اگر با وجود نیاز واقعی به جراحی تعویض مفصل لگن، عمل انجام نشود، درد ادامه پیدا میکند و راه رفتن بهتدریج سختتر میشود. مسکنها تنها تا حدودی و بهطور موقت درد را کم میکنند و بدن بهمرور به آنها مقاوم میشود.
برخلاف تصور رایج، داروهای غضروفساز یا سلولهای بنیادی نمیتوانند مفصل خرابشدهی ران را ترمیم کنند، چون غضروف توانایی بازسازی ندارد.
تأخیر در جراحی میتواند خود عمل را هم سختتر کند، چون بستر استخوانی لازم برای مفصل مصنوعی بهتدریج از بین میرود و با بالارفتن سن، بیماریهایی مثل فشار خون، دیابت و پوکی استخوان میتوانند تحمل جراحی را دشوارتر کنند.
مفصل خراب ران فشار غیرطبیعی به مفاصل کمر و زانو هم وارد میکند و کمتحرکی ناشی از درد، استخوانها را ضعیفتر و احتمال شکستگی را بیشتر میکند.
بعضی بیماران با کاهش تدریجی فعالیت بدنی خود، درد را پنهان میکنند در حالی که مفصلشان کاملاً تخریب شده و در اسرع وقت به جراحی نیاز دارند. نگرانی از محدودبودن عمر مفصل مصنوعی هم دلیل کافی برای تأخیر نیست، چون در شرایط مناسب عمر آن حدود سه دهه یا بیشتر است.
فردی که نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن دارد از درد شدید مفصل ران ناراحت است. اگر فرد به هر علتی نخواهد این جراحی را انجام دهد مجبور است درد را تحمل کند.
درد دارم ولی نمیخواهم تعویض مفصل کنم
البته در این موارد میتوان با مصرف داروهای مسکن تا حدودی شدت درد را کم کرد ولی در غالب اوقات مسکن فقط درد را تا حدود مختصری کم میکند و آن را کاملا از بین نمیبرد. بعد از مدتی بدن به داروهای مسکن هم مقاوم شده و تاثیر آنها به حداقل میرسد.
هر دردی البته در لگن مساوی با جراحی نیست. خیلی از دردها با دارو یا فیزیوتراپی خوب میشوند. بسیاری دیگر را میتوان با اعمال جراحی دیگری خوب کرد ولی اگر پزشک مورد اطمینان شما به شما توصیه کرد تا برای رفع درد مفصل ران خود جراحی تعویض مفصل بکنید، راه دیگری غیر آن نبوده که این پیشنهاد به شما داده شده است.
در این وضعیت اگر شما جراحی را انجام ندهید درد شما هم خوب نمیشود. بسیاری از بیماران این تصور را دارند که میتوان مفصل خراب شده را با اقداماتی مانند مصرف داروهای غضروف ساز یا با سلول های بنیادی درست کرد. این واقعیت ندارد.
وقتی مفصل ران خراب شده دیگر درست نمیشود. سلول بنیادی تاثیری در ترمیم و درست کردن مفصل لگنی که خراب شده است ندارد.
غضروف هم چیزی نیست که ساخته شود. غضروف توانایی ترمیم ندارد. داروهایی که به نام غضروف ساز فروخته میشوند حداکثر، تاثیر مسکن دارند.
طبق یک متاآنالیز روی نزدیک به 90 هزار بیمار در انتظار تعویض مفصل لگن یا زانو، به ازای هر روز اضافهای که بیمار منتظر جراحی میماند، عملکرد مفصل و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت او بهطور معنادار بدتر میشود و تاخیر در جراحی تقریبا همیشه اثر منفی بر روی بیماران بجا گذاشته است.
وقتی مفصل ران خراب شده و درد لگن ایجاد کرده است عاقلانه ترین راه اینست که مفصل خراب شده از بدن خارج و به جای آن یک مفصل مصنوعی گذاشته شود.
درد دارم ولی زیاد نیست
بعضی اوقات با بیمارانی مواجه میشویم که مفصل ران آنها کاملا تخریب شده است ولی میگویند درد زیادی ندارند. خیلی از این بیماران برای کاهش درد به تدریج و در طی سالیان سطح فعالیت های بدنی خود را کم کرده اند تا درد کمتری را احساس کنند. به زبان دیگر درد کمی دارند ولی به قیمت محدود کردن خودشان.
اینها زیاد راه نمیروند و زیاد از خانه بیرون نمیروند چون در غیر این صورت درد شدید آزارشان خواهد داد. این افراد هم در واقع جزو دسته ای قرار میگیرند که اگر فعالیت های بدنی معمولی را انجام دهند درد شدیدی خواهند داشت. اینها در اسرع وقت نیاز به جراحی تعویض مفصل لگن دارند.
مشکلات به تاخیر انداختن جراحی
بعضی افراد فکر میکنند اگر جراحی تعویض مفصل خود را به تاخیر بیندازند مشکلی پیش نمیاید. در بسیاری از موارد اینطور نیست و تاخیر در جراحی مشکلاتی را بوجود میاورد. بگذارید برایتان توضیح بدهم.
برای جای گذاری مفصل مصنوعی لگن، جراح نیاز به یک بستر استخوانی مناسب دارد. اگر در جراحی تاخیر شود ممکن است این بستر به تدریج از بین برود. در این صورت جراحی تعویض مفصل میتواند با مشکلاتی همراه شود و کیفیت جراحی دچار افت خواهد شد.
از طرف دیگر با بالا رفتن سن توان بدن برای تحمل جراحی به تدریج کمتر میشود. بیماری هایی مانند فشار خون و دیابت و پوکی استخوان بوجود میاید که بالقوه میتوانند مشکلاتی را برای جراحی ایجاد کنند.
نکته دیگر تاثیر مضر یک مفصل خراب بر مفاصل اطراف است. وقتی مفصل ران خراب باشد فشار غیر طبیعی به مفاصل کمر و زانو وارد میشود و در این تاثیر میتواند در دراز مدت موجب آسیب دیدن این مفاصل شود.
همچنین در یک مفصل آسیب دیده احتمال شکستگی بیشتر است. پس کسی که به هر علتی یک مفصل دردناک در ناحیه لگن دارد بیشتر زمین میخورد و به علت کمتر راه رفتن استخوان های ضعیف تری خواهد داشت و به همین علت احتمال شکستگی لگن در این افراد بیشتر خواهد بود.
طبق مطالعهای که بر روی 991 بیمار در لیست انتظار جراحی تعویض مفصل لگن انجام شد، میانگین زمان انتظار 5 ماه بود و بیمارانی که بیش از 6 ماه منتظر مانده بودند بهبودی کمتری بعد از جراحی نسبت به کسانی که کمتر از 3 ماه منتظر مانده بودند تجربه کردند، یعنی طولانیتر شدن انتظار فقط درد را بیشتر نمیکند بلکه نتیجه نهایی جراحی را هم کمی کمتر میکند.
مطالعهای مستقل دیگر هم روی 161 بیمار نشان داد بیمارانی که با وضعیت بدتری جراحی میکنند، حتی بعد از عمل هم به سطح بهبودی بیمارانی که زودتر جراحی شده اند نمیرسند.
دکتر دیگه ای به من گفته هنوز برای این عمل جوونم
بعضی پزشکان به بیماران میگویند اگر جراحی تعویض مفصل لگن را دیرتر انجام بدهند بهتر است چون عمر مفصل مصنوعی لگن محدود است. توجه به این نکته مهم است که عمر مفصل مصنوعی بسته به جنس مفصل بکار رفته، کیفیت جراحی و تبحر جراح و بسته به مراقبت هایی که بیمار از خود میکند متفاوت خواهد بود.
اگر همه این عوامل در بهترین حالت خود باشند میتوان انتظار حدود سه دهه و حتی بیشتر عمر برای یک مفصل مصنوعی را داشت.
حتی اگر به فرض محال بعد از این زمان نتوان مفصل مصنوعی را دوباره تعویض کرد قطعا یک جوان بیست ساله که تخریب شدید مفصل ران داشته و از شدت درد نمیتواند به درستی راه برود ترجیح میدهد این زمان طلایی بدون درد را در سن 20 تا 50 سالگی داشته باشد تا در محدوده سنی 50 تا 80 سالگی. البته حتی با تکنولوژی فعلی مفاصل مصنوعی که دچار مشکل میشوند را میتوان مجددا تعویض کرد.
تاکید مجدد من بر این است که گرچه هر بیماری و یا در هر دردی در لگن نیاز به جراحی ندارد ولی اگر پزشک مورد اطمینان شما به شما گفت مفصل لگن شما به پایان عمر کاری خود رسیده است بهتر است در اسرع وقت نسبت به جراحی تعویض مفصل لگن اقدام کنید.
چه زمانی باید برای جراحی تعویض مفصل لگن تصمیم گرفت
تشخیص دقیق اینکه چه زمانی باید برای جراحی تعویض مفصل لگن تصمیم گرفت بر عهده جراح ارتوپد و بر اساس معاینه و رادیوگرافی است، ولی چند معیار کلی هم وجود دارد.
طبق یک راهنمای بالینی که توسط 29 نماینده از 23 انجمن علمی آلمان تدوین شده است، پیش از تصمیم به جراحی باید تشخیص آرتروز لگن با معاینه و رادیوگرافی قطعی شده باشد، درمانهای غیرجراحی (دارو، فیزیوتراپی، تغییر فعالیت) حداقل به مدت سه ماه امتحان و بیاثر تشخیص داده شده باشند و شدت مشکلی که این وضعیت برای زندگی روزمره بیمار ایجاد کرده مورد بررسی قرار گرفته باشد.
در نظرسنجی از پزشکان که در همین راهنما آمده، شدت درد، محدودیت دامنه حرکتی و کاهش توانایی راه رفتن به ترتیب توسط 99، 99 و 97 درصد پزشکان بهعنوان مهمترین معیارهای تصمیمگیری برای جراحی ذکر شدهاند.
این راهنما تاکید میکند که هیچ عدد ثابت و جهانی (مثل یک فاصله مشخص راه رفتن) برای همه بیماران وجود ندارد و تصمیم باید فردی و بر اساس مشورت با جراح گرفته شود.
سوالات متداول
منابع:
- The functional and psychological impact of delayed hip and knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis of 89,996 patients — Scientific Reports
- Waiting for total hip arthroplasty: avoidable loss in quality time and preventable deterioration — The Journal of Arthroplasty
- Factors and consequences of waiting times for total hip arthroplasty — Clinical Orthopaedics and Related Research
- Indication Criteria for Total Hip Arthroplasty in Patients with Hip Osteoarthritis, Recommendations from a German Consensus Initiative — Medicina
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاه خود را بنویسید