برای جراحی تعویض مفصل لگن دو روش اصلی بیدردی وجود دارد: بیهوشی عمومی که بیمار را کاملاً به خواب میبرد، و بیحسی نخاعی (کمری) که با تزریق دارو در اطراف نخاع فقط پایینتنه را بیحس میکند و بیمار هوشیار اما بدون درد باقی میماند.
در یکی دو دههی اخیر تمایل جراحان به بیحسی نخاعی بیشتر شده است، چون احتمال لخته شدن خون، آمبولی، خونریزی حین عمل و عفونت محل جراحی در این روش کمتر از بیهوشی عمومی است. برای بیمارانی که مشکل تنفسی دارند نیز بیحسی نخاعی ارجحیت دارد، چون بیهوشی عمومی نیاز به ریهی سالم دارد.
با این حال، در بیماران با مشکلات قلبیعروقی ممکن است متخصص بیهوشی بیهوشی عمومی را ترجیح دهد چون کنترل بیشتری روی فشار خون و قلب بیمار میدهد.
ترس رایج بیماران از بیحسی نخاعی معمولاً بهخاطر درد سوزن یا نگرانی از هوشیاری حین عمل است، اما پیش از شروع، داروی آرامبخش تزریق میشود که بیمار را در طول عمل به خواب میبرد. بیحسی نخاعی در دستان ماهر باعث کمردرد نمیشود.
تصمیم نهایی دربارهی نوع بیهوشی همیشه بر عهدهی متخصص بیهوشی و بر اساس شرایط خاص هر بیمار است، نه بیمار یا حتی جراح ارتوپد.
بیهوشی عمومی برای عمل تعویض مفصل لگن
بی دردی لازمه جراحی است. از قدیم الایام این کار را با بیهوشی عمومی انجام میداده اند و هنوز هم در بسیاری از جراحی ها متخصص بیهوشی بیمار را برای جراحی بیهوش میکند.
این کار با تزریق داروهای وریدی و با تجویز داروهای استنشاقی خاص به بیمار انجام میشود. سپس لوله تنفسی در نای بیمار کار گذاشته شده تا در طی جراحی و به کمک دستگاه تنفس مصنوعی هوا و اکسیژن مورد نیاز بیمار به او رسانده شود.
با اینکار بیمار کاملا به خواب رفته و در طول جراحی درد را حس نمیکند.
بیحسی کمری برای تعویض مفصل
روش دیگر بی دردی برای انجام جراحی تعویض مفصل ران بیحسی نخاعی است. پزشکان به آن بیحسی رژیونال regional anesthesia هم میگویند.
در این روش بیمار بر روی تخت جراحی مینشیند و متخصص بیهوشی به کمک سوزن ظریفی داروی بیحسی را از طریق کمر بیمار به اطراف نخاع او تزریق میکند.
با اینکار ریشه های عصبی نخاع کاملا بیحس میشوند و مسیر حس درد که از پا به مغز میرود در کمر موقتا قطع میشود. بنابراین مغز دردی حس نمیکند و جراح میتواند عمل را انجام دهد.
کدام روش بهتر است بیهوشی یا بیحسی
در یکی دو دهه اخیر در همه دنیا تمایل جراحان به استفاده از روش بیحسی نخاعی بیشتر شده است و این به خاطر مزیت های بیشتر آن و منافع بیشتری است که نسبت به بیهوشی عمومی برای بیمار دارد.
در بیحسی نخاعی احتمال لخته شدن خون در پاها که از عوارض مهم جراحی تعویض مفصل است کمتر از بیهوشی عمومی است و احتمال آمبولی هم کمتر میشود.
طبق مطالعه ای که پیامدهای 30 روزه تعویض مفصل لگن را در نزدیک به 97 هزار بیمار، میان دو روش بیهوشی مقایسه کرد، بروز عوارض سیستمیک (مانند مشکلات قلبی-تنفسی و لخته) در بیحسی نخاعی 1.1 درصد و در بیهوشی عمومی 1.5 درصد بوده و نیاز به تزریق خون به علت خونریزی نیز در بیحسی نخاعی (2.3 درصد) بهطور محسوسی کمتر از بیهوشی عمومی (4.9 درصد) بوده است.
در بیحسی نخاعی میزان خونریزی بیمار حین جراحی کمتر از بیهوشی عمومی است.
در بیحسی نخاعی ممکن است احتمال عفونت محل عمل کمتر از روش استفاده از بیهوشی عمومی باشد.
در بیمارانی که مشکل تنفسی دارند استفاده از بیحسی نخاعی ارجحیت دارد چون بیهوشی عمومی نیاز به یک ریه سالم دارد.
طبق بررسی دادههای نزدیک به 21 هزار عمل تعویض مفصل لگن در آمریکا، احتمال نیاز به لولهگذاری تنفسی اورژانسی بعد از عمل در بیهوشی عمومی 2.17 برابر و احتمال نیاز طولانیمدت به دستگاه تنفس مصنوعی 5.81 برابر بیحسی نخاعی بوده است، یافتهای که ترجیح بیحسی نخاعی در بیماران با مشکلات ریوی را تقویت میکند.
بعد از به هوش آمدن بیمار از بیهوشی عمومی، بلافاصله درد محل جراحی شروع میشود در حالیکه در بیحسی نخاعی تا مدتی بعد از پایان جراحی و با از بین رفتن اثر داروی بیحسی درد کم کم و بتدریج برمیگردد و این فرصت میدهد تا داروهای ضد درد برای بیمار شروع شود.
با این حال در روش بیهوشی عمومی متخصص بیهوشی کنترل بیشتری بر روی فشار خون و سیستم قلبی عروقی بیمار دارد و در بعضی بیماران با مشکلات قلبی عروقی متخصص بیهوشی ممکن است ترجیح دهد از بیهوشی عمومی استفاده کند.
آیا بیحسی نخاعی موجب کمردرد میشود
در بعضی بیماران این تصور وجود دارد که اگر در کمرشان سوزن بزنند و برای آنها از بیحسی نخاعی استفاده کنند بعدا دچار کمردرد میشود.
گرچه هر روش درمانی ممکن است با عوارضی همراه باشد و بخصوص اگر درست انجام نشود احتمال بروز عوارض بیشتر است روش بیحسی نخاعی در دستان ماهر یک متخصص بیهوشی بسیار کم خطر بوده و موجب کمردرد نمیشود.
ترس از بیحسی نخاعی
بیشتر از هر چیز، دو عامل موجب ترس بیماران از بیحسی کمری و نخاعی میشود. یکی درد سوزن زدن به کمر و دیگری اینکه بیمار احساس میکند در این بیحسی در طول عمل بیدار است و اتفاقات عمل را متوجه میشود و این ممکن است موجب اضطراب او شود.
پس ترجیح میدهد از همان اول با بیهوشی بخوابد و اصلا چیزی را متوجه نشود ولی بسیاری از بیماران این را نمیدانند که متخصص بیهوشی قبل از شروع بیحسی نخاعی داروی آرام بخشی به وی تزریق میکند که موجب خوابیدن او در طول عمل میشود و تقریبا چیزی از عمل را متوجه نمیشود.
درد سوزن بیحسی نخاعی هم چیزی بیشتر از یک تزریق عضلانی نیست.
نتیجه گیری
تصمیم اینکه برای هر بیمار چه نوع از بیهوشی یا بیحسی بهتر است نه بر عهده بیمار است و نه حتی متخصص ارتوپدی بلکه این متخصص بیهوشی است که براساس شرایط هر بیمار این تصمیم را اختصاصا برای او میگیرد.
با اینکه ترجیح داده میشود تا در اعمال جراحی تعویض مفصل ران از بیحسی استفاده شود ولی تصمیم گیر نهایی متخصص بیهوشی است.
سوالات متداول
منابع:
- The effect of spinal versus general anaesthesia on perioperative muscle weakness in patients having bilateral total hip arthroplasty: a single center randomized clinical trial — European Journal of Medical Research
- General compared with spinal anesthesia for total hip arthroplasty — The Journal of Bone and Joint Surgery
- Effect of spinal versus general anesthesia on thirty-day outcomes following total hip arthroplasty — Journal of Clinical Anesthesia
- Spinal Anesthesia in Total Hip Arthroplasty is Associated With Improved Outcomes in the American Joint Replacement Registry Population — Arthroplasty Today
نویسنده: دکتر مهرداد منصوری، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران
مطالب این مقاله صرفا جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیهی پزشک معالج نیست.
دیدگاهها