آناتومی لگن و مفصل ران، تفاوت آناتومی لگن زن و لگن مرد

آناتومی لگن شامل بررسی استخوان، مفصل، عضلات، عروق و اعصاب این ناحیه است. لگن یا پلویس از سه استخوان تشکیل شده: دو استخوان بی‌نام قرینه که هرکدام خود از سه بخش ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس ساخته شده‌اند، و استخوان ساکروم که در پشت بین آن‌ها قرار دارد.

مفصل ران یا هیپ در محل اتصال حفره استابولوم (روی استخوان بی‌نام) و سر استخوان ران شکل می‌گیرد و از نوع مفاصل گوی و کاسه‌ای است. پایداری این مفصل به عمق زیاد حفره استابولوم، بافت لابروم، کپسول مفصلی محکم و رباط‌های قوی مانند ایلیوفمورال، پوبوفمورال، ایسکیوفمورال و رباط گرد وابسته است.

لایه غضروف و مایع سینوویال حرکت روان مفصل را تسهیل می‌کنند و بورس‌ها اصطکاک بین عضلات و استخوان را کم می‌کنند.

عضلات اصلی اطراف مفصل شامل گلوتئال، چهارسر ران، همسترینگ، عضلات کشاله ران و ایلیوپسواس هستند که حرکات خم و باز شدن، نزدیک و دور شدن، و چرخش داخلی و خارجی مفصل ران را انجام می‌دهند.

عصب سیاتیک مهم‌ترین عصب عبوری از پشت مفصل ران است.

رادیوگرافی ساده از نمای رخ و نیمرخ، روش اصلی تصویربرداری اولیه در بررسی مشکلات لگن و مفصل ران است.

بررسی آناتومی لگن و مفصل ران شامل مطالعه آناتومی استخوان و مفصل و عضلات و عروق و اعصاب آن است.

پلویس Pelvis یا لگن خاصره یک ساختمان حلقوی شکل است که در پایین تنه قرار گرفته و ارتباط اندامهای تحتانی را با تنه برقرار میکند. لگن از بالا به ستون فقرات و در پایین به استخوان های ران مفصل میشود.

وظیفه لگن در واقع انتقال نیروهای وزن از تنه به هر دو اندام های تحتانی است. همچنین در موقع نشستن، نیروی وزن تنه مستقیما از طریق لگن به زمین وارد میشود. لگن همچنین حاوی ارگان های گوارشی و تولید مثل بوده و عروق و اعصاب مهمی از آن عبور کرده و از تنه به اندام تحتانی میروند.

در این مقاله راجع به آناتومی لگن و آناتومی مفصل ران از لحاظ آناتومی استخوان لگن و آناتومی عضلات لگن، رباط ها و عروق و اعصاب اطراف لگن خاصره و حفره استابولوم اطلاعات جامعی را بدست خواهید آورد. همچنین رادیوگرافی لگن هم مورد بررسی قرار میگیرد.

آناتومی استخوان لگن

مهمترین و پایه ای ترین قسمت آناتومی لگن و مفصل ران بررسی آناتومی استخوان های آن است.

پلویس از سه استخوان تشکیل شده است. دو استخوان کاملا هم شکل ولی قرینه و به شکل نیم دایره به نام استخوانهای بی نام Innominate bone در کنار یکدیگر قرار گرفته اند تا قسمت اعظم این ساختمان حلقوی را تشکیل دهند.

پس آناتومی استخوان لگن کاملا شکل حلقوی دارد.

این دو استخوان در قسمت جلو به یکدیگر نزدیک شده و یک مفصل را تشکیل میدهند که به آن سمفیز پوبیس Pubic symphysis میگویند.

حفره استابولوم از کنار هم قرار گرفتن سه استخوان ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس درست شده است. شکستگی های این حفره از مهمترین آسیب های بدن هستند.

هر استخوان بی نام خود از سه قسمت به نام های ایلیوم Ilium ، ایسکیوم Ischium و پوبیس Pubis تشکیل شده است. این سه قسمت در بچه ها در واقع سه استخوان جدا هستند که در کنار هم قرار گرفته و در بین آنها صفحه رشد قرار گرفته است.

در زمان بلوغ این سه استخوان لگن کاملا به یکدیگر میچسبند و یک استخوان بی نام را درست میکنند. استخوان پوبیس در جلو یا قدام قرار گرفته و از دو قسمت ( راموس فوقانی و راموس تحتانی) درست شده است.

استخوان ایلیوم قسمت پشتی یا عقبی استخوان بی نام است و قسمت ایسکیوم در پایین استخوان بی نام است. در موقع نشستن، قسمتی که با زمین تماس دارد ایسکیوم است.

جوش‌خوردگی و اتصال کامل این سه استخوان در محل غضروف سه‌شعاعی (triradiate cartilage) که حفره استابولوم را می‌سازد، طبق بررسی‌های روند استخوانی‌شدن غضروف سه‌شعاعی لگن در نوجوانی معمولاً در دختران حدود 12 سالگی و در پسران حدود 14 سالگی آغاز می‌شود و تا اوایل بزرگسالی کامل میشود.

در قسمت پشت بین این دو، استخوانی مثلثی شکل به نام استخوان خاجی یا ساکروم Sacrum قرار گرفته است. استخوان ساکروم در واقع پنج مهره هستند که به یکدیگر چسبده و یک استخوان را درست کرده اند.

در پایین ساکروم، استخوان دنبالچه به آن مفصل شده است. استخوان ساکروم از بالا به مهره پنجم کمری متصل میشود و یک دیسک بین مهره ای در بین آنها قرار دارد.

استخوان ساکروم در دو طرف با قسمت ایلیاک استخوان بی نام مفصل میشود. به این دو مفصل، مفاصل ساکروایلیاک  Sacroiliac joint میگویند. مفصل ساکروایلیاک از نوع آمفی آرترودیال بوده و حرکت بسیار کمی دارد.

همانطور که گفته شد قسمت های پوبیس استخوان های بی نام دو طرف در قسمت جلو به یکدیگر نزدیک شده و در بین آنها یک ساختمان غضروفی فیبری مانند منیسک زانو قرار میگیرد.

کنار هم قرار گرفتن دو استخوان پوبیس و این غضروف را سمفیز پوبیس میگویند. سمفیز پوبیس از لحاظ آناتومی در واقع مفصل بین دو استخوان پوبیس است .

این مفصل از نوع آمفی آرترودیال بوده و حرکت بسیار کمی دارد. در ماههای آخر بارداری در خانم ها، غضروف سمفیز شل شده و دو استخوان پوبیس بیشتر از هم فاصله میگیرند تا حلقه لگن خاصره برای عبور بچه در حین زایمان گشادتر شود.

حفره استابولوم قسمتی از استخوان بی نام است که با نزدیک شدن به سر استخوان ران، مفصل ران را درست میکند. مفصل ران پلویس را به اندام تحتانی متصل میکند. حفره استابولوم دقیقا در محل اتصال سه قسمت ایلیوم، ایسکیوم و بوبیس استخوان بی نام قرار دارد.

آناتومی مفصل ران یا هیپ چیست

مهمترین نکته آناتومی مفصل ران درک مفهوم گوی و کاسه ای بودن آن است.

مفصل ران یا هیپ متصل کننده تنه به اندام های تحتانی است و از قسمت های متفاوتی ساخته شده است که مهمترین آنها عبارتند از استخوان، غضروف، سینوویال، لابروم، کپسول مفصلی، رباط، بورس، عضلات، اعصاب و عروق.

مفصل ران که در زبان انگلیسی به آن هیپ Hip Joint و در زبان فرانسه به آن هانش میگویند یکی از بزرگترین و مهمترین مفاصل بدن است. مفصل ران از پرتحرک ترین مفاصل بدن است و اگر نگوئیم مهمترین نقش، بدون شک نقش بسیار با اهمیتی را در راه رفتن انسان ایفا میکند.

کلا مفصل جایی است که دو استخوان در کنار یکدیگر قرار گرفته و حرکت میکنند و مفصل ران جایی است که لگن خاصره به ران متصل میشود.

استخوان لگن یک ساختار حلقوی است که در بالا به ستون مهره و در پایین به دو استخوان ران متصل میشود. در داخل لگن قسمتی از ارگان های گوارشی و تولید مثل و عروق و اعصاب ارتباطی مهمی قرار گرفته اند.

در هر طرف لگن یک مفصل ران یا هیپ قرار گرفته است. این مفصل متصل کننده تنه و اندام تحتانی است و نقش مهمی در حفظ تعادل تنه و کل بدن انسان در حین ایستادن و راه رفتن ایفا میکند.

وظیفه اصلی مفصل ران کنترل حرکات اندام تحتانی است. در پشت مفصل ران باسن قرار گرفته که شامل عضلات قوی لگن است و ناحیه جلوی مفصل ران را کشاله ران میگویند.

مفصل هیپ میتواند دچار بیماری های گوناگونی شود و با توجه به اهمیت این مفصل در بدن، بیماری های آن میتوانند اثرات غیر قابل انکاری بر نحوه ایستادن و راه رفتن ما داشته باشند.

برای کارکرد صحیح مفصل هیپ همه این قسمت ها باید به درستی و با هماهنگی کامل با هم کار کنند.

فیلم زیر ساختارهای تشکیل دهنده مفصل ران را به اختصار به شما نشان میدهد.

مهمترین قسمت مفصل ران که در مرکز ساختار قرار گرفته است داربست استخوانی آن است و قسمت های دیگر مانند کپسول مفصلی و غضروف بر روی آن اضافه میشوند. پس در ابتدا به توضیح داربست استخوانی مفصل ران میپردازیم و عناصر اطراف آن را در ادامه توضیح میدهیم.

استخوان محکم ترین قسمت سیستم حرکتی است که قسمت های دیگر بر روی آن سوار میشوند.

عامه مردم به مفصل ران مفصل لگن هم میگویند. این البته یک غلط مصطلح است. لگن مفاصل دیگری مانند مفاصل ساکروایلیاک و سمفیز پوبیس هم دارد ولی چون مهمترین مفصل لگن همین مفصل ران است این رویه پی گرفته شده است.

در بین پزشکان به مفصل ران مفصل هیپ Hip joint یا هانش هم میگویند. این یک مفصل گوی و کاسه ای است به این معنا که از یک کره یا توپی تشکیل شده که در داخل یک کاسه قرار گرفته است.

قسمت گوی یا توپی آن، سر استخوان ران است و قسمت کاسه آن قسمتی از استخوان لگن میباشد که به آن حفره استابولوم Acetabulum میگویند.

سر استخوان ران ( به استخوان ران، فمور هم میگویند) بالاترین قسمت آن است و به شکل یک کره گرد و مدور بوده، کاملا در درون حفره استابولوم که به شکل یک کاسه گود است احاطه میشود و حفره استابولوم هم یک کاسه استخوانی بوده و جزئی از لگن خاصره است.

 مفصل ران یا هیپ بسیار پایدار است و این پایداری دررفتگی این مفصل را بسیار مشکل میکند. پایدار بودن مفصل ران به دو علت است.

• عمق زیاد کاسه استابولوم که کاملا اطراف سر استخوان ران را فرا گرفته است
• وجود بافتی به نام لابرون و رباط های بسیار محکم و کپسول مفصلی قوی و عضلات پرقدرتی که اطراف مفصل را گرفته اند

در زیر به توصیف جدا گانه قسمت گوی و قسمت کاسه مفصل ران یا هیپ میپردازیم.

قسمت گوی

استخوان ران بلندترین استخوان بدن است. بالاترین قسمت استخوان ران که با لگن مفصل میشود را سر استخوان ران مینامند. آن را سر استخوان ران مینامند چون مانند سر انسان به شکل گرد و مدور بوده و حالت کروی دارد.

قطر سر استخوان ران در انسان ها بر حسب جثه آنها با هم متفاوت است ولی حدود پنج سانتیمتر قطر دارد. سر استخوان ران درون حفره استابولوم قرار میگیرد و تقریبا نیمی از سطح سر استخوان ران به توسط حفره استابولوم پوشیده شده است.

سر استخوان ران به توسط قسمتی دیگر به نام گردن استخوان ران به قسمت های پایینتر استخوان ران متصل میشود.

نام گذاری گردن استخوان ران هم صرفا یک شبیه سازی است مانند گردن انسان که سر را به تنه متصل میکند گردن استخوان ران هم سر آن را به تنه استخوان اتصال میدهد.

برخلاف سر انسان که در راستا و امتداد تنه است گردن استخوان ران کمی کج است و در نتیجه سر استخوان نسبت به تنه آن قدری انحراف دارد و با زاویه قرار گرفته است.

زاویه بین گردن و تنه استخوان ران مهم بوده و در بعضی بیماری ها تغییر میکند. این زاویه بطور طبیعی در نوزادان حدود 150 و در بالغین حدود 125 درجه است. کمتر شدن این زوایه از حدود طبیعی را کوکسا وارا میگویند.

در پایین تر از گردن استخوان ران دو برجستگی دیگر به نام های تروکانتر بزرگ Greater trochanter و تروکانتر کوچک Lesser trochanter قرار دارند. این دو برجستگی محل اتصالات عضلات قوی اطراف مفصل ران هستند.

در واقع عضلات برای اعمال اثر خود بر استخوان نیاز به محل اتصال قوی دارند و این برجستگی ها بوجود آمده اند تا این اتصال را بزرگتر و در نتیجه محکم تر و موثرتر کنند.

به تروکانتر بزرگ عضلات سرینی یا گلوتئال میچسبند و تروکانتر کوچک محل اتصال عضله ایلیوپسواس است. در مورد این عضلات در قسمت توضیح عضلات لگن بطور مفصل بحث شده است.

قسمت کاسه

کل استخوان لگن مجموعا از سه استخوان دیگر تشکیل شده که به هم متصل شده و یک ساختار حلقوی به نام لگن خاصره را بوجود میاورند.

حلقه لگن از سه استخوان تشکیل شده است. دو استخوان کاملا قرینه در دو طرف که به آنها استخوان های بی نام Innominate bone میگویند و یک استخوان خاجی یا ساکروم Sacrum که در قسمت پشت بین این دو استخوان بی نام قرار گرفته است.

استخوان های بی نام در قسمت جلو در ناحیه ای به نام سمفیز پوبیس Pubis symphysis به یکدیگر متصل میشوند. سمفیز پوبیس را میتوان از روی پوست در قسمت پائین شکم و بالای آلت تناسلی لمس کرد. به آن عانه هم میگویند.

هر استخوان بی نام در قسمت پایین خود، حفره کاسه ای شکل و گودی دارد که به آن حفره استابولوم Acetabulum cavity میگویند.

پس لگن دو حفره استابولوم در دو طرف خود دارد. سر استخوان ران درون حفره استابولوم قرار میگیرد. درون حفره استابولوم یک گودی و حفره کوچکتری وجود دارد که به آن Cotyloid fossa میگویند.

گرچه سطح درونی حفره استابولوم پوشیده از غضروف است ولی درون این حفره کوچکتر غضروف وجود ندارد و به عوض آن، رباطی به نام رباط گرد به سطح داخلی آن متصل میشود.

این رباط از طرف دیگر به حفره کوچکی که در سر استخوان ران است متصل میشود. در واقع سر استخوان ران و حفره استابولوم به توسط رباط گرد به هم متصل میشوند.

وظیفه این رباط حفظ پایداری مفصل ران است و در واقع اجازه نمیدهد که سر استخوان ران به راحتی از درون کاسه استابولوم خارج شود. البته در زمان کودکی این رباط وظیفه تغذیه سر استخوان ران را هم دارد.

در کودکی عروق خونی کوچکی از این رباط عبور کرده و به سر استخوان ران میرسند و آن را تغذیه میکنند. در افراد بالغ این عروق مسدود شده و خونرسانی از این راه انجام نمیشود. کاهش میزان خونرسانی به سر استخوان ران احتمال  نکروز آن را بیشتر میکنند.

به مفصل هیپ مفصل استابولوفمورال acetabulofemoral joint هم میگویند چون از کنار هم قرار گرفتن دو استخوان استابولوم و فمور درست شده است.

فاصله دو مفصل هیپ در زن و مرد با هم متفاوت است. به علت پهن تر بودن استخوان لگن خاصره زنان نسبت به مردان فاصله دو مفصل ران در زنان بیشتر است. پهن تر بودن لگن در زنان از ملزومات تولید و حمل و زایمان فرزند است.

لگن حقیقی و لگن کاذب و کانال زایمان

حلقه استخوانی لگن یک فضای یکپارچه نیست. یک خط استخوانی مورب این حلقه را به دو طبقه تقسیم می‌کند، طبقه بالایی پهن و باز و طبقه پایینی تنگ و لوله‌مانند است. شناخت این دو طبقه پایه فهم زایمان طبیعی و همچنین پایه فهم محل واقعی درد در بیماری‌های لگن است.

طبقه بالایی را لگن کاذب یا لگن بزرگ (greater pelvis) می‌نامند که بین دو بال ایلیاک قرار دارد و در واقع بخشی از حفره شکم است و احشای پایین شکم مانند روده را نگه می‌دارد. طبقه پایینی لگن حقیقی یا لگن کوچک (lesser pelvis) نام دارد و ارگان‌های لگنی در آن جای می‌گیرند.

مرز بین این دو، ورودی لگن (pelvic inlet) است که در پشت با برجستگی ساکروم، در طرفین با خط قوسی ایلیوم و خط پکتینئال راموس فوقانی پوبیس و در جلو با سمفیز پوبیس محدود می‌شود، همان‌طور که در توصیف مرزهای ورودی و خروجی حلقه لگن آمده است.

خروجی لگن (pelvic outlet) در پایین این فضا قرار دارد و در پشت با نوک دنبالچه، در طرفین با برجستگی‌های ایسکیال و لبه پایینی رباط ساکروتوبروس و در جلو با قوس پوبیک محدود می‌شود. فاصله بین ورودی و خروجی همان کانال زایمان است که سر جنین باید از آن عبور کند.

در یک بررسی سی‌تی سه‌بعدی روی 1263 زن غیرباردار 20 تا 40 ساله، اندازه‌گیری قطرهای ورودی لگن با سی‌تی اسکن سه‌بعدی نشان داد میانگین قطر قدامی خلفی مامایی 127.0 میلی‌متر و میانگین قطر عرضی ورودی لگن 126.8 میلی‌متر است. همین بررسی نشان داد قد فرد رابطه معنی‌داری با هر دو این اندازه‌ها دارد، یعنی ابعاد کانال زایمان تابع جثه است و نه یک عدد ثابت برای همه.

در ماه‌های آخر بارداری، شل شدن غضروف سمفیز پوبیس و رباط‌های ساکروایلیاک این ابعاد را کمی بازتر می‌کند تا عبور جنین ممکن شود. همین شل شدن رباط‌ها علت شایع درد ناحیه عانه و درد پشت لگن در اواخر بارداری است.

آناتومی لگن. غضروف مفصل ران

قسمت مهم درک آناتومی مفصل ران در ناحیه لگن بررسی لایه غضروفی داخل مفصل است.

گفتیم داربست مفصل ران از یک گوی به نام سر استخوان ران و یک کاسه به نام حفره استابولوم تشکیل شده است. سطح داخلی حفره استابولوم و سطح خارجی یا رویی سر استخوان ران با لایه ای به نام غضروف پوشیده شده است. جنس این غضروف، هیالن است.

غضروف در اینجا بصورت یک لایه صاف و لغزنده و سفید رنگ است که روی سطح سر استخوان ران و درون حفره استابولوم را پوشانده است. کلفتی این لایه غضروفی حدود سه میلیمتر است.

یعنی روی سر استخوان ران لایه ای حدود یک تا سه میلیمتر بسته به ناحیه، از غضروف وجود دارد و درون حفره استابولوم هم از یک لایه غضروفی به کلفتی سه میلیمتر سنگفرش شده است.

این کلفتی در تمام سطح مفصل یکسان نیست و در ناحیه بالایی که بار وزن را تحمل می‌کند بیشتر از نواحی دیگر است. در یک اندازه‌گیری کلفتی غضروف مفصل ران با ام‌آر‌آی و روش استریولوژی، میانگین کلفتی غضروف استابولوم بین 1.15 تا 1.46 میلی‌متر و میانگین کلفتی غضروف سر استخوان ران بین 1.18 تا 1.78 میلی‌متر اندازه‌گیری شد.

یکی از وظایف عمده این لایه غضروفی تسهیل حرکت در مفصل ران یا هیپ است. غضروف مفصلی با ایجاد کردن یک لایه صاف و لغزنده موجب میشود تا استخوان های تشکیل دهنده مفصل به راحتی و با اصطکاک کمتر روی یکدیگر حرکت کنند.

این لایه همچنین در ضرباتی که به مفصل وارد میشود شوک ناشی از ضربه را مانند یک کمک فنر جذب میکند. آسیب غضروف مفصل ران موجب بروز سائیدگی این مفصل میگردد.

آناتومی لگن. لایه سینوویال مفصل ران

لایه یا پرده سینوویال Synovial membrane یک پرده نازک است که مانند فرش سطح داخلی کپسول مفصلی ران را پوشانیده است. وظیفه این لایه ترشح  مایع سینوویال است. در واقع این پرده شفاف و نازک سلول هایی دارد که مایع سینوویال را ترشح میکنند.

مایع سینوویال Synovial fluid مایع شفاف و غلیظ و لزج مانند سفیده تخم مرغ است که به توسط پرده سینوویال ترشح میشود. این مایع دو وظیفه عمده دارد

• مایع سینوویال سطح روی غضروف مفصل ران یا هیپ را لزج و لیز و لغزنده میکند. این کار مثل روغن کاری ماشین هاست و موجب میشود تا مفصل راحت تر حرکت کند.
• مایع سینوویال سرشار از مواد غذایی و اکسیژن است. میدانیم غضروف رگ خونی ندارد ولی سلول های آن زنده هستند و برای زنده ماندن نیاز به تغذیه دارند. تغذیه سلول های غضروف به توسط انتشار یا دیفوزیون Diffusion اکسیژن و مواد غذایی و از طریق مایع سینوویال است.

آناتومی لگن. لابروم و کپسول مفصل ران

آناتومی استخوان کروی مفصل ران با لابروم کامل میشود.

لابروم Labrum یک بافت محکم ولی قابل انعطاف و با قوام لاستیکی است که هم خواص غضروف و هم خواص رباط را دارد. این بافت حلقوی شکل بوده و مانند یک یقه به لبه حفره استابولوم میچسبد.

وظیفه لابروم اینست که کاسه استابولوم را گود تر و عمیق تر کند و در واقع گودال عمیق تری را فراهم کند که سر استخوان ران بهتر در آن محصور شود و به این طریق پایداری مفصل ران را بیشتر میکند.

کپسول مفصل یک پرده بافتی کلفت و محکم و به شکل کیسه است که دور تا دور مفصل ران را گرفته است. دو سر این کیسه باز است و در واقع به شکل یک بشکه استوانه ای و بدون دو قاعده بالا و پایین است.

دایره بالای این کیسه استوانه ای به دور تا دور حفره استابولوم میچسبد و دایره پایین آن به دور تا دور استخوان ران در نزدیکی تروکانترهای بزرگ و کوچک میچسبد.

بدین صورت یک فضای کاملا بسته بوجود میاید که در درون آن حفره استابولوم و سر  و گردن استخوان فمور قرار دارند. درون کپسول مفصلی مایع سینوویال قرار دارد. به مایع سینوویال مایع مفصلی هم میگویند.

کلفتی کپسول در همه جهت‌ها یکسان نیست. طبق مروری بر آناتومی و بیومکانیک کپسول مفصل ران از دید جراح، بخش جلویی و بالایی کپسول به‌دلیل تقویت با رباط‌های ایلیوفمورال و پوبوفمورال ضخیم‌ترین قسمت آن است و بخش پشتی نازک‌تر باقی می‌ماند، و همین توزیع نامتقارن، شایع‌تر بودن دررفتگی پشتی مفصل ران را توضیح می‌دهد.

آناتومی لگن. بورس

درک بورس ها در آناتومی لگن برای فهم علت و علائم بورسیت ها ضروری است.

بورس ها Bursa کیسه های نازکی هستند که سطح داخلی آن ها با پرده سینوویال پوشیده شده و در درون آنها کمی مایع سینوویال قرار دارد.

پس میبینیم که لایه سینوویال در دو جا وجود دارد. در لایه درونی کپسول مفصلی و در لایه درونی بورس.

برای تجسم بهتر بورس یک کیسه فریزر را در نظر بگیرید که داخل آن کمی روغن مایع ریخته و لبه آنرا دوخته اید. در این وضعیت دو سطح این کیسه فریزر به راحتی روی هم سر میخورند.

کیسه بورس هم همینطور عمل میکند. در واقع ساختاری را بوجود میاورد که دو سطح آن بتوانند با کمک مایع درونی آن به راحتی بر روی هم سر بخورند و بلغزند.

در هر قسمتی از بدن که دو ساختار آناتومیک باید بر روی هم حرکت کنند بین آن دو یک بورس قرار گرفته تا اصطکاک را به حداقل رسانده و حرکت را تسهیل کند.

مثلا در جایی که یک تاندون باید از روی یک استخوان عبور کند برای کم کردن اصطکاک بین تاندون و استخوان یک بورس قرار گرفته است.

همانطور که گفتیم بورس ها در مناطق مختلفی در اطراف مفصل ران قرار گرفته اند. در اطراف مفصل ران حدود بیست بورس قرار دارد. بعضی از آنها بزرگ و بعضی دیگر کوچک هستند.

گفتیم که بورس ها در جاهایی قرار گرفته اند که دو ساختمان باید روی هم بلغزند. بطور مثال در محلی که عضلات گلوتئال به تروکانتر بزرگ میچسبند بین این دو یک بورس قرار دارد. این بورس موجب میشود لغزش عضلات بر روی استخوان راحت تر انجام شود.

بورس ایلیوپسواس، که بین تاندون ایلیوپسواس و لبه جلویی استخوان لگن قرار دارد، بزرگ‌ترین بورس بدن انسان است و طبق بررسی تصویربرداری تشخیصی بورس ایلیوپسواس مفصل ران در حالت طبیعی می‌تواند ابعادی حدود 6 در 3 سانتی‌متر داشته باشد.

آناتومی عضلات لگن

در آناتومی حرکتی لگن و مفصل ران، بعد از لایه استخوانی، مهمترین لایه بعدی عضلات هستند.

بر روی استخوان های لگن خاصره عضلاتی قرار گرفته اند. وظیفه عمده عضلات حرکت دادن استخوان های اطراف آن یعنی حرکت دادن لگن و ران است. البته عضلات در اطراف هر مفصل نقش پایدار کننده آن مفصل را هم ایفا میکنند.

پس مانند هر مفصل دیگری عضلات اطراف مفصل نقش پایدار کننده مفصل را هم به عهده دارند. دسته عضلانی مهمی که در اطراف مفصل ران یا هیپ وجود دارند عضلات گلوتئال و چهارسر ران و همسترینگ و عضلات کشاله ران و عضله ایلیوپسوال و عضلات چرخاننده هستند.

در زیر در مورد هر کدام از آنها به تفصیل سخن میگوئیم.

آناتومی عضلات لگن. گلوتئال Gluteal muscles

مهمترین عضلات لگن عضلات گلوتئال هستند. به عضلات گلوتئال عضلات سرینی هم میگویند. اینها سه عضله قوی هستند که در ناحیه باسن یعنی پشت لگن قرار گرفته اند. عضلات لگن به توسط رباط ها یا زردپی های محکمی به استخوان های لگن و ران و ستون مهره متصل میشوند.

گلوتئوس ماگزیموس یا سرینی بزرگ Gluteus maximus ، گلوتئوس مدیوس یا سرینی متوسط Gluteus medius و گلوتئوس مینیموس یا سرینی کوچک Gluteus minimus .

این عضلات در بالا به سطح پشتی استخوان های بی نام میچسبند ( به سطح پشتی قسمتی از استخوان بی نام که به آن ایلیوم میگویند). سپس به سمت پایین و بیرون میروند و به برجستگی تروکانتر بزرگ متصل میشوند.

این عضلات برجستگی باسن یا کفل را ایجاد میکنند. قسمت عمده حجم باسن از عضلات گلوتئال و چربی روی آن تشکیل شده است. عضلات گلوتئال وظیفه اصلی ایستادن انسان بر روی دو پا را به عهده دارند و در راه رفتن و پایداری مفصل ران بسیار مهم هستند.

گفتیم سه عضله گلوتئال یا سرینی داریم. بزرگ یا ماگزیموس، متوسط یا مدیوس و کوچک یا مینیموس.

عضلات سرینی بزرگ و متوسط و کوچک

عضله سرینی بزرگ یا گلوتئوس ماگزیموس موجب میشود مفصل ران باز شود به حرکت باز شدن مفصل ران اکستنشن Extension هم میگویند. دقت کنید وقتی سر پا ایستاده اید مفصل ران شما باز است و وقتی دوزانو یا روی صندلی نشسته اید این مفصل خم شده است.

این عضله یک حرکت دیگر را هم انجام میدهد. گلوتئوس ماگزیموس یا سرینی بزرگ موجب چرخش خارجی مفصل ران میشود.

دقت کنید وقتی سر پا ایستاده اید و شست های دو پا را از هم دور کرده و پاشنه ها را به هم نزدیک کرده اید در واقع هر دو مفصل ران شما در وضعیت چرخش خارجی قرار گرفته اند. همانطور که گفتیم انسان برای سر پا ایستادن نیاز به عضلات گلوتئال قوی و بزرگ دارد.

عضله گلوتئوس ماکسیموس بزرگ‌ترین عضله بدن انسان است و طبق مقاله نقش عضله گلوتئوس ماکسیموس در ثبات و قدرت لگن، اصلی‌ترین نیروی بازکننده مفصل ران در فعالیت‌هایی مانند بالا رفتن از پله و دویدن را تامین می‌کند.»

عضلات گلوتئال یا سرینی متوسط و کوچک موجب ابداکت شدن Abducting یا دور شدن ران از خط مرکزی بدن میشوند. البته این عضلات موجب چرخش ران هم میشوند.

عضله گلوتئوس مینیموس یا سرینی کوچک مفصل ران را به داخل میچرخاند و عضله گلوتئوس مدیوس هم میتواند موجب چرخش داخلی و هم موجب چرخش خارجی ران شود.

فیبرهای جلویی یا قدامی عضله گلوتئوس مدیوس مفصل ران را به داخل و فیبرهای پشتی آن مفصل را به خارج میچرخانند.

آناتومی عضلات لگن. چهار سر ران

عضله چهار سر یا کوادری سپس Quadriceps در جلوی ران قرار گرفته است. کوادری سپس یا چهارسر ران، خود از چهار عضله کوچکتر درست شده که در کنار هم قرار گرفته اند.

همانطور که از نام این عضله پیدا است در قسمت بالا چهار سر یا چهار محل اتصال دارد. در بالا یکی از این سرها به بالای لبه جلوی استابولوم میچسبد و سه تای دیگر به اطراف تروکانتر بزرگ میچسبند.

این دسته عضلات سپس در جلوی استخوان ران به طرف پایین طی مسیر کرده و در بالای زانو همگی آنها توسط یک تاندون یا وتر مشترک به استخوان کشکک متصل میشود.

استخوان کشکک هم به توسط یه تاندون به برجستگی بالایی استخوان درشت نی در جلو و زیر زانو میچسبد. این عضله بر روی دو مفصل ران و زانو اعمال اثر کرده و هر دوی آنها را حرکت میدهد.

عضله چهارسر ران مفصل ران را خم یا فلکس میکند و از طرف دیگر موجب راست و مستقیم شدن مفصل زانو هم میشود.

آناتومی عضلات لگن. همسترینگ

عضلات همسترینگ Hamstrings سه عضله کنار هم هستند که در پشت استخوان ران قرار گرفته اند. این عضلات در بالا به قسمتی از استخوان بی نام که به آن ایسکیوم میگویند میچسبند. ایسکیوم همان جایی است که وقتی مینشینید با زمین تماس دارد.

عضلات همسترینگ سپس در پشت ران به طرف پایین آمده و به بالا و پشت استخوان های درشت نی و نازک نی متصل میگردند. این عضلات موجب باز شدن مفصل ران میشوند. البته عضلات همسترینگ موجب حرکت مفصل زانو هم میشوند.

آناتومی عضلات لگن. کشاله ران

اینها سه عضله هستند که در قسمت داخلی ران قرار میگیرند. این عضلات در بالا به قسمتی از استخوان بی نام به اسم پوبیس میچسبند و به طرف پایین و در قسمت داخل کشاله ران طی مسیر میکنند. به اینها عضلات اددکتور Adductor یا نزدیک کننده هم میگویند.

وظیفه این عضلات همانطور که از نامشان مشخص است نزدیک کردن رانها به هم است.

آناتومی عضلات لگن. چرخاننده

البته عضلات زیادی میتوانند مفصل ران را بچرخانند ولی دسته ای از عضلات در عمق و پشت مفصل ران قرار گرفته اند که به آنها عضلات چرخانده خارجی کوتاه Short external rotator muscles میگویند. اینها پنج عضله هستند.

این عضلات مفصل ران را به خارج میچرخانند و عبارتند از عضلات پیریفورمیس، ژملوس فوقانی و تحتانی، عضله چهارضلعی ران و عضله ابتوراتور داخلی

آناتومی عضلات لگن. ایلیوپسواس

عضله ایلیوپسواس Iliopsoas muscle خود از دو عضله ایلیاک و پسواس تشکیل شده است. عضله پسواس از کناره مهره های کمری شروع شده و با پایین میاید. عضله ایلیاک هم از سطح داخلی استخوان ایلیاک شروع شده و به پایین میاید.

این دو عضله پس از ملحق شدن به یکدیگر به تروکانتر کوچک ران میچسبند. وظیفه این عضلات خم کردن و نزدیک کردن ران است

این عضله فقط خم‌کننده ران نیست. یک مطالعه بر روی آناتومی و نقش عضله ایلیوپسواس در درد لگن ورزشکاران نشان می‌دهد تاندون این عضله از جلوی لبه استابولوم عبور می‌کند و یکی از علت‌های شایع درد جلوی لگن و صدا دادن مفصل ران در ورزشکاران، درگیری همین تاندون است.

آناتومی عضلات کف لگن

این ها عضلاتی هستند که به پایین ترین قسمت های استخوان های لگن میچسبند. وظیفه این عضلات کنترل دفع ادرار و مدفوع است.

حلقه لگن بجز عروق، اعصاب و عضلات، حاوی ارگان های گوارشی و ادراری و تولید مثل است.

آناتومی لگن. رباط و لیگامان

فهم درست رباط ها در آناتومی لگن و مفصل ران برای درک پایداری ساختار حلقوی لگن و پایداری مفصل ران ضروری است.

استخوان های لگن خاصره به توسط لیگامان های قوی در کنار یکدیگر بصورت پایدار قرار گرفته اند. در واقع مهمترین عامل پایداری ساختمان حلقه لگنی رباط هایی هستند که دو استخوان بی نام و ساکروم را در کنار یکدیگر حفظ میکنند. مهمترین این رباط ها عبارتند از :

♦رباط های بین دو استخوان پوبیس در جلو و در جایی که در کنار هم قرار گرفته اند. این لیگامانها موجب میشوند دو استخوان پوبیس و به تبع آن دو استخوان بی نام محکم در کنار هم قرار بگیرند.

♦رباط های بین استخوان ساکروم و قسمت ایلیوم از استخوان بی نام. این رباط ها که به آنها رباط یا لیگامان های ساکروایلیاک Sacroilic ligament میگویند قویترین رباط بدن هستند و موجب پایدار ماندن حلقه لگنی در قسمت پشت میشوند.

رباط های ساکروایلیاک در دو لایه عمقی و سطحی هستند.مفصل بین ساکروم و استخوان بی نام پایداری ذاتی ندارد و این لیگامان ها هستند که موجب میشوند استخوان های دو طرف لگن بطور محکمی در قسمت پشت در کنار استخوان ساکروم یا خاجی بماند.

میزان این حرکت اندک، اندازه‌گیری شده است. در یک بررسی سه‌بعدی روی شش لگن انسانی با بارگذاری معادل وزن بدن، اندازه‌گیری دقیق میزان حرکت مفصل ساکروایلیاک زیر بار وزن بدن نشان داد کل چرخش این مفصل حدود 0.16 درجه و جابه‌جایی آن کمتر از یک میلی‌متر است، یعنی حرکت مفصل ساکروایلیاک عملا زیر یک درجه و زیر یک میلی‌متر باقی می‌ماند.

نقش این مفصل در انتقال بار هم بررسی شده است. تحلیل بیومکانیک و دوشکلی جنسی مفصل ساکروایلیاک نشان می‌دهد این مفصل کل وزن بالاتنه را به حلقه لگن منتقل می‌کند و همین بار بالا در کنار تحرک بسیار کم، آن را به یکی از منابع شایع درد پشت لگن تبدیل می‌کند.

♦رباط های بین استخوان ساکروم و ایسکیوم که دو رباط به نامهای ساکرواسپاینوس Sacrospinous ligament و ساکروتوبروس Sacrotuberous ligament هستند.

♦رباط اینگوینال که بین خار خاصره فوقانی قدامی و سمفیز پوبیس قرار گرفته است

♦رباط ایلیولومبار که بین زائده عرضی مهره پنجم کمری و ایلیوم و ساکروم قرار گرفته است.

رباط های مفصل ران

رباط ها یا لیگامان ها در مفصل ران، نوار های بافتی کلفت و محکمی هستند که در اطراف و روی کپسول مفصلی ران قرار دارند. یک سر این نوار ها در بالا به لبه استابولوم میچسبد و سر دیگر آنها در پایین به زیر گردن استخوان ران متصل میشود.

این رباط ها در واقع به روی کپسول مفصل ران چسبیده اند و جزئی از آن شده و با آن یکپارچه شده اند. وظیفه عمده رباط ها اینست که اطراف مفصل را محکم بگیرند تا در نرود.

پس رباط ها یا لیگامان ها در اینجا در واقع جزئی از کپسول مفصلی هستند که کلفتی و قدرت بیشتری داشته و موجب پایداری مفصل میشوند.

سه رباط مهم در اطراف کپسول مفصل ران یا هیپ قرار گرفته اند. رباط ایلیوفمورال و رباط پوبوفمورال در جلوی مفصل ران و رباط ایسکیوفمورال در پشت مفصل ران قرار دارند.

این رباط ها بیشتر سطح جلویی مفصل ران را تقویت میکنند تا سطح پشتی آن را و به همین دلیل سطح پشتی کپسول مفصلی استحکام زیادی ندارد. به همین خاطر دررفتگی پشتی مفصل ران شایعتر از دررفتگی جلویی آن است.

رباط ایلیوفمورال (رباط Y یا رباط بیگلو) قوی‌ترین رباط بدن انسان شناخته می‌شود و بر اساس گزارش مقاومت کششی رباط ایلیوفمورال مفصل ران می‌تواند نیرویی در حدود 350 نیوتن را قبل از پارگی تحمل کند و از خم شدن بیش‌ازحد لگن به عقب در حالت ایستاده جلوگیری می‌کند.

در مفصل ران یک رباط محکم دیگر هم در جایی خاص و عجیب قرار دارد. این رباط را که به آن رباط گرد Round ligament میگویند از یک طرف به یک گودی کوچک واقع در سر استخوان ران و از طرف دیگر به سطح داخلی حفره استابولوم میچسبد.

این رباط موجب میشود سر استخوان ران و حفره استابولوم زیاد از هم دور نشوند. در واقع وظیفه رباط گرد افزایش پایداری مفصل ران است. بدون پاره شدن این رباط، دررفتگی مفصل ران غیر ممکن است.

در زمان کودکی عروق خونی درون این رباط وجود دارند که مقداری از خونرسانی به سر استخوان ران را تامین میکنند ولی این عروق معمولا در زمان بلوغ بسته میشوند.

آناتومی لگن. عروق و اعصاب

لازمه حیات و حرکت در لگن، کارکرد درست عروق و اعصاب آن است و درک آناتومی لگن از لحاظ این دو عنصر اهمیت زیادی دارد.

ریشه های عصبی که از بین مهره های کمری و خاجی (ساکروم) خارج میشود به یکدیگر میپیوندند و یک شبکه در هم تنیده عصبی را بوجود میاورند که به آن شبکه های عصبی لومبار و ساکرال Lumbar and sacral plexus میگویند. از این شبکه های عصبی اعصاب مهمی منشعب میشود که مهمترین آنها عبارتند از اعصاب :

• سیاتیک
• فمورال یا رانی
• ابتوراتور
• پوستی رانی

مهمترین عصبی که از ناحیه لگن خاصره عبور میکند عصب سیاتیک است. این عصب از به هم پیوستن ریشه های عصبی که ازمهره های پایینی کمر خارج میشوند درست میشود و از پشت مفصل ران و بسیار نزدیک به آن عبور میکند.

این عصب کلفت ترین عصب بدن بوده و به کلفتی انگشت کوچک است. عصب سیاتیک شاخه ای به ناحیه لگن نمیدهد و به اندام تحتانی میرود.

این ضخامت قابل اندازه‌گیری است. در یک بررسی ام‌آر‌آی و سونوگرافی روی 24 داوطلب سالم، اندازه‌های مرجع عصب سیاتیک و عصب رانی در افراد سالم نشان داد قطر عصب سیاتیک در سطح برجستگی ایسکیال حدود 5.5 میلی‌متر در نمای قدامی خلفی و حدود 10.4 میلی‌متر در نمای داخلی خارجی است و سطح مقطع آن حدود 50 میلی‌متر مربع اندازه‌گیری می‌شود.

عصب دیگری که از جلوی مفصل ران عبور میکند عصب رانی یا فمورال است. این عصب موجب فعالیت عضله چهارسر میشود.

مطالعه آناتومی عصب ابتوراتور Obturator nerve به ما نشان میدهد که این عصب از سطح داخلی مفصل ران و نزدیک به کشاله ران عبور کرده و موجب فعالیت عضلات کشاله ران و حس پوست کشاله ران میشود. عصب حسی رانی از جلو عضلات لگن عبور میکند و حس جلوی ران را موجب میشود.

شریان هایی که از داخل لگن خاصره عبور میکنند در تصویر زیر دیده میشوند. در کنار هر شریان ورید هم نام آن هم وجود دارد.

وظیفه عروق، تغذیه بافت های مفصل ران است. عروق مختلفی در ناحیه لگن وجود دارند ولی رگ های عمده ای که موجب خونرسانی به سر استخوان ران میشوند از شریان فمورال یا رانی منشعب میشوند.

اینها دو رگ مهم به نام های شریان های سیرکومفلکس (حلقوی) هستند که در اطراف گردن استخوان ران قرار دارند. شریان حلقوی داخلی و شریان حلقوی خارجی.

در زمان کودکی یک شریان که شاخه ای از شریان ابتوراتور است درون رباط گرد وجود دارد که میتواند مقداری از خونرسانی به سر استخوان ران را تامین کند ولی این شریان معمولا در زمان بلوغ مسدود میشود.

تفاوت آناتومی لگن زن و مرد

لگن زنان و مردان از نظر شکل و اندازه تفاوت‌های مشخصی دارند که ریشه در عملکرد تولیدمثلی و زایمان در بدن زن دارد. این تفاوت‌ها هم در تشخیص‌های پزشکی و هم در رادیولوژی پزشکی قانونی کاربرد دارند.

ورودی لگن (pelvic inlet) در زنان معمولاً بیضی‌شکل و پهن‌تر است، در حالی که در مردان بیشتر شکل قلبی دارد. یکی از دقیق‌ترین شاخص‌های تفکیک جنسیت، زاویه زیر عانه (subpubic angle) است. طبق منابع تشریحی، این زاویه در زنان معمولاً بیشتر از 80 درجه و در مردان معمولاً کمتر از 70 درجه است، به‌طوری‌که زاویه‌ای بیشتر از 90 درجه به‌عنوان قابل‌اعتمادترین نشانه لگن زنانه شناخته می‌شود، موضوعی که در توضیح تفاوت شکل و زاویه لگن زن و مرد بررسی شده است.

بریدگی سیاتیک بزرگ (greater sciatic notch) نیز در مردان باریک‌تر و عمیق‌تر و در زنان پهن‌تر و کم‌عمق‌تر است، و شکل این بریدگی به‌تنهایی می‌تواند جنسیت اسکلت را با دقتی بیش از 80 درصد تشخیص دهد، همان‌طور که در بررسی تخصصی تشخیص جنسیت از روی بریدگی سیاتیک بزرگ لگن آمده است.

این تفاوت‌های ساختاری مستقیماً با آناتومی مفصل ران هم مرتبط است. چنانکه در بخش استخوان لگن همین مقاله اشاره شد، پهن‌تر بودن استخوان لگن خاصره در زنان باعث افزایش فاصله بین دو مفصل ران می‌شود، وضعیتی که در بیومکانیک راه رفتن و بار وارد بر زانو نیز اثرگذار است.

آناتومی لگن زن

لگن زن برای عبور جنین ساخته شده است و هر تفاوت آن با لگن مرد را می‌توان به همین یک هدف نسبت داد. حلقه لگن در زن پهن‌تر، کم‌ارتفاع‌تر و سبک‌تر است و فضای داخلی آن گردتر و بازتر است.

ساکروم زنانه کوتاه‌تر و پهن‌تر و کم‌انحناتر از ساکروم مردانه است.

در یک بررسی سی‌تی روی 150 مرد و 150 زن، تفاوت‌های اندازه‌ای و شاخص ساکروم بین دو جنس نشان داد ابعاد ساکروم در مردان به‌طور معنی‌داری بزرگ‌تر است و شاخص ساکرال (نسبت عرض به طول) مفیدترین پارامتر برای تعیین جنسیت از روی این استخوان است. همین بررسی نشان داد قوس کمری در زنان به‌طور معنی‌داری بیشتر از مردان است، که بخشی از دلیل شیوع بالاتر کمردرد در بارداری است.

جهت‌گیری حفره استابولوم هم بین دو جنس یکسان نیست.

در یک اندازه‌گیری سی‌تی روی 100 فرد سالم، تفاوت ابعاد و جهت‌گیری حفره استابولوم بین زن و مرد نشان داد زاویه ابداکشن استابولوم در زنان بیشتر و عرض و عمق حفره استابولوم در آن‌ها کمتر از مردان است. نکته مهم اینکه وقتی این اعداد نسبت به قد فرد تصحیح شدند، تفاوت عرض و عمق از بین رفت، یعنی استابولوم بزرگ‌تر مردان بیشتر ناشی از قد بلندتر است تا خود جنسیت.

آناتومی لگن مرد

لگن مرد باریک‌تر، بلندتر و سنگین‌تر است و برای تحمل بار و انتقال نیرو بهینه شده است، نه برای عبور جنین. ورودی لگن در مرد به‌جای بیضی، قلبی‌شکل است و برجستگی‌های ایسکیال آن به داخل فضای لگن بیشتر پیش‌آمده‌اند.

قابل‌اعتمادترین نشانه‌های تفکیک، روی استخوان پوبیس هستند.

در یک مطالعه روی 265 استخوان بی‌نام با جنسیت مشخص، دقت تعیین جنسیت از روی نشانه‌های استخوان عانه برای روش فنیس 96.98 درصد گزارش شد و دقیق‌ترین نشانه منفرد، قوس شکمی استخوان پوبیس با 96.6 درصد دقت بود.

باریک‌تر بودن لگن مرد پیامد ارتوپدی هم دارد.

در یک بررسی سی‌تی روی 558 نوجوان بدون علامت، شیوع شکل استخوانی گیرافتادگی مفصل ران در دختران و پسران نشان داد شکل استخوانی نوع کم (cam) در 23.9 درصد پسران در برابر 9.9 درصد دختران دیده می‌شود، در حالی که زاویه پوشش استابولوم در دختران بیشتر است. همین اختلاف ساختاری توضیح می‌دهد چرا گیرافتادگی نوع کم در مردان جوان شایع‌تر است.

حرکات مفصل ران

مهمترین وظیفه دستگاه اسکلتال حرکت است. سه دسته حرکت در مفصل ران یا هیپ وجود دارد که عبارتند از “خم و باز شدن” و “نزدیک و دور شدن” و “چرخش داخلی و خارجی”. در زیر به توضیح انها میپردازیم.

خم و باز شدن

به خم شدن مفصل ران فکشن و به باز شدن آن اکستنشن Flexion and Extension هم میگویند. وقتی سر پا ایستاده اید مفصل ران شما باز یا در حالت اکستنشن است یعنی ران شما در امتداد تنه شما قرار دارد و وقتی بصورت دوزانو نشسته هستید این مفصل خم شده یا در وضعیت فلکشن است

نزدیک و دور شدن

حرکت دیگر مفصل ران نزدیک شدن یا ادداکشن و دور شدن یا ابداکشن Adduction and Abduction است.

وقتی دو ران خود را به هم نزدیک کردن و میچسبانیم این رانها در حالت نزدیک یا ادداکشن هستند و وقتی رانها را کاملا از هم دور میکنید در واقع هر دو آنها در حالت دور یا ابداکشن قرار گرفته اند.

چرخش داخلی و خارجی

دو حرکت مهم دیگر مفصل ران چرخش مفصل به داخل و خارج است.

وقتی سر پا ایستاده اید و شست های دو پا را به هم نزدیک کرده و پاشنه ها را از هم دور کرده اید در واقع هر دو مفصل ران شما در وضعیت چرخش داخلی Internal rotation قرار گرفته اند و حرکت عکس آن چرخش خارجی External rotation نام دارد.

بیومکانیک مفصل ران (هیپ)

مفصل ران یا هیپ یک مفصل متحرک یا دی آرتروز Diarthrosis است. به این معنا که دو سطح مفصلی که در کنار هم قرار گرفته اند میتوانند آزادانه و به راحتی در کنار هم حرکت کنند. این مفصل نمونه کامل یک مفصل گوی و کاسه ای است.

گودی کاسه مفصل هیپ که همان حفره استابولوم است بسیار زیاد بوده و همین خاصیت موجب پایداری ذاتی در این مفصل میگردد.

به زبان دیگر سر گرد استخوان ران کاملا درون حفره استابولوم محصور شده و به آسانی از آن خارج نمیشود. این گودی به توسط ساختار دیگری به نام لابروم باز هم بیشتر میشود تا پایداری مفصل به حد کمال برسد.

لابروم یک حلقه از جنسی شبیه به غضروف است که دور تا دور لبه استابولوم میچسبد.

خرابی های مفصل هیپ میتوانند با مکانیسم های مختلفی موجب بروز لنگش و بد راه رفتن شوند. درد ناشی از خرابی مفصل هیپ میتواند موجب لنگش شود.

وقتی مفصل ران درد دارد این درد معمولا در موقع راه رفتن بیشتر میشود. بیمار طوری راه میرود که درد کمتری در موقع راه رفتن احساس کند و این تغییر در روش راه رفتن همان لنگش است.

محدودیت حرکتی ناشی از بیماری های مفصل ران میتواند لنگش را ایجاد یا تشدید کند. وقتی مفصل نتواند خوب حرکت کند ران و به تبع آن کل اندام تحتانی نمیتواند حرکات مناسبی داشته باشد و این به معنای لنگش است.

وقتی خرابی مفصل ران شدید است ارتفاع آن کم میشود که نتیجه آن کوتاه شدن اندام تحتانی است.

این کوتاهی میتواند موجب لنگش شود و در نهایت کاهش قدرت عضلات لگن و باسن هم میتواند موجب بد راه رفتن گردد چون لازمه حرکات متوازن بدن داشتن عضلات قوی و سالم است.

مطالعات مبتنی بر پروتزهای هیپ حسگردار نشان می‌دهند نیروی وارد بر مفصل ران هنگام راه رفتن معمولی می‌تواند به حدود 2.5 تا 3 برابر وزن بدن برسد و در سرعت‌های بالاتر راه رفتن یا هنگام لغزش ناگهانی به‌مراتب بیشتر هم می‌شود، طبق داده‌های اندازه‌گیری زنده نیروی مفصل ران حین راه رفتن.

رادیوگرافی لگن

 

رادیوگرافی ساده از مهمترین وسایل تشخیصی در بیماری های ناحیه لگن (پلویس) است. در بسیاری از موارد پزشک بعد از صحبت با بیمار و معاینه وی درخواست تهیه رادیوگرافی را میدهد.

گرچه روش های تصویربرداری دیگر مانند سی تی اسکن، ام آر آی، سونوگرافی و سایر روش ها در بررسی مشکلات لگن کاربرد دارد ولی در غالب موارد قبل از تهیه هر کدام از آنها پزشک معالج ترجیح میدهد ابتدا رادیوگرافی ساده این ناحیه را مشاهده کند.

رادیوگرافی ساده لگن را معمولا از نمای رخ یا قدامی خلفی Anteroposterior یا به اختصار AP تهیه میکنند که در آن اشعه ایکس از جلو به لگن تابانده شده و کاست رادیولوژی در پشت بیمار قرار میگیرد. در زیر نمای رخ لگن خاصره مشاهده میشود.

رادیوگرافی ساده مفصل ران (مفصل هیپ) را معمولا از دو نما تهیه میکنند. یک نما رخ یا قدامی خلفی Antero- Posterior یا به اختصار AP است که در آن اشعه ایکس از جلو به مفصل تابانده شده و کاست رادیولوژی در پشت لگن قرار میگیرد.

نمای دیگر نمای نیمرخ یا لترال Lateral یا به اختصار .Lat است که در آن ابتدا مفصل ران بیمار به سمت خارج چرخیده و سپس در وضعیت قبلی رادیوگرافی انجام میشود.

شایع‌ترین بیماری‌های لگن و مفصل ران و زمان مراجعه به پزشک

شناخت آناتومی وقتی به کار می‌آید که بدانیم هر ساختار وقتی خراب شود چه علامتی می‌سازد. تقریبا هر جزئی که در بالا توصیف شد، بیماری مخصوص به خود را دارد و محل درد معمولا همان جزء آسیب‌دیده را لو می‌دهد.

فرسایش لایه غضروفی مفصل ران شایع‌ترین بیماری این ناحیه در سنین بالاست.

بر پایه برآورد جهانی بار آرتروز و پیش‌بینی آن تا سال 2050، در سال 2020 حدود 595 میلیون نفر یعنی 7.6 درصد جمعیت جهان به آرتروز مبتلا بوده‌اند و پیش‌بینی می‌شود تعداد موارد آرتروز مفصل ران تا سال 2050 حدود 78.6 درصد افزایش پیدا کند. درد این بیماری معمولا در کشاله ران حس می‌شود و با راه رفتن بدتر می‌شود. توضیح کامل آن در مقاله سائیدگی یا آرتروز مفصل ران آمده است.

درد سمت خارجی لگن روی برجستگی تروکانتر بزرگ داستان دیگری دارد و معمولا از بورس و تاندون‌های گلوتئال می‌آید نه از خود مفصل.

طبق یک مطالعه بر بروز و عوامل خطر سندرم درد تروکانتر بزرگ، بروز این سندرم حدود 1.8 مورد در هر 1000 نفر در سال است و در زنان و در افرادی که هم‌زمان کمردرد، آرتروز، حساسیت نوار ایلیوتیبیال یا چاقی دارند شایع‌تر است. نشانه مشخص آن، حساسیت نقطه‌ای دقیقا روی تروکانتر بزرگ است.

شکستگی حلقه لگن و شکستگی حفره استابولوم از سنگین‌ترین آسیب‌های اسکلتی هستند، چون این ناحیه عروق بزرگ و اعصاب لومبوساکرال را در خود دارد. جزئیات این دو در مقاله‌های شکستگی لگن و شکستگی استابولوم آمده است.

مراجعه به پزشک در این موارد نباید به تعویق بیفتد. درد لگن که بیش از دو هفته با استراحت بهتر نشود، دردی که شب‌ها بیدارتان کند، ناتوانی در تحمل وزن روی یک پا، لنگش تازه، کوتاه شدن یا چرخش یک اندام، تب همراه با درد لگن، و هر دردی که بعد از زمین خوردن شروع شده باشد، همگی نیاز به بررسی ارتوپدی دارند. برای مرور کامل علت‌های درد این ناحیه به مقاله درد لگن و علت‌های آن مراجعه کنید.

منابع:

• The Iliopsoas: Anatomy, Clinical Evaluation, and Its Role in Hip Pain in the Athlete: A Scoping Review — The Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons
• Biomechanics of the Sacroiliac Joint: Anatomy, Function, Biomechanics, Sexual Dimorphism, and Causes of Pain — International Journal of Spine Surgery
• Anatomy, biomechanics and function of the hip capsule: A narrative review from a surgeon’s perspective — Clinical Biomechanics
• The Pelvic Girdle – Structure – Function – Assessment — TeachMeAnatomy
• Obstetric pelvimetry by three-dimensional computed tomography in non-pregnant Japanese women: a retrospective single-center study — The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine
• Sacrum morphometry and spinopelvic parameters among the Indonesian population using computed tomography scans — Medicine (Baltimore)
• Differences in acetabular morphology related to side and sex in a Chinese population — Journal of Anatomy
• Validation and recalibration of sex estimation methods using pubic nonmetric traits for the Chilean population — International Journal of Legal Medicine
• Prevalence of Femoroacetabular Impingement Morphology in Asymptomatic Adolescents — Journal of Pediatric Orthopaedics
• Global, regional, and national burden of osteoarthritis, 1990-2020 and projections to 2050: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021 — The Lancet Rheumatology
• Greater trochanteric pain syndrome: a review of anatomy, diagnosis and treatment — Anesthesia & Analgesia
• Physiological in vitro sacroiliac joint motion: a study on three-dimensional posterior pelvic ring kinematics — Journal of Anatomy
• Cartilage thickness in the hip joint measured by MRI and stereology – a methodological study — Osteoarthritis and Cartilage
• Ultrasound and magnetic resonance imaging evaluation of the femoral and sciatic nerves. A study of healthy volunteers — Medicine and Pharmacy Reports
  

• تفاوت شکل و زاویه لگن زن و مرد — Kenhub

• تشخیص جنسیت از روی بریدگی سیاتیک بزرگ لگن — Medicine LibreTexts
• روند استخوانی‌شدن غضروف سه‌شعاعی لگن در نوجوانی — StatPearls / NCBI
• نقش عضله گلوتئوس ماکسیموس در ثبات و قدرت لگن — Physiopedia
• مقاومت کششی رباط ایلیوفمورال مفصل ران — Physiopedia
• اندازه‌گیری زنده نیروی مفصل ران حین راه رفتن — PMC / NIH
• تصویربرداری تشخیصی بورس ایلیوپسواس مفصل ران — ScienceDirect