درد کمر در بچه ها و نوجوانان معمولا خوش خیم است و در بیشتر موارد با چند روز استراحت و تقویت عضلات شکم و کمر خوب میشود. آنچه اهمیت دارد شناختن علائم هشدار است، چون همین علائم تعیین میکنند که بچه به تصویربرداری و بررسی بیشتر نیاز دارد یا نه.
شایعترین علت کمردرد در این سن کشیدگی عضلات اطراف ستون مهره است. سفت بودن عضلات همسترینگ و ضعف عضلات شکم هم در نوجوانان درد ایجاد میکند.
علت های ساختاری شامل کیفوز شوئرمن، شکستگی استرسی قوس مهره، سر خوردن مهره، فتق دیسک و شکستگی حلقه آپوفیزی است. علت های کمتر شایع ولی مهم شامل عفونت دیسک و مهره، استئومیلیت مهره و تومورهای استخوانی هستند.
علائم هشدار عبارتند از دردی که بیش از یک ماه طول بکشد، درد شبانه، درد ثابت و مداوم، تب، کاهش وزن، لنگش یا تغییر در راه رفتن، انتشار درد به پا و سن کم. سابقه ضربه شدید به ستون مهره هم مهم است.
تشخیص با شرح حال و معاینه شروع میشود. رادیوگرافی ساده مرحله بعد است و اسکن استخوان یا ام آر آی فقط وقتی لازم میشود که علائم هشدار وجود داشته باشد یا درد ادامه پیدا کند.
درمان بیشتر موارد ساده است و شامل استراحت کوتاه، کاهش فعالیت شدید و نرمش های کششی و تقویتی میشود. کوتاه کردن مدت حمل کیف مدرسه هم از تکرار درد جلوگیری میکند.
این درد ها در غالب اوقات با کمی استراحت و بعد از 1 تا 2 هفته از بین میرود. درد کمر در بچه وقتی بیش از یک ماه طول میکشد جدی است و باید علت آن بدقت بررسی شود.
درد کمر در بچه ها و نوجوانان معمولا خوش خیم است و در بیشتر موارد علت جدی پشت آن نیست. ولی علت های کمردرد در بچه ها با بالغین فرق دارد و شناختن علائم هشدار حیاتی است.
همین علائم هشدار تعیین میکنند که بچه به تصویربرداری، ارجاع تخصصی، بریس یا جراحی نیاز دارد یا نه.
بطور سنتی پذیرفته شده بود که کمردرد بچه ها و نوجوانان اغلب علت ساختاری دارد، ولی امروز کمردرد بدون علت ساختاری در این سن رو به افزایش است.
متون جدیدتر نشان میدهند شمار نسبتا زیادی از بچه ها کمردرد را تجربه میکنند و فقط بخش کوچکی از آنها به پزشک مراجعه میکنند.
ستون مهره بچه در حال رشد است و ساختار آن با بالغین فرق دارد. آناتومی آن در مقاله آناتومی ستون فقرات توضیح داده شده است.
بخصوص اگر سن بچه کمتر از 4 سال باشد یا درد همراه با تب، کاهش وزن، ضعف و گزگز اندام تحتانی، مشکل در راه رفتن، انتشار درد به اندام تحتانی، مشکلات مثانه یا دستگاه گوارش باشد یا درد آنقدر شدید باشد که مانع خوابیدن بچه شود.
اگر درد در کمر بچه بیش از چند روز طول بکشد یا بدتر شود حتماً با پزشک مشورت کنید.
کمردرد در بچه ها چقدر شایع است
کمردرد در بچه ها کمتر از بالغین است ولی نادر نیست. بیشتر بچه هایی که کمردرد دارند اصلا به پزشک مراجعه نمیکنند.
در یک مطالعه روی 3,042 بچه که به کلینیک ارتوپدی مراجعه کرده بودند، 261 نفر یعنی 8.6 درصد شکایت اصلیشان کمردرد بود.
بررسی 119 مطالعه روی بیش از یک میلیون بچه و نوجوان نشان داده شیوع کلی درد مزمن در این سن 20.8 درصد است، یعنی حدود یک نفر از هر 5 بچه.
بیشترین شیوع مربوط به سردرد و درد اسکلتی-عضلانی بود. در بیشتر انواع درد دخترها شیوع بالاتری داشتند، ولی برای کمردرد تفاوت روشنی بین دخترها و پسرها دیده نشد.
علائم خطر در کمردرد بچه ها
وقتی کمر بچه ای درد میگیرد علائم زیر نشانه خطر هستند و با دیدن آنها باید به پزشک مراجعه کرد
- دردی که بیش از یک ماه طول بکشد
- دردی که مانع انجام فعالیت های روزانه بچه شود
- وجود علائمی مانند تب، سرفه یا مشکلات ادراری و گوارشی
- انتشار درد به اندام تحتانی
- سن کمتر از شش سال
- سابقه ضربه شدید به ستون مهره
- درد شبانه
مهمترین علل درد در کمر بچه ها عبارتند از :
در یک بررسی علل کمردرد بچه ها و نوجوانان، اسپوندیلولیز، اسپوندیلولیستزیس، کیفوز شوئرمن، سندرم های ناشی از فشار بیش از حد، فتق دیسک، شکستگی حلقه آپوفیزی، عفونت دیسک و مهره، استئومیلیت مهره و تومور فهرست شده اند.
بررسی بالینی درست به تشخیص زودتر و پرهیز از هزینه غیرضروری منجر میشود.
کشیدگی عضله
کشیدگی عضلات اطراف ستون مهره شایعترین علت بروز درد در کمر بچه ها و نوجوانان است. این درد ها معمولاً به چند روز استراحت و مصرف دارو و تقویت عضلات شکم و کمر جواب داده و خوب میشود.
بعضی از نوجوانان درد های شدیدتری در ناحیه کمر حس میکنند که معمولاً علت آنها سفت بودن عضلات همسترینگ ( عضلاتی که در سطح داخلی و کشاله ران قراردارد) و ضعف عضلات شکم است. اغلب این درد ها با نرمش های کششی و تقویتی خوب میشوند.
نرمش های کششی و تقویتی نقش اصلی را در کنترل این درد ها دارند. تمرین های ورزش های کمردرد برای بالغین طراحی شده اند، پس بچه باید این حرکات را زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام دهد.
کمر قوز دار یا کیفوز Kyphosis
در نوجوانان قوس زیاد بالای کمر که بصورت قوز کردن است و کمر را به جلو خمیده میکند میتواند موجب بروز درد در ناحیه کمر شود. افزایش قوس کمر در این افراد بصورت افزایش قوس ستون مهره در ناحیه سینه ای است و به آن کیفوز شوئرمن Scheuermann’s kyphosis میگویند.
در این بیماری مهره های ناحیه سینه ای تغییر شکل داده و موجب قوز میشوند. درد در این افراد در قسمت های بالایی ستون مهره است و با فعالیت بدنی شدیدتر میشود.
انحراف جانبی ستون مهره یا اسکولیوز هم در این سن دیده میشود، ولی برخلاف تصور رایج خودش معمولا دردناک نیست و در مقاله جداگانه بررسی شده است.
شکستگی استرسی ستون مهره
این بیماری که آنرا اسپوندیلولیز Spondylolysis هم میگویند میتواند موجب درد کمر در نوجوانان شود. ورزش هایی که در آنها کمر زیاد میچرخد یا به عقب زیاد خم میشود مانند ژیمناستیک شیرجه یا فوتبال میتواند زمینه را برای بروز این بیماری فراهم کند.
شکستگی استرسی مهره معمولاً در سنین بلوغ یعنی زمانی که بیمار رشد سریع بدنی و قدی پیدا میکند دیده میشود. درد معمولاً خفیف است و به باسن و ساق تیر میکشد. درد با فعالیت بدنی بیشتر شده و با استراحت کم میشود. این بیماران در حین راه رفتن قدم های کوچک برمیدارند.
مرحله بندی این شکستگی، نرخ جوش خوردن و مدت درمان در مقاله اسپوندیلولیز کمری شرح داده شده است.
شکستگی حلقه آپوفیزی
در انتهای هر مهره یک حلقه غضروفی به نام آپوفیز وجود دارد که در سنین رشد هنوز کاملا استخوانی نشده است. فشار ناگهانی یا بلند کردن جسم سنگین میتواند این حلقه را از تنه مهره جدا کند.
درد این عارضه شبیه فتق دیسک است و گاهی به پا تیر میکشد. این عارضه بیشتر در نوجوانان ورزشکار دیده میشود.
سر خوردن مهره
به این عارضه اسپوندیلولیستزی Spondylolysthesis میگویند و به علت سر خوردن یک مهره کمری به سمت جلو روی مهره پایینی بوجود میاید. شایعترین محل آن، اتصال مهره های کمری به خاجی است یعنی معمولاً مهره پنجم کمری روی مهره اول خاجی یا ساکروم به سمت جلو سر میخورد.
اگر این سر خوردن و به جلو آمدن مهره شدید باشد کانال نخاعی تنگ شده و به ریشه های عصبی فشار وارد میشود که این خود موجب علائم عصبی در نزد بیمار میگردد.
عفونت
در بچه های با سن کم عفونت دیسک Diskitis میتواند موجب درد کمر شود. عفونت مهره معمولاً در سنین 1 تا 5 سالگی ایجاد میشود گرچه تا سنین نوجوانی هم دیده میشود. علائم این بیماری بصورت درد در پایین کمر و یا حتی شکم و خشکی ستون مهره است.
لنگش در حین راه رفتن و امتناع بچه از راه رفتن از دیگر علائم بیماری است. وقتی بچه میخواهد از روی زمین چیزی را بردارد بجای خم شدن به جلو، دو زانو مینشیند و بدون خم کردن کمر جسم را گرفته و بلند میشود.
عفونت خود مهره یا استئومیلیت مهره هم در بچه ها دیده میشود و علائم آن شبیه عفونت دیسک است. تب و بالا بودن نشانه های التهابی در آزمایش خون به تشخیص کمک میکند.
تومور
بندرت کمردرد میتواند به علت تومورهای استخوانی مثل استئوئید استئوما Osteoid osteoma ،استئوبلاستوما، گرانولوم ائوزینوفیلیک، کیست استخوانی آنوریسمی و تومورهای بدخیم مانند لوسمی باشد.
این تومورها بیشتر در ستون مهره ای سینه ای و یا کمری هستند. در این بیماران درد همیشگی است و به مرور بیشتر میشود. هم در روز و هم در شب است و شدت آن معمولاً ارتباطی با فعالیت بدنی ندارد.
تشخیص کمردرد در بچه ها
در بیشتر بچه های مبتلا به کمردرد هیچ علت زمینه ای جدی پیدا نمیشود. بررسی های آزمایشگاهی و تصویربرداری باید فقط روی بچه هایی متمرکز شود که علائم و نشانه های هشدار دارند.
در همان مطالعه کلینیک ارتوپدی، حدود 34 درصد بچه هایی که با کمردرد مراجعه کرده بودند آسیب شناسی قابل تشخیص داشتند. ارزش تشخیصی از 8.8 درصد با شرح حال و معاینه و رادیوگرافی ساده، به 22 درصد با اسکن استخوان و 36 درصد با ام آر آی رسید.
از 89 بیماری که تشخیص قطعی گرفتند، 26 درصد با رادیوگرافی ساده و 74 درصد با ام آر آی شناسایی شدند.
معیار ارجاع به ام آر آی در این مطالعه درد ثابت، درد شبانه، درد تیرکشنده یا معاینه عصبی غیرطبیعی بود، آن هم وقتی شرح حال و معاینه و رادیوگرافی ساده جواب نداده باشد.
درد ثابت و مداوم یا درد در ناحیه کمر، خودش علامت هشدار وجود بیماری زمینه ای است.
ام آر آی در تشخیص علت های زمینه ای مانند عفونت یا بدخیمی نقش مهمی دارد، ولی گرفتن آن برای هر کمردرد خفیف و گذرا لازم نیست.
کیف مدرسه و کمردرد بچه ها
کیف مدرسه یکی از پرتکرارترین نگرانی های والدین است. نکته مهم این است که آنچه بیشتر از وزن کیف اهمیت دارد، مدت زمانی است که بچه آن را حمل میکند.
در بررسی 5,318 دانش آموز 6 تا 19 ساله، بیش از 60 درصد آنها از درد مرتبط با کیف مدرسه شکایت داشتند. وزن کیف اثر ضعیفی بر کمردرد داشت، ولی مدت حمل کیف پیش بینی کننده قوی درد بود.
با بالا رفتن سن، نسبت وزن کیف به وزن دانش آموز کم شد ولی درد مرتبط با کیف بیشتر شد. دخترهای نوجوان پرخطرترین گروه برای درد شدید بودند، مستقل از وزن کیف.
پس توصیه عملی این است که کیف روی هر دو شانه و در وسط پشت قرار بگیرد و مدت حمل آن تا حد ممکن کوتاه شود.
سوالات متداول
منابع:
- Low back pain in youth: Recognizing red flags – The Journal of Family Practice
- The investigation and management of back pain in children – Archives of Disease in Childhood Education and Practice Edition
- Evaluation of a systematic approach to pediatric back pain: the utility of magnetic resonance imaging – Journal of Pediatric Orthopaedics
- Evaluation and Diagnosis of Back Pain in Children and Adolescents – Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons
- The prevalence of chronic pain in children and adolescents: a systematic review update and meta-analysis – Pain
- The relationship between back pain and schoolbag use: a cross-sectional study of 5,318 Italian students – The Spine Journal
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها