بیماری سیور، که به آن آپوفیزیت کالکانه هم گفته میشود، نوعی التهاب در صفحه رشد استخوان پاشنه است که شایعترین علت درد پاشنه پا در کودکان و نوجوانان در حال رشد، به‌خصوص آن‌هایی که فعالیت بدنی زیادی دارند، محسوب میشود.
این بیماری بیشتر در دوره رشد سریع نوجوانان رخ میدهد، زمانی که صفحه رشد پاشنه هنوز کاملاً استخوانی نشده و نسبت به کشش مکرر تاندون آشیل حساس‌تر است. علت اصلی آن فشار و کشش مکرر ناشی از فعالیت‌های ورزشی پرفشار مانند دویدن و پریدن روی همین صفحه رشد است.
علائم شایع شامل درد پاشنه که با فعالیت ورزشی تشدید و با استراحت بهتر میشود، حساسیت به لمس در اطراف پاشنه، و گاهی لنگیدن خفیف است. تشخیص عمدتاً بر پایه معاینه بالینی و سن بیمار انجام میشود و معمولاً نیازی به تصویربرداری پیشرفته نیست.
درمان آن غیرجراحی است و شامل کاهش موقت فعالیت‌های پرفشار، استفاده از کفی محافظ زیر پاشنه، یخ‌گذاری و نرمش‌های کششی تاندون آشیل میشود. این بیماری خوش‌خیم است و با بسته شدن صفحه رشد در پایان دوره رشد، به‌طور کامل برطرف میشود.
بیماری سیور شایعترین علت درد پاشنه پا در کودکان و نوجوانان در حال رشد بخصوص بچه های با فعالیت های بدنی زیاد است. این بیماری بیشتر در دوره رشد سریع نوجوانان ایجاد میشود. بیماری سیور از این نظر تا حدی شبیه بیماری ازگود اشلاتر در ناحیه زانو است.
علت بیماری سیور چیست
بنظر میرسد در دوران رشد سریع نوجوانان، سرعت رشد استخوان ها بیش از عضلات و تاندون ها است. در ناحیه ساق، این وضعیت منجر به کوتاه ماندن نسبی عضلات پشت ساق نسبت به استخوان درشت نی شده و در نتیجه عضلات پشت ساق و بدنبال آن تاندون آشیل تحت کشش قرار میگیرد.
تاندون یا زردپی آشیل که قویترین تاندون بدن است به آپوفیز استخوان پاشنه (کالکانه) میچسبد و کشش این تاندون موجب میشود صفحه رشد بین آپوفیز و تنه استخوان پاشنه تحت کشش شدید قرار گرفته و علائم بیماری سیور بروز کند. آپوفیز قسمتی از استخوان است که با تنه اصلی استخوان به توسط صفحه رشد جدا شده است.
کشش تاندون آشیل بر اثر انجام ورزش هایی مانند دویدن و پریدن، بخصوص بر روی زمین های سفت بیشتر میشود. ورزش های بسکتبال، فوتبال و ژیمناستیک این تاندون را بشدت تحت کشش قرار میدهد.
ایستادن به مدت طولانی و استفاده از کفش نامناسب هم میتواند موجب کشیده شدن بیش از حد تاندون آشیل شود.
بیماری سیور یا درد پاشنه پا در کودکان و نوجوانان گرچه میتواند در هر نوجوانی ایجاد شود ولی شرایط زیر زمینه را برای بروز آن بیشتر مساعد میکنند
بیماری سیور طبق Sever Disease (Calcaneal Apophysitis) – StatPearls، بیشتر در کودکان و ورزشکاران جوان بین 8 تا 15 سالگی با اسکلت نابالغ بروز میکند و اغلب با کوتاهی عضله‌ی سه‌سر ساقی همراه است که از تفاوت سرعت رشد استخوان و عضله می‌آید.
این بیماری ممکن است در نوجوانان کم‌تحرک که کفش تخت می‌پوشند هم دیده شود. این بیماری با سایر علل درد پاشنه پا مثل خار پاشنه یا کوفتگی پاشنه، که بیشتر در بزرگسالان دیده میشوند، فرق دارد.
- چرخش مچ پا به خارج ( پرونیشن) که موجب افزایش کشش تاندون آشل میشود
- کف پای صاف یا افزایش قوس کف پا
- کوتاه بودن ساق در یک طرف
- چاقی
علائم بیماری سیور چیست
مهمترین علامت بیماری سیور وجود درد پاشنه پا در یک نوجوان است. درد این بیماران ممکن است به دو طرف یا پشت پاشنه و در بعضی موارد به کف پا هم انتشار پیدا کند. دیگر علائم بیماری عبارتند از
- تورم و قرمزی پاشنه
- لنگیدن در حین راه رفتن
- بیمار به علت درد پاشنه سعی میکند با پنجه پا راه برود
- احساس ناراحتی و خشکی در پا در حین راه رفتن
- فشار دادن پاشنه از دو طرف موجب ناراحتی میشود
- علائم با فعالیت بدنی بیشتر و با استراحت کمتر میشود.
طبق یک Conservative Treatment of Sever’s Disease: A Systematic Review – Journal of Clinical Medicine، بیماری سیور شایعترین علت درد پاشنه در کودکان است و اغلب با ورزش‌هایی مثل فوتبال، فوتبال استرالیایی و بسکتبال مرتبط است.
این بررسی 8 مطالعه‌ی درمانی را در نظر گرفت و کیفیت روش‌شناختی آنها را عموما خوب توصیف کرد، با میانگین امتیاز کیفیت 6.75 از 10.
تشخیص بیماری سیور
تشخیص این بیماری بر اساس شرح حال و معاینه بیمار است و رادیوگرافی کمکی به تشخیص نمیکند. ممکن است پزشک معالج از رادیوگرافی برای رد علل دیگر درد پاشنه پا در کودکان و نوجوانان استفاده کند.
درمان بیماری سیور چیست
اولین و مهمترین اقدام درمانی در درد پاشنه پا در کودکان قطع کلیه فعالیت های بدنی و ورزشی است که موجب تشدید درد پاشنه میشوند. بیمار باید از دویدن بخصوص با پای بدون کفش بر روی زمین های سخت اجتناب کند.
دیگر اقدامات درمانی عبارتند از
- انجام نرمش های کششی کف پا و مچ پا و ساق
- سرمای موضعی بر روی پاشنه بمدت 20 دقیقه روزی سه بار حتی در روز هایی که درد وجود ندارد
- استفاده از جوراب های الاستیک مانند جوراب واریس برای تحت فشار قرار دادن ناحیه پاشنه و کاهش تورم
- استفاده از کفش با پاشنه اندکی بلندتر از کفش های قبلی بیمار
- استفاده از داروهای ضد درد مانند استامینوفن یا بروفن
- در موارد شدید ممکن است پزشک معالج مچ پا را با استفاده از گچ به مدت 12-2 هفته بیحرکت کند.
طبق یک بررسی 2025 در Conservative Management of Sever’s Disease (Calcaneal Apophysitis): A Comprehensive Review of Treatment Efficacy – Cureus، کفی طبی سفارشی راستای بیومکانیکی پا را بهتر از لیفت پاشنه‌ی آماده اصلاح میکند و فیزیوتراپی معمولا بازگشت به ورزش را ظرف دو ماه ممکن می‌سازد. کینزیوتیپینگ عملکرد را بهتر میکند ولی تسکین دردش تفاوت مهمی با دارونما ندارد.
با درمان مناسب، بیماری در عرض دو هفته تا دو ماه خوب شده و مشکلی را هم برای آینده فرد بوجود نخواهد آورد.
با تمام شدن رشد سریع نوجوان و جوش خوردن آپوفیز استخوان پاشنه به تنه آن، بیماری هم کلا دلیل وجودی خود را از دست داده و خودبخود خوب میشود. هرچه شروع درمان زودتر باشد نتیجه درمان هم بهتر سریعتر خواهد بود.
گرچه بیماری خوب میشود ولی در طی دوران رشد سریع نوجوان، ممکن است مجددا عود کند. استفاده از کفش مناسب و با کیفیت که بخصوص قسمت پاشنه آن بتواند شوک ها و ضربات ناشی از پریدن و فرود به زمین را جذب کند در پیشگیری از عود بیماری اهمیت دارد.
ادامه نرمش های کششی هم در پیشگیری از عود بیماری کمک کننده هستند. در صورتیکه بیمار شرایط مساعد کننده بروز بیماری را که در بالا ذکر شده داشته باشد پزشک معالج آنها را مورد توجه قرار داده و درمان میکند.
سوالات متداول
منابع:
- Sever Disease (Calcaneal Apophysitis) – StatPearls
- Conservative Management of Sever’s Disease (Calcaneal Apophysitis): A Comprehensive Review of Treatment Efficacy – Cureus
- Conservative Treatment of Sever’s Disease: A Systematic Review – Journal of Clinical Medicine
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها