ژیمناستیک ورزشی است که فشار زیادی به مفاصل و استخوان‌های در حال رشد وارد میکند، به‌خصوص در حرکاتی که وزن بدن روی دست‌ها منتقل میشود.
مچ دست یکی از پرآسیب‌ترین نواحی بدن در این ورزش است و درد و التهاب آن در بسیاری از ژیمناست‌ها دیده میشود. شانه هم به دلیل حرکت‌های پرتابی و دامنه‌ی حرکتی بالا در معرض آسیب رباط و عضلات روتاتورکاف است.
اندام تحتانی هم از فرودهای مکرر و پرفشار آسیب می‌بیند. زانو و مچ پا بیشترین بار را هنگام فرود تحمل میکنند و پارگی رباط صلیبی، آسیب منیسک و پیچ‌خوردگی مچ پا از آسیب‌های شایع این ناحیه هستند. ستون فقرات هم به دلیل حرکت‌های کششی و چرخشی مکرر در معرض آسیب دیسک و کمردرد قرار دارد.
الگوی آسیب بین سنین مختلف و بین دختران و پسران تفاوت دارد و همین موضوع اهمیت برنامه‌ی تمرینی متناسب با سن و جنسیت را نشان میدهد. محدود کردن حجم تمرین‌های تحمل‌وزن روی دست در کودکان و نوجوانان در حال رشد، استفاده از تجهیزات محافظتی مناسب و توجه فوری به علائم اولیه‌ی درد، مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از آسیب در ژیمناستیک هستند.
آشنایی با شایعترین آسیب‌های ورزشی در ژیمناستیک به مربیان، ورزشکاران و والدین کمک میکند تا هم پیشگیری بهتری انجام دهند و هم در صورت بروز آسیب درمان مناسب‌تری را انتخاب کنند.
شایعترین آسیب های ورزشی در ژیمناستیک عبارتند از
آسیب‌های اندام فوقانی
اندام فوقانی در ژیمناستیک فشار زیادی را تحمل میکند. تکیه دادن وزن بدن روی دست‌ها و پرش‌های مکرر باعث ایجاد مشکلات مفصلی و عضلانی میشود.
مچ دست یکی از نواحی حساس و تحت فشار زیاد در ژیمناستیک است. حرکاتی مانند ایستادن روی دست و فرودهای نادرست باعث کشیدگی رباط‌ها یا شکستگی میشود. گاهی مواقع التهاب تاندون هم ایجاد میشود. برای تشخیص دقیق، ام آر آی یا سی تی اسکن کمک میکند.
شانه‌ها به دلیل حرکت‌های پرتابی و نیاز به دامنه حرکتی بالا آسیب‌پذیرند. آسیب عضلات روتاتور کاف، دررفتگی یا پارگی‌های کوچک در عضلات شانه از مشکلات شایع هستند.
طبق یک مطالعه در Orthopaedic Journal of Sports Medicine، شیوع درد مچ دست در ژیمناست‌های نوجوان در حدود 53 درصد است و شیوع آسیب مزمن مچ دست هم به 36 درصد می‌رسد. این درد بیشتر با سن 10 تا 14 سالگی، شدت تمرین و ساعت‌های تمرین هفتگی ارتباط دارد.
طبق مطالعه‌ای دیگر، شایعترین و مستندترین مشکل مچ دست در این ورزشکاران، آسیب استرسی صفحه‌ی رشد انتهای استخوان زند زبرین (رادیوس) است که در اثر فشار تکراری وزن بدن در حرکاتی مانند ایستادن روی دست ایجاد میشود.
طبق یک مطالعه در Sports Health، پسران ژیمناست بیشتر دچار آسیب شانه میشوند (8 درصد در برابر 3.9 درصد در دختران)، در حالی که دختران بیشتر آسیب آرنج (9.9 درصد در برابر 5.9 درصد) و مچ دست (10.5 درصد در برابر 8.3 درصد) را تجربه میکنند.
الگوی سنی هم متفاوت است: ژیمناست‌های زیر 10 سال بیشتر دچار شکستگی ساعد میشوند و ژیمناست‌های بالای 10 سال بیشتر دچار پیچ‌خوردگی مچ پا.
طبق مطالعه‌ای دیگر در Orthopaedic Journal of Sports Medicine، سالانه حدود 72542 مورد آسیب ژیمناستیک کودکان در اورژانس‌های آمریکا ثبت میشود که 61.3 درصد آن‌ها در سنین 7 تا 11 سالگی رخ میدهد.
آسیب‌های شایع در اندام تحتانی
اندام تحتانی نیز در اثر پرش‌های بلند و فرودهای شدید بیشترین ضربه را تحمل میکند. زانو و مچ پا از مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیر هستند.
زانوها بار زیادی را هنگام فرود متحمل میشوند. پارگی رباط صلیبی (ACL) و آسیب مینیسک در ژیمناست‌ها شایع است. همچنین التهاب تاندون کشکک در افرادی که تمرین‌های پرشی دارند زیاد دیده میشود.
مچ پا هنگام فرود یا تغییر جهت سریع در معرض پیچ‌خوردگی است. پارگی رباط‌ها یا التهاب شدید از پیامدهای آن است. اگر آسیب به‌درستی درمان نشود می‌تواند منجر به ناپایداری مزمن شود.
آسیب‌های ستون فقرات
ستون فقرات در ژیمناستیک تحت حرکات انعطافی و پرتابی زیادی قرار میگیرد. همین موضوع احتمال آسیب به مهره‌ها و دیسک‌ها را افزایش میدهد.
کمر درد یکی از مشکلات رایج در ژیمناست‌هاست. خم شدن مکرر به عقب یا فرودهای شدید باعث بیرون‌زدگی دیسک یا التهاب مفاصل کمری میشود.
گردن نیز به دلیل حرکات پرشی و چرخشی حساسیت زیادی دارد. در این ورزش کشیدگی عضلات یا آسیب به مهره‌های گردنی می‌تواند رخ دهد.
آسیب‌های ناشی از تمرین بیش از حد
علاوه بر ضربه‌های ناگهانی، تمرین بیش از حد هم در ژیمناستیک آسیب‌های مزمن ایجاد میکند. این مشکلات معمولا به تدریج و در اثر فشارهای تکراری به وجود می‌آیند.
شکستگی استرسی
استخوان‌ها در اثر پرش‌های مکرر ممکن است دچار ترک‌های ریز و مویی شوند. این آسیب بیشتر در ساق پا و کف پا دیده میشود. ورزشکار ابتدا درد خفیف دارد که با ادامه تمرین تشدید میشود. تشخیص قطعی با ام آر آی یا سی تی اسکن امکان‌پذیر است.
التهاب تاندون‌ها
حرکات تکراری باعث التهاب تاندون در نواحی مختلف بدن میشود. این التهاب‌ها اگر به موقع درمان نشوند، می‌توانند مزمن شوند و عملکرد ورزشکار را کاهش دهند.
پیشگیری از آسیب ورزشی در ژیمناستیک
برای پبشگیری از آسیب های ورزشی در حین انجام ژیمناستیک به نکات زیر توجه کنید :
- وسایل ورزشی را کنترل کنید تا مطمئن شوید سالم هستند و به درستی کار میکنند. وسایل معیوب ممکن است در حین ورزش جابجا شده و موجب زمین خوردن شما شده یا به اندام شما آسیب بزنند
- وسایل مختلف باید طوری در کنار هم چیده شوند تا ورزشکاران به یکدیگر یا به ابزار های دیگر برخورد نکنند. بدین منظور محل انجام ورزش باید از وسعت کافی برخوردار باشد. ورزش در محیط تنگ احتمال آسیب های ورزشی را افزایش میدهد
- کف زمین ورزشگاه باید از اسفنج های مخصوص پوشیده باشد. این کفپوش ها نه تنها مانع از سر خوردن ورزشکار میشوند بلکه در صورت سقوط وی بر روی زمین از صدمات احتمالی جلوگیری میکنند
- در زیر ابزارهای ورزشی هم باید تشک های کاملاٌ نرم قرار گیرد تا در صورت زمین خوردن ورزشکار به او آسیبی وارد نشود.
- از کفش های مخصوص و استاندارد ژیمناستیک استفاده کنید. کفش نامناسب نه تنها انجام ورزش را دشوار میکند بلکه احتمال زمین خوردن ورزشکار و پیچ خوردن مچ پا را افزایش میدهند
این مطلب بخشی از راهنماهای سلامت ایران ارتوپد است. برای آشنایی با آسیب‌های شایع سایر رشته‌های ورزشی هم راهنمای پیشگیری از آسیب‌های ورزشی را ببینید.
سوالات متداول
منابع:
- Epidemiology and Risk Factors of Wrist Pain and Injury in Adolescent Artistic Gymnasts – Orthopaedic Journal of Sports Medicine
- Gymnastic wrist injuries – Current Sports Medicine Reports
- Epidemiology of Pediatric Gymnastics Injuries Reported in US Emergency Departments – Orthopaedic Journal of Sports Medicine
- Characterization of Musculoskeletal Injuries in Gymnastics Participants From 2013 to 2020 – Sports Health
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها