پردنیزولون داروی کورتیکواستروئیدی قوی (از دسته داروهایی که در بین مردم به «کورتون» معروف‌اند) است که میتواند درد ناشی از بسیاری از مشکلات سیستم حرکتی را موقتاً کاهش دهد، هرچند علت اصلی درد را درمان نمیکند.
این دارو باید دقیقاً طبق دستور پزشک و در دوز و مدت تجویزشده مصرف شود. قطع ناگهانی آن بعد از مصرف طولانی‌مدت خطرناک است و باید به‌تدریج و با کاهش تدریجی دوز انجام شود. در طول مصرف باید از تماس با بیماران عفونی، مصرف واکسن‌های زنده، و مصرف بی‌رویه الکل خودداری کرد.
عوارض احتمالی کوتاه‌مدت شامل احتباس آب و نمک، فشار خون بالا، افزایش قند خون، و تحریک‌پذیری است. عوارض بلندمدت شامل پوکی استخوان، کاتاراکت، نازک‌شدن پوست، ضعف عضلانی، و افزایش خطر عفونت و شکستگی است.
پردنیزولون مانند دیگر استروئید ها مانع از ترشح موادی در بدن میگردد که موجب بروز التهاب میشوند. پس پردنیزولون یک داروی ضد التهابی است.
پردنیزون Prednisone هم که نوع دیگری از داروهای استروئیدی است از لحاظ ساختمان شیمیایی بسیار شبیه به پردنیزولون است. پردنیزون یک ماده شیمیایی غیر فعال است که در کبد به فرم فعالی تبدیل میشود که به آن پردنیزولون Prednisolone میگویند. در کبد با اضافه شدن یک اتم هیدروژن به پردنیزون، پردنیزولون ساخته میشود.
پردنیزولون داروی قوی ضد التهابی است که میتواند درد ناشی از بسیاری مشکلات سیستم حرکتی را موقتا بهبود دهد با این حال نمیتواند علت اصلی درد را درمان کند. با مراجعه به متخصص ارتوپدی، علت اصلی درد اندام، کمر یا لگن خود را مشخص کرده و نزد ایشان درد خود را بصورت اساسی درمان کنید.
پردنیزولون برای چیست و در درمان چه بیماری هایی مصرف میشود
پردنیزولون یک کورتون است و چون التهاب را در تمام بدن کم میکند در درمان بیماری های زیادی کاربرد دارد. موارد مصرف آن تقریبا همان موارد مصرف پردنیزون است، چون پردنیزون هم در بدن به پردنیزولون تبدیل میشود.
در بیماری های سیستم حرکتی پردنیزولون در درمان روماتیسم مفصلی، لوپوس، التهاب عضلات و بعضی التهاب های شدید مفصل و تاندون مصرف میشود.
بجز این، پردنیزولون در آسم و بیماری های ریوی، بیماری های آلرژیک شدید، بیماری های گوارشی مانند کولیت اولسرو و کرون، بیماری ام اس، سندروم نفروتیک، بعضی بیماری های پوستی و خونی، بعد از پیوند اعضا و در درمان بعضی سرطان ها بخصوص سرطان های خون تجویز میشود.
مهمترین مطالبی که باید در مورد مصرف پردنیزولون دانست
توجه به نکات زیر قبل از شروع مصرف پردنیزولون ضروری است
♦ پردنیزولون مانند بقیه کورتیکواستروئیدها داروی بسیار پرقدرتی بوده و عوارض بالنسبه زیادی دارد پس به هیچ وجه نباید بدون تجویز پزشک مصرف شود.
از عوارض مصرف پردنیزولون چاقی است. متاسفانه عده ای از افراد تحت تاثیر اطلاعات نادرست از این دارو برای چاق شدن خود استفاده میکنند و موجب بروز عوارض زیادی مانند پوکی استخوان و نکروز در سر استخوان ران برای خود میگردند
♦ اگر بنا به تشخیص پزشک، شما حتما نیاز به مصرف پردنیزولون دارید و نمیتوان داروی دیگری را جایگزین آن کرد باید حداقل میزان دارو مصرف شود و در اولین فرصت دوز مصرفی آن کاهش یابد
♦ اگر به پردنیزولون حساسیت داشته و یا اگر در هر جایی از بدن عفونت قارچی دارید نباید از پردنیزولون استفاده کنید
♦ قبل از شروع مصرف پردنیزولون تمام مشکلات و وضعیت پزشکی خود و داروهایی که احتمالا در حال مصرف آنها هستید را به پزشک معالج بگویید. در بسیاری بیماری ها مصرف پردنیزولون ممکن است مشکلاتی را برای بیمار ایجاد کند.
♦ اگر پردنیزولون استفاده میکنید وقتی تحت استرس قرار میگیرید (مانند ابتلا به بیماری جدید، عفونت، عمل جراحی و یا ضربات شدید) نیاز بدن شما به آن بیشتر میشود. در این موارد باید مصرف پردنیزولون را به پزشک اطلاع دهید
♦ مصرف پردنیزولون موجب ضعیف شدن دفاع ایمنی بدن شما میشود. مصرف این دارو موجب میشود شما زودتر دچار بیماری عفونی شوید و یا اگر عفونتی در جایی از بدن دارید شدت آن بیشتر شود.
از تماس نزدیک با افرادی که بیماری عفونی واگیردار دارند اجتناب کنید. اگر در تماس نزدیک با بچه مبتلا به آبله مرغان یا سرخک بوده اید فورا به پزشک خود اطلاع دهید تا اقدامات پیشگیرانه را انجام دهد. ابتلا به این عفونت ها در کسی که پردنیزولون مصرف میکند ممکن است کشنده باشد
♦ از واکسن حاوی ویروس زنده ضعیف شده استفاده نکنید
♦ هیچ گاه به ناگهان داروی پردنیزولون خود را قطع نکنید. قطع ناگهانی این دارو میتواند موجب بروز عوارض شدیدی شود.
علامت هشداری همیشه همراه شما باشد تا در صورت مصدومیت شدید و بیهوش شدن، پزشک معالج بداند شما از پردنیزولون استفاده میکنید.
در این موارد نیاز بدن شما به پردنیزولون بیشتر شده و پزشک معالج باید به شما پردنیزولون اضافی بدهد.
قبل از مصرف پردنیزولون چه نکاتی را باید به پزشک خود بگویم
اگر هر کدام از مشکلات زیر را دارید قبل از شروع به مصرف پردنیزولون باید آن را به پزشک خود اطلاع دهید
- بیماری کبدی مانند سیروز یا نارسایی کبد
- بیماری کلیوی
- بیماری تیرویید
- دیابت یا بیمای قند
- سابقه ابتلا به مالاریا
- ابتلا به سل
- پوکی استخوان
- بیماری عضلانی مانند میاستنی گراو
- ابتلا به آب سیاه یا آب مروارید
- عفونت هرپس یا تبخال در چشم
- زخم معده یا دستگاه گوارش
- افسردگی یا دیگر بیماری های خلقی یا تشنج
- نارسایی قلبی یا حمله قلبی
- بالا بودن فشار خون
در صورتی که باردار هستید یا شیر میدهید باید قبل از شروع به مصرف پردنیزولون آن را به پزشک معالج اطلاع دهید.
بیشتر بخوانید: کورتون چیست و چه عوارضی دارد · پوکی استخوان · روماتیسم مفصلی
پردنیزولون را چگونه مصرف کنیم
پردنیزولون یک داروی ضد التهابی قوی و از دسته داروهای کورتونی است. طریق مصرف پردنیزولون، عوارض احتمالی مصرف آن و تاثیر متقابل آن بر روی داروهای دیگر نکات با اهمیتی هستند که قبل از مصرف این دارو باید از آنها آگاه باشیم.
پردنیزولون را همانطور که پزشک معالج برای شما تجویز کرده است مصرف کنید. مقدار یا دوز مصرفی آن را بیشتر یا مدت مصرف آن را طولانی تر نکنید.
مصرف بی مورد این دارو میتواند موجب بروز عوارض ناخواسته ای مانند سیاه شدگی و نکروز در سر استخوان ران شود.
پردنیزولون را با غذا مصرف کنید مگر اینکه پزشک شما طریقه مصرف دیگری را تجویز کند. پزشک شما ممکن است مقدار مصرفی داروی شما را گاهی بیشتر یا گاهی کمتر کند تا بیماری شما بهتر کنترل شود.
در موارد بیماری شدید، تب، عمل جراحی و یا ضربات و آسیب های بدنی شدید نیاز بدن شما به پردنیزولون بیشتر میشود. در این موارد باید به پزشک بگویید که از این دارو مصرف میکنید.
در کسانی که پردنیزولون مصرف میکنند ممکن است نتیجه بعضی آزمایشات تغییر کند. در این موارد مصرف دارو را به پزشک خود اطلاع دهید. هیچگاه مصرف پردنیزولون را ناگهان متوقف نکنید.
توقف ناگهانی مصرف این دارو موجب بروز مشکلات زیادی برای بیمار میشود. اگر مصرف یک دوز پردنیزولون را فراموش کردید در اولین فرصت آن را مصرف کنید ولی اگر زمان نزدیک به مصرف دوز بعدی است دوز فراموش شده را مصرف نکنید.
در صورت مصرف پردنیزولون باید از چه چیزهایی دوری کنم
اگر پردنیزولون مصرف میکنید از کسانی که بیماری عفونی واگیردار دارند و یا شما مشکوک هستید که چنین بیماری دارند دوری کنید. اگر در مجاورت فردی بوده اید که مبتلا به آبله مرغان و یا سرخک بوده است فورا آن را به پزشک خود اطلاع دهید.
اگر شما به این بیماری مبتلا شود ممکن است بیماری بسیار شدید شده و عوارض وخیمی داشته باشد. هیچ گاه واکسنی که از ویروس زنده ضعیف شده تهیه شده مانند واکسن خوراکی فلج اطفال مصرف نکنید. اگر پردنیزولون مصرف میکنید از الکل دوری کنید.
عوارض مصرف پردنیزولون چیست
اگر بعد از مصرف پردنیزولون هر یک از علائم زیر را پیدا کردید فورا به اورژانس اطلاع دهید
- کهیر
- مشکل شدن تنفس
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو
اگر هر کدام از علائم زیر را پیدا کردید فورا با پزشک خود تماس بگیرید
- اختلال دید
- تنگی نفس
- افزایش ناگهانی وزن
- افسردگی شدید یا رفتار و افکار غیر طبیعی
- دیدن خون در مدفوع یا سیاه شدن مدفوع
- سرفه خونی
- درد شدی بالای شکم همراه با تهوع و استفراغ
- گیجی، ضربان قلب نامنظم، تشنگی شدی، افزایش ادرار و ضعف عضلانی چون این علائم میتوانند نشانه کاهش پتاسیم خون باشند
- سردرد شدید، تاری دید، وز وز گوش، اضطراب، تنگی نفس و نامنظم شدن ضربان قلب چون این علائم میتوانند نشانه افزایش فشار خون باشند
عوارض احتمالی کمتر جدی مصرف پردنیزولون عبارتند از
- بیخوابی، تغییر خلق
- آکنه، پوست خشک، نازک شدن پوست، کبودی یا تغییر رنگ پوست
- دیر خوب شدن زخم ها
- افزایش تعریق
- سردرد و گیجی
- تهوع، نفخ و دل درد
- چاقی
پردنیزولون خواب آور نیست. برعکس، بیخوابی از عوارض شایع آن است و به همین دلیل پزشک معمولا مصرف آن را صبح توصیه میکند.
یکی از مهمترین عوارض بلندمدت پردنیزولون، پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی است.
طبق مطالعات PMC، شکستگی در 30 تا 50 درصد بیمارانی که کورتیکواستروئید خوراکی طولانی‌مدت (از جمله پردنیزولون) مصرف میکنند رخ می‌دهد، و این ریسک با افزایش دوز روزانه به‌شدت بیشتر میشود.
عوارض پردنیزولون در کودکان
در کودکان مصرف طولانی مدت پردنیزولون میتواند رشد قدی را کند کند و مانند بزرگسالان احتمال عفونت و تغییرات خلقی را هم بیشتر میکند. به همین دلیل پزشک در کودکان کمترین دوز و کوتاه ترین مدت ممکن را تجویز میکند و قد کودک را در طول درمان پیگیری میکند.
چه داروهایی با پردنیزولون تداخل اثر دارند
در صورتی که از داروهای زیر استفاده میکنید آن را به اطلاع پزشک خود برسانید. این داروها با پردنیزولون تداخل اثر دارند
- آسپرین
- داروهای ادرار آور
- داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین
- سیکلوسپورین
- انسولین
- کتوکنازول
- ریفامپین
- داروهای ضد تشنج مانند فنی توئین و فنوباربیتال
سوالات متداول
منابع:
- Low dose long-term corticosteroid therapy in rheumatoid arthritis: an analysis of serious adverse events – PubMed
- Low-dose prednisolone treatment of early rheumatoid arthritis and late cardiovascular outcome and survival: 10-year follow-up of a 2-year randomised trial – PubMed
- Approach to the Patient With Glucocorticoid-induced Adrenal Insufficiency – PubMed
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها