متاتارسوس اداکتوس یک ناهنجاری مادرزادی پا است که در آن فقط قسمت جلویی پا (پنجه) به سمت داخل انحراف پیدا کرده، در حالی که مچ و پاشنه پا در وضعیت طبیعی باقی میمانند. این بیماری بیشتر در نوزادان دیده میشود و اغلب به دلیل وضعیت جنین در رحم مادر ایجاد میشود.
بر خلاف کلاب فوت که کل پا را درگیر میکند و انعطاف پذیری کمی دارد، متاتارسوس اداکتوس معمولا نرم و با دست قابل اصلاح تا وضعیت طبیعی است. این تمایز برای تشخیص و برنامه درمانی اهمیت زیادی دارد. علائم آن شامل شکل هلالی یا لوبیایی مانند لبه خارجی پا و انحراف واضح پنجه به سمت داخل است.
در بیشتر موارد خفیف تا متوسط، این ناهنجاری با رشد طبیعی نوزاد و بدون درمان خاصی به تدریج اصلاح میشود. در موارد شدیدتر یا مواردی که خودبخود بهبود نمییابند، درمانهایی مانند نرمشهای کششی، کفش یا آتل مخصوص و در موارد نادر گچ گیری تدریجی توصیه میشود. تشخیص و پیگیری زودهنگام توسط متخصص ارتوپدی اطفال به انتخاب بهترین روش درمانی کمک میکند.
در تصویرسمت راست یک پای مبتلا به متاتارسوس اداکتوس و در سمت چپ یک پای طبیعی دیده میشود
اگر همراه با به داخل آمدن پنجه پا، پاشنه هم به داخل منحرف شده و مچ پا به سمت پایین متمایل شود تغییر شکلی در پا ایجاد میشود که به آن کلاب فوت یا پا چنبری میگویند.
پس در متاتارسوس اداکتوس تغییر شکل پا خفیف تر از کلاب فوت بوده و فقط پنجه پا را شامل میشود. این بیماری از هر 1000 تولد در یکی دیده میشود.
تفاوت متاتارسوس اداکتوس با کلاب فوت
طبق یک مقاله در Pediatric Annals، طبیعی بودن مچ و پاشنه پا همان نشانه ساده ای است که متاتارسوس اداکتوس را از کلاب فوت جدا میکند و مسیر درمان را از همان معاینه اول مشخص میسازد. افتراق این دو بیماری در معاینه اول نوزاد اهمیت زیادی دارد، چون کلاب فوت بر خلاف متاتارسوس اداکتوس تقریبا همیشه نیاز به درمان فعال دارد.
طبق یک مطالعه در European Journal of Pediatrics، این بیماری در حدود یک نوزاد از هر 100 نوزاد دیده میشود.
علت چرخش پنجه پا به داخل چیست
به نظر میرسد علت چرخش پنجه پا به داخل وضعیت پای جنین در شکم مادر است. در بچه هایی که در شکم مادر وضعیت بریچ دارند ( پای بچه پایین و سر وی بالا است) و در حالاتی که مقدار مایع آمنیوتیک رحم مادر در حین بارداری کم است احتمال بروز متاتاسوس ادکتوس بیشتر میشود.
این ناهنجاری در بعضی خانواده‌ها بیشتر دیده میشود و وقوع آن میتوانه زمینه ژنتیکی داشته باشد. چرخش پنجه پا به داخل ممکن است همراه با در رفتگی مادرزادی مفصل ران باشد پس در تمام بچه هاییکه دچار متاتارسوس اداکتوس هستند باید مفصل ران به دقت معاینه شود.
متاتارسوس اداکتوس یکی از سه علت اصلی چرخش پنجه پا به داخل در کودکان است، در کنار پیچش داخلی استخوان درشت نی و آنتی ورژن استخوان ران. برای آشنایی کامل تر با این علل، صفحه چرخش پنجه پا به داخل توضیح جامعی ارائه میدهد.
علائم متاتارسوس اداکتوس چیست
واضح ترین تغییر شکل در این بیماری انحراف پنجه پا و همه انگشتان پا به سمت داخل و به طرف خط مرکزی بدن است. در متاتارسوس اداکتوس برخلاف بیماری پاچنبری، پاشنه پای بچه طبیعی بوده و مشکلی ندارد. این بیماری در نیمی از موارد دو طرفه است.
/چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
طبق یک مقاله در American Family Physician، ارجاع به ارتوپد کودکان زمانی لازم است که انحراف پا بیش از 2 انحراف معیار از حالت طبیعی سن کودک فاصله داشته باشد، بچه درد داشته باشد یا در عملکرد پا اختلال دیده شود.
اگر اندازه گیری ها در محدوده طبیعی سن کودک باشد و بچه هیچ علامتی نداشته باشد، معمولا نیازی به بررسی یا درمان بیشتر نیست.
درمان متاتارسوس اداکتوس چیست
نوع درمان چرخش و انحراف انگشتان پا به داخل، بسته به اینکه آیا پنجه پا قابلیت انعطاف دارد یا نه متفاوت است. اگر پنجه پا قابلیت انعطاف داشته باشد یعنی پزشک بتواند با فشار مختصر دست آن را در حالت طبیعی نگه دارد بیمار نیازی به درمان ندارد.
در این حالت انتظار میرود تغییر شکل پای بچه در عرض چند ماه خودبخود خوب شود. در این موارد فقط بیمار تحت نظر پزشک باقی میماند.
در حدود 15 درصد موارد با وجود صبر، وضعیت پای بچه بعد از 6 تا 12 هفته بهبود نمیابد و بتدریج یک شیار پوستی در طرف داخلی کف پا بوجود میاید که در واقع به علت باقی ماندن پنجه پا در وضعیت نامناسب ایجاد شده است.
در این موارد و در مواردیکه از همان اول پای بچه قابلیت انعطاف کافی نداشته باشد درمان با استفاده از انجام نرمش های خاصی است که پزشک به والدین کودک یاد میدهد و آنها در طول روز بطور مرتب این نرمش های کششی را برای پای بچه انجام میدهند.
همچنین در این موارد از کفش های مخصوصی استفاده میشود که بچه باید در طول شبانه روز آنرا بپوشد تا بتدریج شکل پا به فرم کفش درآید و صاف شود.
بندرت و در صورت عدم پاسخ درمانی مناسب به درمان های ذکر شده از گچ گیری پا استفاده میشود. این گچ گیری در بچه های با سن کمتر از هشت ماهگی تاثیر بیشتری دارد تا در سنین بالای آن.
معمولا گچ هر 1 تا 2 هفته عوض میشود و پزشک سعی میکند تا با هر گچ گیری شکل گچ را کمی تغییر داده و پا را به فرم مناسب اصلاح کند.
در صورتیکه هیچ کدام از درمان های ذکر شده موفقیت آمیز نبودند بچه در سن 4 تا 6 سالگی تحت عمل جراحی قرار میگیرد. بیماران مبتلا به متاتارسوس اداکتوس بندرت نیاز به عمل جراحی پیدا میکنند. این بیماری در اکثر بچه ها به خوبی درمان میشود.
/برای آشنایی با سایر بدشکلی های شایع پا در کودکان، صفحه کف پا توضیحات کامل تری ارائه میدهد.
سوالات متداول
منابع:
- Review of Current Concepts in Metatarsus Adductus – Pediatric Annals
- Universal neonatal foot orthotics, a novel treatment of infantile metatarsus adductus – European Journal of Pediatrics
- Lower Extremity Abnormalities in Children – American Family Physician
- Metatarsus Adductus – Hopkins Medicine
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها