بوی بد پا معمولا نتیجه‌ی فعالیت باکتری‌های طبیعی پوست است که در محیط گرم و مرطوب داخل کفش روی عرق و سلول‌های مرده پوست کف پا و بین انگشتان رشد میکنند و ترکیبات بدبو تولید میکنند.
تعریق بیش‌ازحد کف پا، که به آن هیپرهیدروزیس کف پایی گفته میشود، مهمترین عامل تشدیدکننده این مشکل است چون رطوبت بیشتر محیط را برای رشد باکتری مناسب‌تر میکند. وجود قارچ ناخن یا سایر عفونت‌های قارچی پوست پا هم میتواند بوی پا را تشدید کند.
این مشکل در مردانی که کفش و جوراب بسته و غیرقابل تنفس میپوشند یا ورزشکارانی که تعریق بدنی زیادی دارند شایع‌تر است. جوراب‌های نایلونی چون هوا را به پا نمی‌رسانند و عرق را جذب نمی‌کنند، زمینه را برای بوی بد پا فراهم‌تر میکنند.
درمان بوی بد پا دو هدف اصلی دارد، کم کردن تعداد باکتری‌های روی پوست پا و خشک نگه داشتن پا. شستشوی منظم با صابون ضدباکتری، پوشیدن جوراب نخی و کفی‌های جاذب بو و خشک نگه داشتن کفش از راهکارهای اصلی هستند.
در تعریق شدید کف پا که به این روش‌ها پاسخ نمی‌دهد، پزشک ممکن است داروی موضعی یا خوراکی تجویز کند یا روش‌های تخصصی‌تر را پیشنهاد دهد.
علت بوی بد پا چیست
بوی بد پا معمولا به علت فعالیت باکتری خاصی ( باکتری ها دسته ای از میکروب ها هستند) به نام بروی باکتری Brevibacteria ایجاد میشود.
این باکتری بیشتر در روی پوست کف پا و پوست بین انگشتان پا زندگی میکند و از تکه های پوستی که بطور مرتب از این نواحی جدا میشوند تغذیه میکند.
باکتری مذکور متیونین Metionin که نوعی اسید آمینه است را به متان اتیول Methanethiol تبدیل میکند و بوی بد پا به علت این واکنش های شیمیایی ایجاد میشود. بروی باکتری همان باکتری است که موجب تخمیر بعضی از انواع پنیر میشود.
طبق یک مطالعه در Journal of Applied Microbiology، در افراد ژاپنی باکتری‌های Kytococcus schroeteri و Staphylococcus hominis هم به‌عنوان عامل تولید اسید ایزووالریک شناخته شدند، و عصاره‌ی اکالیپتوس توانست تولید این ماده را مهار کند.
طبق یک مطالعه در Canadian Journal of Microbiology، باکتری Staphylococcus epidermidis که از فلور طبیعی پوست است، اسید آمینه لوسین موجود در عرق را تجزیه کرده و اسید ایزووالریک تولید میکند که عامل اصلی بوی پا است.
محیط مناسب برای فعالیت این باکتری محیط مرطوب است. پای کسانی که زیاد عرق میکند و یا به دلایلی زیاد در کفش میماند میتواند محیط مناسبی برای رشد و فعالیت این باکتری فراهم آورده و موجب بوی بد پا شود.
بوی بد پا در مردان بیشتر دیده میشود. پوشیدن جوراب و کفش هایی که مانع از تنفس عادی پا شده و اجازه رسیدن هوا با پا را نمیدهند میتواند موجب بوی بد پا شود.
ورزشکارانی که مدت زیادی کفش میپوشند و به علت فعالیت شدید بدنی تعریق زیادی در کل بدن منجمله در پا دارند مستعد بروز این وضعیت هستند.
جوراب های نایلونی تا حد زیادی مانع رسیدن هوا به پا میشود و همچنین نمیتواند عرق پا را جذب کند. پوشیدن این جوراب ها میتواند پا را مستعد به بروز بوی بد کند.
ارتباط بوی بد پا با تعریق بیش‌ازحد و قارچ پا
بوی بد پا در بسیاری از موارد با تعریق بیش‌ازحد کف پا همراه است، وضعیتی که به آن هیپرهیدروزیس کف پایی گفته میشود. طبق یک مقاله در Australian Family Physician، تعریق زیاد کف دست و پا معمولا از کودکی یا نوجوانی شروع میشود و میتواند روی تحصیل، شغل و زندگی اجتماعی فرد اثر زیادی بگذارد.
رطوبت زیاد داخل کفش محیط مناسبی برای رشد و فعالیت باکتری‌های بوزا فراهم میکند. طبق یک مطالعه در Journal of Dermatological Treatment، درمان‌های امیدوارکننده‌ی تعریق زیاد کف پا یونتوفورز و تزریق بوتاکس‌اند.
وجود قارچ ناخن پا یا سایر عفونت‌های قارچی پوست پا هم میتواند بوی پا را تشدید کند، بنابراین درمان همزمان این عفونت‌ها بخشی از مدیریت بوی بد پا محسوب میشود.
درمان بوی بد پا چیست
دو راه برای مبارزه با بوی بد پا وجود دارد. یکی کم کردن تعداد باکتری هایی که بر روی پوست پا زندگی میکنند و دیگر خشک نگه داشتن پا.
مهمترین اقدامات برای رسیدن به این دو هدف عبارتند از
- شستن مکرر پا به صابون های ضد باکتری میتواند میزیان باکتری ها را کم کند
- پوشیدن جوراب های تمیز و غیر نایلونی که اجازه رسیدن هوا به پا را بدهند و عرق پا را جذب کنند مثل جوراب های نخی
- خشک نگه داشتن کفش
- استفاده نکردن از کفش های تنگ و بسته مثل پوتین
- استفاده از کفی های مخصوص که بو را به خود جذب میکنند
در موارد شدید ممکن است پزشک معالج از داروهای موضعی یا خوراکی استفاده کند که تعریق پا را کاهش میدهند.
طبق یک مطالعه در Journal of the American Podiatric Medical Association، 30 نفر مبتلا به تعریق زیاد کف پا با یونتوفورز آب شیر درمان شدند و شدت بیماری کم و کیفیت زندگی‌شان بهتر شد، با عوارض ناچیز. نویسندگان پیشنهاد میکنند این روش پیش از درمان‌های سیستمیک یا جراحی امتحان شود.
بوی بد پا معمولا مشکل جداگانه‌ای از سایر مشکلات پوستی پاست، ولی رعایت اصول مشترک بهداشت پا مثل خشک نگه داشتن آن، از بسیاری مشکلات دیگر مثل تاول پا هم پیشگیری میکند.
سوالات متداول
منابع:
- Sweaty, smelly hands and feet – Australian Family Physician
- Plantar hyperhidrosis: A review of current management – Journal of Dermatological Treatment
- Kytococcal and staphylococcal strains isolated from Japanese subjects with foot malodor and their control – Journal of Applied Microbiology
- Foot odor due to microbial metabolism and its control – Canadian Journal of Microbiology
- Effectiveness of Iontophoresis in Treating Plantar Hyperhidrosis – Journal of the American Podiatric Medical Association
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها