تارسال کوالیژن یا چسبیدن استخوانهای تارس یعنی دو یا چند استخوان کف پا که باید از هم جدا باشند به هم متصل بمانند. این وضعیت معمولا مادرزادی و ارثی است و از دوران جنینی شکل میگیرد، هرچند در موارد نادرتر ضربه یا عفونت هم میتواند همین اتصال را ایجاد کند.
این اتصال ممکن است از جنس بافت نرم فیبرو باشد یا کاملا استخوانی و سفت باشد. خیلی از افرادی که این ناهنجاری را دارند هیچ علامتی حس نمیکنند و فقط در یک عکس یا سیتی اسکن اتفاقی مشخص میشود. علامت معمولا زمانی ظاهر میشود که استخوانبندی پا در نوجوانی کامل میشود و حرکت طبیعی بین استخوانها محدود میگردد.
علامت اصلی درد در کف یا کنار پا بعد از فعالیت زیاد یا پیچ خوردن مچ پاست، همراه با کاهش دامنه حرکتی مچ و گاهی لنگیدن. تشخیص با معاینه بالینی و تصویربرداری مثل سیتی اسکن یا ام آر آی انجام میشود که محل و نوع اتصال را دقیق نشان میدهد.
درمان معمولا از روشهای غیرجراحی مثل استراحت، بیحرکتی موقت، کفی طبی و داروی ضدالتهاب شروع میشود. اگر این روشها جواب ندهند، جراحی برای برداشتن اتصال یا در موارد پیشرفتهتر فیوژن مفصل انجام میشود. با تشخیص و درمان به موقع، اکثر بیماران میتوانند به فعالیت عادی برگردند.
تارسال کوالیژن یا کوالیشن به معنای اتصال بعضی از استخوان هایی است که در ناحیه کف پا قرار دارند.
میدانیم استخوان های پا بصورت یک قوس کنار هم قرار گرفته اند. استخوان پشت قوس یعنی استخوان پاشنه و استخوان های جلوی قوس یعنی پنجه پا در حین راه رفتن روی زمین قرار میگیرند و استخوان های بالای قوس با زمین تماس ندارند.
استخوان هایی را که در قسمت بالای قوس کف پا قرار گرفته اند را استخوان های میدفوت میگویند. استخوان های میدفوت به اضافه استخوان های پاشنه و تالوس را استخوان های تارس میگویند.
پس استخوان های کالکانه، تالوس، ناویکولر و کوبویید و سه استخوان کونئیفرم استخوان های تارس را تشکیل میدهند. در واقع استخوان هایی را که در قسمت پشتی و بالای پا قرار دارند را استخوان های تارس مینامند.
در جلوی استخوان های تارس استخوان های متاتارس قرار گرفته اند که در پشت پنجه پا قرار گرفته اند. کوالیژن به معنای چسبیده بودن و اتصال است. به چسبیده بودن یا چسباندن دو یا چند استخوان در هر جای بدن فیوژن هم میگویند. پس تارسال کوالیژن به معنای اتصال بعضی از استخوان هایی است که در ناحیه تارس قرار دارند.
تارسال کوالیژن چیست
تارسال کوالیژن یک بیماری با منشا مادرزادی است که در آن دو یا چند تا از استخوان های پا ( منظور از پا قسمتی از اندام تحتانی است که پایینتر از مچ پا قرار گرفته است) به هم چسبیده اند. استخوان های تارس نقش مهمی در کارکرد کف پا دارند.
اتصال غیر طبیعی بین این استخوانها میتواند موجب کاهش حرکت بین استخوان ها یا از بین رفتن کامل حرکت بین آنها میشود و نتیجه آن دردناک شدن ناحیه است.
در حین راه رفتن تمام استخوان های پا نسبت به یکدیگر حرکت میکنند و اگر در حرکت بین دو استخوان پا مشکلی ایجاد شود حرکت استخوان های دیگر هم دچار مشکل میشود و این میتواند حتی موجب افزایش تنش و فشار های بین استخوان های سالم شده و ایجاد درد بکند.
تارسال کوالیژن چگونه ایجاد میشود
تارسال کوالیژن معمولا یک بیماری ارثی است و بر اثر جدا نشدن استخوان ها در زمان جنینی ایجاد میشود. البته گاهی عفونت یا ضربه میتواند این عارضه را ایجاد کند.
گرچه بچه ها با این بیماری متولد میشوند ولی بیماری معمولا تا سنین 8 تا 16 سالگی علائمی از خود نشان نداده و مخفی باقی میماند و گاهی هم بیماری تا میانسالی هم خودش را نشان نمیدهد.
پس این بیماری را یک بیماری Developmental میدانند به این معنا که در طول رشد، این بیماری پیشرفت کرده و خود را نمایان میکند.
این اتصال ممکن است در محلی باشد که دو استخوان بطور طبیعی با یکدیگر مفصل میشوند و یا ممکن است بین دو استخوانی باشد که بطور طبیعی در بین آنها مفصلی قرار ندارد.
شایع ترین اتصال بین استخوان ها در کف پا اتصال بین پاشنه یا کالکانه Calcaneous و استخوان ناویکولر Navicular و یا اتصال بین استخوان های پاشنه ( کالکانه) و قاپ ( تالوس) است. شیوع این دو کوالیژن با هم برابر است.
این بیماری در نیمی از موارد دو طرفه است یعنی در هر دو پا وجود دارد. در این بیماری که در نوجوانان دیده میشود بافت فیبرو یا غضروف که در بین دو استخوان مجاور قرار دارد موجب اتصال دو استخوان میشود و یا حتی تبدیل به استخوان شده و موجب میشود دو استخوان به یکدیگر بچسبند و نسبت به هم حرکتی نداشته باشند. نتیجه آن افزایش احتمال پیچ خوردگی مچ پا در نوجوان است.
گاهی به این بیماری Calcaneonavicular bar یا Talocalcaneal bar هم میگویند منظور از Bar بافتی است که موجب اتصال دو استخوان شده است این بافت میتواند بافت فیبرو یا غضروف یا استخوان باشد.
اگر دو استخوان با بافت فیبرو به هم متصل شده باشند میتوانند کمی نسبت به هم حرکت داشته باشند ولی اتصال غضروفی محدودیت حرکت بیشتر و اتصال استخوانی محدودیت باز هم بیشتری را سبب میشود.
علائم تارسال کوالیژن
- درد در ناحیه وسط یا بالا یا قسمت خارجی پا در یک نوجوان بعد از یک فعالیت بدنی یا ورزشی شدید و یا حتی در حین ایستادن و راه رفتن معمولی
- بهبود نیافتن علائم پیچ خوردن مچ پا بعد از درمان های معمول
- کاهش قوس کف پا و ایجاد کف پای صاف
- کاهش دامنه حرکتی در مفصل مچ پا
- اسپاسم عضلات و یا زود خسته شدن پا
- لنگیدن
- مشاهده اتصال استخوانی بین دو استخوان مجاور در کف پا به توسط رادیوگرافی ساده
- مشاهده اتصال فیبرو بین دو استخوان مجاور کف پا توسط ام آر آی
اگر تارسال کوالیژن به موقع تشخیص داده نشود و درست مدیریت نشود، همین اتصال میتواند خطر پیچ خوردنهای مکرر مچ پا را بالا ببرد و در درازمدت به آرتروز مفصل منجر شود.
از نظر محل درد، تارسال کوالیژن باید از سندرم سینوس تارس و سندرم تونل تارس هم افتراق داده شود، چون هر دو میتوانند درد مشابهی در همین ناحیه از پا ایجاد کنند.
در نوجوانان و جوانان، تارسال کوالیژن یکی از علتهای شناختهشده کف پای صاف دردناک است، چون اتصال استخوانی حرکت طبیعی مفاصل زیر تالوس را محدود میکند.
تارسال کوالیژن چگونه تشخیص داده میشود
تشخیص این بیماری معمولا بعد از صحبت کردن پزشک با بیمار در مورد مشخصات مشکلات وی و معاینه بیمار و رادیوگرافی ساده از کف پا داده میشود. پزشک معالج ممکن است برای بررسی بیشتر پا و کمک به تشخیص بیماری از سی تی اسکن یا ام آر آی هم استفاده کند.
برای برنامهریزی دقیق قبل از جراحی، پزشک معمولا سیتی اسکن با بازسازی سه بعدی در هر سه صفحه بدن درخواست میکند و بررسی میکند که آیا اتصال دیگری هم در همان پا وجود دارد یا نه.
درمان تارسال کوالیژن چیست
برای مرتفع شدن درد در موارد حاد معمولا مچ و کف پا به توسط یک آتل یا گچ برای مدتی بیحرکت میشود. هدف از این درمان آنست که پا برای مدتی استراحت کرده و استخوان های مبتلا برای مدتی حرکت نکنند تا التهاب و درد از بین برود.
مدیریت مشکل بیومکانیکی ایجاد شده معمولا با استفاده از کفش های طبی یا کفی های مخصوص انجام میشود. هدف این نوع درمان نه از بین بردن کوالیژن است بلکه هدف فقط از بین بردن درد بیمار است. این وسایل موجب میشوند حرکات غیر طبیعی استخوان های تارس کمتر شده و درد کاهش یابد.
گاهی اوقات پزشک معالج برای کاهش التهاب و درد از تزریق موضعی کورتیکوستروئید یا داروی بیحسی موضعی در محل کوالیژن استفاده میکند.
در صورت عدم موفقیت، از عمل جراحی استفاده میشود. در جراحی این بیماری، یا اتصال دو استخوان برداشته میشود تا استخوان ها بتوانند بهتر حرکت کنند.
در صورتیکه به علت بیماری، بین دو استخوان آرتروز و ساییدگی ایجاد شده باشد پزشک ارتوپد معمولا دو استخوان را بطور کامل به یکدیگر جوش میدهد تا درد از بین برود.
معمولا در بچه های با سن کم درمان جراحی بصورت برداشتن اتصال بین دو استخوان است و در سنین بالاتر که احتمال ایجاد آرتروز بین استخوان ها بیشتر است درمان فیوژن استخوان ها است.
طبق یک مطالعه در Current Opinion in Pediatrics، در اتصال بین استخوان پاشنه و ناویکولر، جراحی برداشتن اتصال معمولا با جایگذاری عضله یا چربی همراه است و اگر بدشکلی والگوس واضح باشد، اصلاح آن هم به عمل اضافه میشود.
در اتصال بین تالوس و پاشنه، اگر کمتر از 50 درصد سطح مفصل خلفی درگیر باشد و زاویه والگوس کمتر از 16 درجه باشد، فقط اتصال برداشته میشود. اگر همان میزان درگیری با والگوس بیشتر از 16 درجه همراه باشد، اصلاح والگوس هم اضافه میشود و وقتی بیش از 50 درصد سطح مفصل درگیر است، فقط اصلاح والگوس انجام میشود.
آرترودز یا فیوژن مفصل فقط به عنوان یک روش نجات برای مواردی نگه داشته میشود که درمانهای دیگر جواب نداده باشند.
تارسال کوالیژن یکی از چند ناهنجاری مادرزادی استخوانهای کف پا است. استخوان ناویکولر فرعی هم در همین دسته قرار میگیرد و هر دو در مجموعه مقالههای بیماریهای کف پا توضیح داده شدهاند.
سوالات متداول
منابع:
- Tarsal coalition – Current Opinion in Pediatrics
- Tarsal Coalitions – Clinics in Podiatric Medicine and Surgery
- Talocalcaneal coalition resection – Journal of the Pediatric Orthopaedic Society of North America
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، متخصص ارتوپدی، جراح استخوان و مفاصل
مطالب این مقاله صرفا جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه‌ی پزشک معالج نیست.
دیدگاه‌ها