استئوسارکوم شایعترین سرطان بدخیم اولیه استخوان است که بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده میشود، هرچند یک قله دوم بروز آن هم در سنین بالاتر وجود دارد. این تومور معمولا از استخوان های بلند اندام، بخصوص اطراف زانو و بالای بازو، شروع میشود.
علامت اصلی آن درد استخوانی است که با فشار دادن محل تومور بیشتر میشود و ممکن است با تورم، برجستگی یا حتی لنگش همراه باشد. تشخیص با تصویربرداری مثل رادیوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی شروع و با نمونه برداری بافتی توسط پاتولوژیست قطعی میشود.
درمان استاندارد ترکیبی از شیمی درمانی و جراحی است. شیمی درمانی معمولا هم قبل و هم بعد از جراحی داده میشود تا اندازه تومور کوچک شود و سلول های سرطانی پراکنده از بین بروند. در جراحی، تومور همراه با بافت سالم اطرافش برداشته و محل خالی شده با پروتز فلزی یا پیوند استخوان جایگزین میشود.
امروزه در بیشتر بیماران بجای قطع عضو از جراحی حفظ اندام استفاده میشود. پیش آگهی این بیماری به عواملی مثل محل و اندازه تومور، وجود متاستاز، سن بیمار و رفتار سلول های سرطانی زیر میکروسکوپ بستگی دارد و کامل کردن دوره درمان نقش مهمی در نتیجه نهایی آن دارد.
استئوسارکوم یا استئوژنیک سارکوم Osteosarcoma, osteogenic sarcoma یکی از شایعترین تومور ها یا سرطان های بدخیم اولیه استخوان است یعنی منشاء آن از خود استخوان است.
شیوع این تومور در نوجوانان و جوانان است و بیشتر در استخوان های بلند دیده میشود. محل شایع بروز آن استخوان های بالا و پایین زانو و بالای بازو است.
طبق بررسی ثبت ملی سرطان آمریکا، بروز این تومور دو قله دارد. قله اول در سنین نوجوانی و قله دوم بعد از 60 سالگی است. در سالمندان این تومور اغلب همراه بیماری پاژه استخوان است یا به صورت یک سرطان دوم، بعد از یک سرطان قبلی، دیده میشود.
استئوسارکوم به همراه سارکوم یوئینگ و کندروسارکوم سه سرطان بدخیم اولیه شایع استخوان هستند که همگی زیرمجموعه تومورهای استخوان و بافت نرم به شمار میروند.
علائم استئوسارکوم
شایعترین علامت این تومور استخوانی درد اندام است. درد در هنگام فشار دادن استخوان بیشتر میشود. ممکن است تورم و برجستگی و حتی قرمزی پوست در قسمتی از اندام احساس شود.
لنگش و محدودیت حرکت مفصل ممکن است از دیگر علائم تومور باشد. ممکن است بدنبال فعالیت تومور، استخوان به قدری ضعیف شود که بشکند.
تشخیص تومور استئوسارکوم
ممکن است تومور در یک عکس ساده رادیولوژی دیده شود. پزشک ارتوپد ممکن است از دیگر روش های تصویربرداری مثل اسکن رادیوایزوتوپ، سی تی اسکن و ام آر آی هم برای کمک به تشخیص و بررسی وسعت درگیری استفاده کند.
تشخیص قطعی این بیماری با بدست آوردن قسمتی از بافت تومور توسط بیوپسی ( توسط سوزن های مخصوص یا با جراحی باز) است. متخصص پاتولوژی ( پاتولوژیست) بافت را به دقت زیر میکروسکوپ بررسی کرده و نوع آن را تعیین میکند.
درمان تومور استئوسارکوم
درمان تومور استئوسارکوم بخشی از رویکرد کلی تر درمان سرطان استخوان است. مهمترین روش های درمانی استئوسارکوم عبارتند از :
شیمی درمانی
معمولاً قبل از جراحی به بیمار داده میشود تا اندازه تومور را کوچکتر کرده و انجام جراحی راحت تر و بهتر شود. بعد از جراحی هم شیمی درمانی ادامه میابد.
رادیوتراپی
استئوسارکوم معمولا به رادیوتراپی پاسخ خوبی نمیدهد ولی در بیمارانیکه تحت عمل جراحی قرار میگیرند ممکن است برای از بین بردن باقیمانده های احتمالی تومور از رادیوتراپی استفاده میشود.
وقتی بدنبال ابتلا به استئوسارکوم استخوان دچار شکستگی میشود ممکن است سلول های سرطانی از استخوان به بافت های اطراف پراکنده شوند برای مبارزه با این سلول ها هم گاهی از رادیوتراپی استفاده میشود.
جراحی
در حین جراحی بافت سرطانی با مقداری از استخوان سالم اطرافش برداشته میشود. محل خالی شده یا با یک فلز که به جای استخوان گذاشته میشود جایگزین میشود ( مثلاً استفاده از مفصل مصنوعی وقتی تومور در نزدیک مفصل بوده است) و یا از پیوند استخوان برای جایگزین شدن استخوان از دست رفته استفاده میشود.
گاهی اوقات وسعت رشد تومور آنقدر زیاد است که به مناطق زیادی از اندام منتشر شده است و یا عروق و اعصاب اندام را به شدت آسیب زده است. در این موارد ممکن است بهترین راه برای بیمار قطع عضو باشد.
پیش آگهی تومور استئوسارکوم
مفهوم این عبارت اینست که در بعضی موارد میتوان بعد از تشخیص بیماری مشخص کرد که سرنوشت بیمار چگونه است، آیا درمان بیماری نتیجه خوبی خواهد داشت یا خیر. پیش آگهی استئوسارکوم به عوامل زیر بستگی دارد
- تومور در چه استخوانی ایجاد شده است.
- تومور چقدر بزرگ شده است.
- آیا تومور به بافت های اطراف خود دست اندازی کرده است. آیا تومور به نقاط دیگر بدن متاستاز داده است.( شایعترین محل متاستاز استئوسارکوم ریه است)
- سن بیمار چند سال است
- آیا سلول های سرطانی رفتاری شبیه سلول های سالم دارند یا خیلی وحشی و تهاجمی هستند. این خصوصیات توسط بررسی نمونه بافتی و بوسیله پاتولوژیست مشخص میشود.
- آیا بیمار در زمینه بیماری دیگری دچار استئوکندروم شده یا خیر ( وجود تومور رتینوبلاستوم یا سابقه رادیوتراپی یا بعضی انواع شیمی درمانی یا بیماره پاژه ممکن است احتمال ابتلاء به این تومور را زیاد کنند)
طبق یک مطالعه روی بیماران استئوسارکوم در مالزی، در بیمارانی که دوره شیمی درمانی و جراحی را کامل کردند، بقای کلی 2 ساله حدود 72 درصد و بقای 5 ساله حدود 44 درصد بود. مهمترین عوامل موثر بر این بقا، کامل کردن درمان و نبود متاستاز ریه در زمان تشخیص بودند.
در بررسی 13 مطالعه روی 2884 بیمار، بقای 5 ساله در جراحی حفظ اندام تقریبا دو برابر قطع عضو بود، هرچند مرحله بیماری در دو گروه یکسان مشخص نبود و ناهمگونی زیادی بین مطالعات وجود داشت، پس این نتیجه باید با احتیاط تفسیر شود.
طبق یک بررسی درباره پیشرفت های درمان حفظ اندام در استئوسارکوم، شیمی درمانی نئوادجوانت (پیش از جراحی) بقای بیماران و میزان موفقیت جراحی حفظ اندام را به طور چشمگیری بهتر کرده و بقای بیماران با این روش کمتر از قطع عضو نیست. به همین دلیل امروزه حفظ اندام به گزینه اصلی جراحی تبدیل شده است.
سوالات متداول
منابع:
- Prognostic factors and survival rate of osteosarcoma: A single-institution study – Asia-Pacific Journal of Clinical Oncology
- Limb-salvage surgery offers better five-year survival rate than amputation in patients with limb osteosarcoma treated with neoadjuvant chemotherapy – Journal of Bone Oncology
- Advances in limb salvage treatment of osteosarcoma – Journal of Bone Oncology
- Osteosarcoma incidence and survival rates from 1973 to 2004: data from the Surveillance, Epidemiology, and End Results Program – Cancer
- Osteosarcoma: A Surveillance, Epidemiology, and End Results program-based analysis from 1975 to 2017 – Cancer
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها