تا ناخن جدید از زیر چین پوستی بیرون بزند.
در یک مطالعه بر روی 50 بزرگسال جوان و 500 ناخن دست سرعت رشد ناخن 0.103 میلی‌متر در روز اندازه‌گیری شد که حدود 3.1 میلی‌متر در ماه است. بیشترین سرعت مربوط به انگشت اشاره چپ با 0.13 میلی‌متر در روز و کمترین مربوط به انگشتان کوچک با 0.101 میلی‌متر در روز بود.
در همان مطالعه رشد ناخن با جنسیت و با دست غالب هیچ ارتباطی نداشت. این نکته برخلاف تصور رایج است، چون بیشتر مردم فکر می‌کنند ناخن دست غالب سریع‌تر رشد میکند.
ظاهر ناخن جدید به سلامت دو ساختار بستگی دارد. اگر فقط بستر ناخن آسیب دیده و ماتریکس سالم مانده باشد، ناخن جدید معمولا طبیعی درمی‌آید.
اگر ماتریکس آسیب دیده یا زخم آن بد جوش خورده باشد، ناخن جدید میتواند به‌طور دائم شیاردار، دوتکه، ضخیم یا کوچک‌تر از حد طبیعی رشد کند.
بدشکلی ناخن بعد از آسیب نادر نیست. در همان مطالعه کودکان با میانگین پیگیری 2.6 سال، نرخ بدشکلی ناخن 14 درصد بود و 5 درصد بدشکلی شدید داشتند، صرف نظر از اینکه ترمیم با چسب انجام شده بود یا با بخیه.
در ماه‌های اول قضاوت زودهنگام درست نیست. شکل نهایی ناخن معمولا پس از یک دوره کامل رشد مشخص میشود.
اقدامات تاخیری و ثانویه برای اصلاح بدشکلی ناخن ممکن است، ولی نتیجه نهایی آن‌ها اغلب قابل پیش‌بینی نیست.
چه زمانی آسیب ناخن نیاز به مراجعه به پزشک دارد
بیشتر آسیب‌های ناخن با مراقبت ساده خوب میشوند. با این حال چند نشانه هست که مراجعه به پزشک را لازم میکند.
- خونریزی زیر ناخن بخش بزرگی از سطح ناخن را گرفته باشد یا درد شدید و ضربان‌دار باشد
- ناخن به‌طور کامل یا تا حد زیادی از بستر جدا شده باشد
- پوست اطراف یا زیر ناخن پاره شده و بخیه لازم به نظر برسد
- انگشت کج شده یا نتوانید بند انتهایی را خم و راست کنید
- یک تا دو روز بعد، قرمزی، تورم فزاینده، گرمی و ترشح چرکی ظاهر شود
- ناخن یک لکه یا خط تیره طولی داشته باشد که با ضربه توجیه نمی‌شود
مورد آخر مهم است. لکه تیره زیر ناخن که به‌دنبال ضربه ایجاد شده باید همراه با رشد ناخن به سمت نوک حرکت کند و از بین برود.
لکه‌ای که ثابت می‌ماند یا پهن‌تر میشود فرق دارد. در بررسی بیماری‌های شایع ناخن در Annals of Medicine آمده است که خط تیره طولی روی ناخن نشانه شاخص ملانوم زیر ناخن است و دیدن آن ایجاب میکند بررسی بیشتر برای رد کردن بدخیمی انجام شود.
هر یافته مشکوک به بدخیمی در ناخن باید فورا به متخصص پوست برای ارزیابی و نمونه‌برداری ارجاع شود.
در کودکان یک حالت خاص وجود دارد. اگر بعد از ضربه ناخن کودک از زیر چین پوستی بیرون زده و بند انتهایی خم مانده باشد، ممکن است شکستگی صفحه رشد همراه با آسیب بستر ناخن باشد که به آن شکستگی سیمور می‌گویند.
در بررسی 66 شکستگی سیمور طی 9 سال، 36 مورد کلاسیک و 30 مورد غیرکلاسیک بودند و میانگین فاصله آسیب تا جراحی 7.3 روز در برابر 12.7 روز بود. نرخ عوارض در این دو گروه 11.1 درصد در برابر 23.3 درصد بود و تقریبا همه عوارض عفونت بودند. یعنی تاخیر در درمان خطر عفونت را چند برابر میکند.
سوالات متداول
منابع:
- Primary Management of Nail Bed and Fingertip Injuries in the Emergency Department – Hand Clinics
- Fingertip Injuries: A Review and Update on Management – Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons
- The management of the acute traumatic subungual haematoma – Hand Surgery
- Experience of nail bed injuries at a tertiary hand trauma unit: a 12-month review and cost analysis – Journal of Hand Surgery (European Volume)
- Fingertip nail bed injuries in children: Comparison of suture repair versus glue with 1-year follow-up – Hand Surgery and Rehabilitation
- The Normal Growth Rate of Human Fingernails in Indian Population – Indian Journal of Plastic Surgery
- Optimal diagnosis and management of common nail disorders – Annals of Medicine
- Complication Rates in Patients With Classic and Radiographic Variants of Seymour Fractures – Journal of Pediatric Orthopaedics
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها