فلون عفونت پالپ نوک انگشت است، یعنی همان قسمت گوشتی سطح مقابل ناخن که اثر انگشت روی آن قرار دارد. این عفونت معمولا بعد از فرو رفتن یک جسم تیز مانند خار، تراشه چوب یا سوزن در نوک انگشت ایجاد میشود. گاهی هم بیمار هیچ سابقه ای از زخمی شدن انگشت به یاد نمی آورد.
نوک انگشت ساختار خاصی دارد و پالپ آن با تیغه های بافتی محکم به استخوان بند انتهایی چسبیده و به چند حفره بسته تقسیم شده است. وقتی عفونت داخل این فضای بسته ایجاد شود تورم راهی برای گسترش ندارد و فشار داخل انگشت بالا میرود.
به همین علت نوک انگشت متورم و قرمز میشود و درد آن ضربان دار است و با فشار دادن نوک انگشت بیشتر میشود. در موارد شدید همین فشار جریان خون نوک انگشت را کم میکند و به نکروز و سیاه شدن آن میرسد.
فلون با پارونیشیا فرق دارد. پارونیشیا عفونت بافت کنار ناخن در سطح پشتی انگشت است و فلون عفونت فضای بسته پالپ در سطح مقابل ناخن. در مراحل ابتدایی و پیش از تشکیل آبسه، درمان فلون شامل آنتی بیوتیک و فرو کردن انگشت در آب گرم است. ولی بعد از تشکیل آبسه هیچ دارویی جای تخلیه جراحی را نمیگیرد و شکاف دادن و خارج کردن چرک لازم است. هرچه این تخلیه زودتر انجام شود احتمال آسیب دائمی به استخوان و حس انگشت کمتر است.
دو نوع عفونت نوک انگشت وجود دارد. یک نوع آن فلون است که در آن سطح ولار نوک انگشت یعنی همان قسمتی که در طرف مقابل ناخن است و اثر انگشت بر روی آن قرار دارد و به آن پالپ انگشت Finger pulp میگویند دچار عفونت میشود.
نوع دیگر از عفونت نوک انگشت پارونیشیا است که در آن ناحیه دور ناخن یعنی سطح دورسال یا پشتی انگشت دچار عفونت میشود.
تفاوت این دو فقط در نام نیست. طبق یک مرور در American Family Physician، پارونیشیا عفونت لایه رویی پوست در حاشیه ناخن است و فلون آبسه پالپ انتهایی نوک انگشت. همین تفاوت محل، تفاوت درمان آنها را هم توضیح میدهد.
نوک انگشت شایعترین محل عفونت در دست است و به همین دلیل درد و تورم نوک انگشت را نباید سرسری گرفت.
فلون نوعی عفونت نوک انگشت است که در آن پالپ انگشت Finger pulp (یعنی همان قسمتی که در سطح ولار انگشت یا سطح مقابل ناخن قرار دارد و اثر انگشت بر روی آن است) دچار عفونت میشود.
گاهی اوقات قبل از شروع عفونت نوک انگشت به وسیله جسم تیزی سوراخ یا پاره شده است و از طریق آن زخم میکروب ها به فضای پالپ انگشت راه پیدا کرده و تولید عفونت میکنند و گاهی هم سابقه زخمی شدن نوک انگشت وجود ندارد.
راه ورود میکروب به پالپ انگشت معمولا یک آسیب کوچک است. زخم های کوچک دست و آسیب های ناخن شایعترین این راه ها هستند.
فرو رفتن خار یا تراشه چوب، سوزن خیاطی، تیغ ماهی و حتی تست قند خون با لانست در بیماران دیابتی همگی میتوانند شروع یک فلون باشند.
در زخم های آلوده و پرخطر نوک انگشت، پیشگیری از کزاز هم لازم است و بیمار باید وضعیت واکسن کزاز خودش را به پزشک بگوید.
دیابت و سرکوب سیستم ایمنی، نوع میکروب و شدت درمان لازم را عوض میکنند. در این بیماران حتی یک زخم بسیار کوچک نوک انگشت هم باید جدی گرفته شود.
در یک بررسی ملی در ایالات متحده، بروز سالانه عفونت انگشت 4.3 در هر 100,000 نفر بود. 58.4 درصد مبتلایان مرد بودند و 62.5 درصد عفونت ها در افراد 36 سال به بالا رخ داد. این ارقام مربوط به همه انواع عفونت انگشت است و فلون در آنها جدا شمرده نشده است.
علائم فلون یا عفونت پالپ انگشت چیست
در این بیماری نوک انگشت در سطح مقابل ناخن متورم، قرمز و بشدت دردناک میشود. علت درد شدید اینست که نوک انگشت فضای محدود و بسته ایست و بدنبال عفونت و افزایش جریان خون متسع میشود ولی چون فضا بسته بوده و قابلی اتساع زیادی ندارد فشار داخل آن بالا رفته و این فشار بالا موجب درد میشود.
گاهی این افزایش فشار داخل انگشت به حدی است که موجب کاهش جریان خون انگشت و بدنبال آن نکروز و سیاه شدن نوک انگشت میشود. در این بیماری ممکن است عفونت به استخوان بند انتهایی انگشت سرایت کرده و موجب استئومیلیت شود.
در فلون فشار دادن نوک انگشت درد را بیشتر میکند. در مراحل ابتدایی فلون فقط بافت پالپ انگشت ملتهب است ولی بعد از مدتی چرک در محل جمع پیدا کرده و آبسه تشکیل میشود.
اگر فلون درمان نشود چه میشود
فلون به این علت خطرناک است که در یک فضای کاملا بسته اتفاق میافتد. تورم داخل این فضا راهی برای بیرون رفتن ندارد و همین موضوع، هم درد شدید و هم بقیه عوارض را توضیح میدهد.
در آناتومی دست، پالپ نوک انگشت با تیغه های بافتی محکمی به استخوان بند انتهایی چسبیده و به چند حفره کوچک و بسته تقسیم شده است. شناخت همین ساختار، پایه معاینه درست و انتخاب روش تخلیه است.
وقتی عفونت داخل این حفره ها ایجاد شود فشار به سرعت بالا میرود. اگر همین فشار جریان خون را مختل کند بافت های اطراف دچار ایسکمی میشوند و ایسکمی طول کشیده به نکروز و سیاه شدن پوست نوک انگشت میرسد.
در موارد طول کشیده عفونت به ساختارهای زیرین هم میرسد و استخوان، مفصل یا تاندون درگیر میشوند. بدون شکاف و تخلیه به موقع و آنتی بیوتیک، تخریب بافت و گسترش عفونت به نواحی مجاور و حتی بیماری عمومی رخ میدهد.
- نکروز و سیاه شدن پوست نوک انگشت بر اثر کم شدن خونرسانی
- عفونت استخوان بند انتهایی یا همان استئومیلیت
- گسترش عفونت به مفصل انتهایی انگشت و تخریب آن
- گسترش به غلاف تاندون خم کننده و ایجاد تنوسینوویت چرکی
- گسترش به بافت نرم دست و ایجاد سلولیت دست
- از دست رفتن حس نوک انگشت بر اثر آسیب اعصاب انگشتی
خطر دیگر، سرعت گسترش عفونت است. عفونت پالپ میتواند به سرعت از راه غلاف تاندون خم کننده گسترش پیدا کند و در موارد نادر، عفونت دست عملکرد دست را چنان محدود میکند که برداشتن بخشی از انگشت لازم میشود.
این پیامد سنگین استثناست و سرنوشت معمول فلون نیست، ولی همین احتمال کم نشان میدهد که چرا انتظار کشیدن در فلون ارزش ندارد.
به مجموعه فشار بالا و اختلال خونرسانی در فضای بسته انگشت، سندرم کمپارتمان انگشت گفته میشود. جلوگیری از آن یکی از اهداف اصلی تخلیه به موقع است.
درمان فلون چگونه است
در مراحل ابتدایی که هنوز آبسه و تجمع چرک وجود ندارد درمان شامل تجویز آنتی بیوتیک و فرو کردن انگشت روزی سه بار هر باز 20 دقیقه در آب گرم است.
در مرحله زودهنگام و پیش از تشکیل آبسه، بالا نگه داشتن دست و آنتی بیوتیک خوراکی و خیساندن انگشت در آب گرم یا سرم نمکی ممکن است کافی باشد.
همراه با این درمان باید انگشتر و دستبند تنگ را از دست درآورد و از لباس تنگ روی دست پرهیز کرد، چون خودِ فلون یک تورم در فضای بسته است.
اگر در نوک انگشت آبسه تشکیل شده باشد باید به توسط جراح نوک انگشت شکاف داده شده و چرک خارج شود. متاسفانه در بسیاری موارد تشخیص اینکه عفونت فلون تبدیل به آبسه شده یا نه مشکل است و نیاز به معاینه دقیق متخصص دارد.
محل برش در تخلیه فلون به عمق عفونت بستگی دارد و یک قاعده ثابت ندارد. در عفونت سطحی برش طولی در سطح کف دستی و در عفونت عمقی برش از کناره انگشت انجام میشود و برش نباید از مفصل بین بند انتهایی و بند میانی انگشت فراتر برود.
آنتی بیوتیک میتواند بخشی از درمان زودهنگام فلون باشد ولی جای تخلیه جراحی درست را نمیگیرد. وقتی آبسه تشکیل شده باشد هیچ پماد و هیچ داروی خوراکی به تنهایی آن را خوب نمیکند و چرک باید خارج شود.
فلون عودکننده
گاهی فلون بعد از درمان دوباره برمیگردد. دو علت اصلی برای این حالت مطرح است.
علت اول اینست که عفونت به استخوان یا مفصل زیرین رسیده باشد و کانون آن با تخلیه سطحی به طور کامل پاک نشده باشد.
علت دوم اینست که بیماری دیگری خودش را شبیه فلون نشان داده باشد. چند بیماری عفونی و روماتولوژیک و حتی بعضی تومورها میتوانند شبیه عفونت نوک انگشت به نظر برسند و در فلونی که مدام برمیگردد، بررسی دوباره و عکسبرداری از استخوان بند انتهایی لازم است.
تفاوت فلون با بقیه عفونت های دست
عفونت های دست را با معیار عمق میشود به دو گروه تقسیم کرد. عفونت سطحی بالای تاندون ها میماند و عفونت عمقی به زیر غلاف تاندون ها میرسد و خطر بیشتری دارد.
- فلون: عفونت فضای بسته پالپ نوک انگشت در سطح مقابل ناخن، از نوع سطحی
- پارونیشیا: عفونت بافت اطراف ناخن در سطح پشتی انگشت، از نوع سطحی
- سلولیت دست: عفونت گسترده پوست و بافت زیر جلدی بدون تجمع چرک مشخص، از نوع سطحی
- تنوسینوویت چرکی: عفونت داخل غلاف تاندون خم کننده انگشت، از نوع عمقی
- عفونت فضای تنار: تجمع چرک در فضای عمقی کف دست و زیر شست، از نوع عمقی
مرز فلون و پارونیشیا از همه مهمتر است، چون هر دو در نوک انگشت اتفاق میافتند. پارونیشیا التهاب یک یا چند مورد از سه چین خوردگی اطراف ناخن است و فلون عفونت فضای بسته پالپ در سطح مقابل ناخن.
در تنوسینوویت چرکی برخلاف فلون، کل انگشت متورم و در حالت نیمه خم قرار میگیرد و صاف کردن انگشت درد شدیدی ایجاد میکند. همین تفاوت در معاینه، این دو را از هم جدا میکند.
پیشگیری از فلون و زمان مراجعه به پزشک
بیشتر موارد فلون با یک آسیب بسیار کوچک شروع میشوند که بیمار اغلب آن را به یاد نمی آورد. مراقبت از همین زخم های کوچک، ساده تر از درمان عفونتی است که بعد از آنها ایجاد میشود.
- شستن هر زخم کوچک نوک انگشت با آب و صابون بلافاصله بعد از آسیب
- بیرون آوردن کامل جسم خارجی و مراجعه به پزشک اگر بخشی از آن در انگشت مانده باشد
- استفاده از دستکش در کارهایی که خطر فرو رفتن اجسام تیز دارند
- عوض کردن محل تست قند خون و ضدعفونی کردن پوست در بیماران دیابتی
در این موارد مراجعه به پزشک نباید عقب بیفتد:
- درد ضربان دار نوک انگشت که با بالا بردن دست کم نمیشود و شب ها بدتر است
- تورم و سفت شدن نوک انگشت به طوری که پوست کشیده و براق شود
- تب یا رگه های قرمز در انگشت و کف دست
- تغییر رنگ نوک انگشت به تیره یا سیاه
- درد شدید هنگام صاف کردن انگشت
اگر بعد از 24 تا 48 ساعت مصرف آنتی بیوتیک، درد و تورم نوک انگشت کم نشد، احتمال تشکیل آبسه بالاست و تخلیه لازم میشود. این بازه یک قاعده عملی است و در هر بیمار میتواند فرق کند.
پیام اصلی این بخش ساده است. در فلون، درمان به موقع بسیار ساده تر از بازسازی جراحی انگشتی است که آسیب دائمی دیده است.
سوالات متداول
منابع:
- Common acute hand infections – American Family Physician
- The treatment of felons and paronychias – Hand Clinics
- Acute and Chronic Paronychia – American Family Physician
- Felon – StatPearls
- Management of Finger Felons and Paronychia: A Narrative Review – Journal of Emergency Medicine
- Fingertip Infections – Hand Clinics
- Complicated course of a felon: prevention is better than surgical reconstruction – Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
- U.S. hand injury-related finger infections requiring emergency department visits, NEISS 2019-2023 – International Journal of Risk and Safety in Medicine
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها